خه‌می نان و خه‌ونی ئازادی * http://hejeen.wordpress.com

ئازادی به‌بێ یه‌کسانی به‌هره‌کێشییه‌، یه‌کسانیش به‌بێ ئازادی کۆیله‌تی

یوتۆپیا ژیان لەبەرامبەر ڕامیارییبازیدا، یوتۆپیا وەک مامانی کەتوار

بە بۆچوونی من، تەنیا هەوڵێکی کەتواریی بۆ گۆڕین و بنیاتتانی کۆمەڵگەی نوێ، لە بەرامبەر ئەو هەموو پارتپارتۆکێ و بەکوشتدان و دووبەرەکی و ڕامیارییکردنەی پرسەکاندا، ئەو هەنگاوانە بوون، کە سان سیمۆن و رۆبێرت ئۆئێن و چارلز فۆریە هاویشتیانن.

خۆزگە لە جیاتی ئەو هەمووە پارتبازییە، ئەوانی پاش ئەوانیش هەر وەک ئەو سێ بیریارە خاوەن کردارە، کۆمەڵگەبازییان بکردرایە، خۆ بەلایەنی کەمەوە، خوێنی تێدا نەدەرژا و دووبەرەکی و دیکتاتۆری لێ سەوز نەدەبوو.

هەر لەو بارەوە، بە بۆچوونی من بیریارانی ئەنارکی، ستەمێکی زۆر گەورەیان لەو سێ سۆشیالیستخوازە کردەکارە کردووە و بە یوتپپیستیان زانیون، لە کاتێکدا یوتۆپیا مامانی هەموو ڕوانگە و دیتنێکی نوێیە و ئەگەر بەخۆیان یوتۆپیست نەبوونایە، بەدڵنیاییەوە بیرکردنەوەیان لە ڕیفۆرمیستە هاوسەردەمییەکانی خۆیان واوەتر تێپەڕینەدەکرد و نەیدەتوانی لەم ڕۆژگارەشدا بیریان گەش بێت!

لە کوێندەرێ کڕکەووتوون، یارانی کوتەك
با پە ئێمەی نەزانیش بڵین
کو شۆڕش و کودەتایان لەیەك دا شەتەك
کوان با بێن
لە وەڵامی بەکۆمەڵ لەسێدارەدانا
دەستکەوتەکانی کودەتای جەنڕاڵان،
بە ئێمەش بڵێن !

کوان، لەکوێن ،
با بێن و پێمانبڵێن
چەپی کودەتاخواز
کەی بە لەسێدارەدانی ئێمەش
دەستخۆشانە بە بۆرجوازی کورد دەڵێن ؟

لە وڵاتی میسر، دادگەی دێمۆکراتی و “شۆشگێڕانە”ی کودەتاچییان، وێڕای کوشتنی ٦٠٠ کەسی خۆپیشاندەر لە ماوەی هەشت مانگی ڕابوردوودا، بڕیاری لەسێداردانی ٥٢٩ کەس لە زیندانیانی دا و ڕێگەی بەشداری پارێزەرانی سزادراوانی نەدا و بەبێ هیچ لێپرسین و لێکۆڵینەوەیەك، سزای بۆ هەمووان بڕییەوە.

هەڵبەتە وەها بڕیارێك بەبێ پێشینە نییە و بە پشتیوانی میدیای و لۆجیستیکی دەوڵەتە دێمۆکراتە پارلەمانییەکانی ئەمەریکا و ئۆرپا و پشتیوانی ورەیی [معنوي] چەپە-نیئۆلیبراڵەکانی خۆرهەڵات، بڕیاری دیکەش بەڕێوە دەبن و ئەم ڕۆژ سزا بۆ ٦٨٣ کەسی دیکە دەردەکەن و بەوەش فەرمانداریی جەنەڕاڵە دێمۆکراتەکان ڕووی فەرمانداریی ئیخوانە دێمۆکراتەکان سپی دەکەنەوە و مۆری کەڵەگایی بازارئازاد و دێمۆکراتی پارلەمانی لە مێژووی ئەم ڕۆژگارە دەدەن.

دەرکردنی بڕیاری لەم جۆرەی بە کۆمەڵ سزادان بە لەسێدارەدان بەبەرچاوی تەواوی میدیا و بەو پەڕی ئاشکراییەوە، کە تەواو پێچەوانەی سزادانەکانی دادگەکانی پینۆشیێت و سەدام ..تد. وە بوو، پەیامێکی نهێنی دەدرکێنێت و کۆمەڵێك ئەزموون دەخاتە بەرچاومان.

ئەو پەیامەی کە لە پشت ئەو کودەتا و بڕیارەوەیە سەرەتاتکێدەکات، ئەوەیە هەر بزووتنەوە و ڕاپەڕینێك دژی نوێنەرانی بازارئازاد و تەوژمی نیئۆلیبرالیزم و نەخشە سەربازییەکانی ئەمەریکا و نەخشە ئابوورییەکانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانکی جیهانی و جەمسەربەندییەکان لە هەرێمەکاندا، بە کودەتای دێمۆکراتی پارلەمانی وەڵامدەدرێتەوە.

هەروەها هەر پشتیوانییەك لە زیندانکردن و لەسێدارەدانی دژەکانمان لەلایەن چەپەکانەوە، ڕەوایەتی بە سەرکوت و کودەتا و سزای زیندان و سێدارە دەدات و هەروەها هەر خۆپیشاندان و بزووتنەوەیەکی ڕامیاریی توندوتیژ، بیانوو و پاساو بۆ بە یاساکردنی مەرجەکانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانکی جیهانی و کەڵەگایی ئەمەریکا خۆشدەکات و پاساو دەداتە هێزە سەرکوتگەرەکان و بەهێزکردنیان.

هۆکاری ئەم بۆلوانەش لەم ڕۆژگارەدا ئەوەیە، کە دێمۆکراتی پارلەمانی لە بازاری ڕامیارییدا کڕیاری زۆرە، بەتایبەت لەلای ئەو چەپانەی کە تا دوێنێ دروشمی “دێکتاتۆری پڕۆلیتاریا”یان بەرزکردبووەوە، لە ڕۆژەدا هەمان دروشمی دیکتاتۆرییخوازی، بەڵام بە گۆڕینی پاشگرەکەی “دیکتاتۆری پارەلەمانی” بەردەکەنەوە.

ئیدی مەگەر کەسێك دیکتاتۆرییخوازبێت، ئەگینا بوارێك بۆ پاساوهێناوە بۆ پشتیوانی لە کودەتا و داخوازیی سەروەریی یاسا و دەنگدان بە پارلەمان و دەوڵەتخوازیی نەماوەتەوە، کە بێجگە لە سەرکوت و تەقەکردن لە خۆپیشاندەران و زیندانکردنی هەر نارازیییەك و دەرکردنی سزای لەسێدارەکان، هیچی دیکە بەرهەمناهێنن و ئەوی بە هەر بیانوویەك و بە هەر تیئۆریزەکردنێك داکۆکی لە سەروەریی یاسای کوتەکبەدەستان و زیندان و سزای سێدارە و دەوڵەت بکات، چ بخوازێت و چ نەخوازێت، چ ئاگاهانە و چ نائاگاهانە، ئاو بە ئاشتی دیکتاتۆریدا دەکات و لە هۆشی خەڵکدا زەمینەی سەرهەڵدانەوەی ڕژێمەکانی هیتلەر و موسۆلێنی و ستالین و پینۆشێت و پۆلپۆت و خومەینی و سەدام و موبارەك، سازدەکاتەوە.

Le kwênderê kirrkewutûn, yaranî kutek
Ba pe êmey nezanîş bllîn
Ku şorrş û kudetayan leyek da şetek
Kwan ba bên
Le wellamî bekomell lesêdaredana
Destkewtekanî kudetay cenrrallan,
Be êmeş bllên !

Kwan, lekwên ,
Ba bên û pêmanbllên
Çepî kudetaxwaz
Key be lesêdaredanî êmeş
Destxoşane be borcwazî kurd dellên ?

Le wllatî mîsr, dadgey dêmokratî û “şoşgêrrane”î kudetaçîyan, wêrray kuştinî 600 kesî xopîşander le mawey heşt mangî raburdûda, birryarî lesêdardanî 529 kes le zîndanyanî da û rêgey beşdarî parêzeranî szadrawanî neda û bebê hîç lêprisîn û lêkollîneweyek, szay bo hemuwan brrîyewe.

Hellbete weha birryarêk bebê pêşîne nîye û be piştîwanî mîdyay û locîstîkî dewllete dêmokrate parlemanîyekanî emerîka û orpa û piştîwanî wreyî [m’nuy] çepe-nîolîbrallekanî xorhellat, birryarî dîkeş berrêwe debin û em roj sza bo 683 kesî dîke derdeken û beweş fermandarîy cenerralle dêmokratekan rûy fermandarîy îxwane dêmokratekan spî dekenewe û morî kellegayî bazarazad û dêmokratî parlemanî le mêjûy em rojgare deden.

Derkirdnî birryarî lem corey be komell szadan be lesêdaredan beberçawî tewawî mîdya û bew perrî aşkrayyewe, ke tewaw pêçewaney szadanekanî dadgekanî pînoşyêt û sedam ..tid. We bû, peyamêkî nhênî dedrikênêt û komellêk ezmûn dexate berçawman.

Ew peyamey ke le pişt ew kudeta û birryareweye seretatkêdekat, eweye her bzûtnewe û raperrînêk djî nwêneranî bazarazad û tewjimî nîolîbralîzm û nexşe serbazîyekanî emerîka û nexşe abûrîyekanî sinduqî drawî nêwdewlletî û bankî cîhanî û cemserbendîyekan le herêmekanda, be kudetay dêmokratî parlemanî wellamdedrêtewe.

Herweha her piştîwanîyek le zîndankirdin û lesêdaredanî djekanman lelayen çepekanewe, rewayetî be serkut û kudeta û szay zîndan û sêdare dedat û herweha her xopîşandan û bzûtneweyekî ramyarîy tundutîj, byanû û pasaw bo be yasakirdnî mercekanî sinduqî drawî nêwdewlletî û bankî cîhanî û kellegayî emerîka xoşdekat û pasaw dedate hêze serkutgerekan û behêzkirdinyan.

Hokarî em bolwaneş lem rojgareda eweye, ke dêmokratî parlemanî le bazarî ramyarîyda kirryarî zore, betaybet lelay ew çepaney ke ta dwênê druşmî “dêktatorî prrolîtarya”yan berizkirdbuwewe, le rojeda heman druşmî dîktatorîyixwazî, bellam be gorrînî paşgrekey “dîktatorî parelemanî” berdekenewe.

Îdî meger kesêk dîktatorîyixwazbêt, egîna bwarêk bo pasawhênawe bo piştîwanî le kudeta û daxwazîy serwerîy yasa û dengdan be parleman û dewlletixwazîy nemawetewe, ke bêcge le serkut û teqekirdin le xopîşanderan û zîndankirdnî her narazîyyek û derkirdnî szay lesêdarekan, hîçî dîke berhemnahênin û ewî be her byanûyek û be her tîorîzekirdnêk dakokî le serwerîy yasay kutekbedestan û zîndan û szay sêdare û dewllet bkat, çi bixwazêt û çi nexwazêt, çi agahane û çi naagahane, aw be aştî dîktatorîda dekat û le hoşî xellkda zemîney serhelldanewey rjêmekanî hîtler û musolênî û stalîn û pînoşêt û polpot û xumeynî û sedam û mubarek, sazdekatewe.

بەری داری بە خوێن ئاودراو، برینی هەوکردوو و گرێی وەرەمی دەبێت

بەری داری بە خوێن ئاودراو، برینی هەوکردوو و گرێی وەرەمی دەبێت

دەستەبژێری دەسەڵاتخواز، ڕامیار و پارتیباز [چ وەك تاك و چ وەك دەستە] بۆ دەرکەوتن و گەییشتن بەدەسەڵات و ناوبانگدەرکردن، لاوانی ناڕازی نا-خودهوشیار بۆ توندوتیژی و خۆبەکوشتدان هاندەدەن، چونکە تەنیا لە دیتن و بۆنکردنی خوێنی ئەواندا دەروونی نەخۆش و شەڕەنگێزییان ئارامدەبێتەوە.

دونیا پڕە لە کەسانی وەک تۆ و من و ئەوان، تەنیا پێویستمان بە یەکترناسین و پێکەوە خەباتکردنە. هەموو شتێكیش سەرەتا خەیاڵبووە، سەد ساڵێك لەمەوبەر دەم لەنێو دەمنانی کوڕێکی ڕەشپێست و کیژێکی سپی پێست لە پایتەختەکانی ئەوروپادا بەبەرچاوی دونیاوە نەک هەر خەیاڵکردنی ئاسان نەبوو، بەڵکو وتنیشی تاوان بوو…. سەد ساڵێک لەمەوبەر خەیاڵکردنی تیاچوونی ئاغایەتی لە کوردستان نەک هەر خەیاڵکردنی ئاساننەبوو، بەڵکو باسکردنیشی تاوان و لادان بوو لە خوداپەرستی…. ئەوەش کە لەم ڕۆژەدا وەک خۆشخەیاڵی دەردەکەوێت [کۆمەڵگەی ناچیانیەتی] ئەگەر مرۆڤەکان بیانەوێت دەبێتە کەتواری داهاتوو. گرنگ نییە ئێمە چەند کەسین، گرنگ پێداگرییمانە لەسەر ئەوەی کە بەدروست و ئاوەزگیری دەزانین. گۆڕان و مێژوو قەد ناوەستن، تا ژیانیش هەبێت، شۆڕش بەردەوام دەبێت… زۆر دڵخۆشم بەوەی کە هاوبۆجوونی کەسانی وەك تۆم و کەسانی خۆشباوەڕ و ناهوشیاریش لۆمە و دژایەتم دەکەن ..

جنێودەرەکانی ئۆپۆزسیۆن ئاو بە ئاشی دەسەڵاتدا دەکەن

ڕەخنە لە دەسەڵات و مشەخۆریی، ناکاتە جنێودان بە خوشك و دایکی دەسەڵاتداران، هەروا گۆڕینی ئەم سەروەر بەو سەروەر، ئەم سەرمایەدار بەو سەرمایەدار، بەڵکو پێویستی بە ڕەتکردنەوەی سیستەم و کۆمەڵگەیەکە، کە گەندەڵ و مشەخۆر و دەسەڵاتدار بەرهەمدەهێنێت، واتە سیستەم و کۆمەڵگەی چێنایەتی.

کەم نین ئەوانەی کە بەیانی تا ئێوارە جنێو بە لێپرسراوانی گەندەل دەدەن، بەڵام لەبەرئەوەی کە گلەیی ئەوان لە دەسەڵاتدارانی ئێستا لەسەر کەمی بەشی خۆیانە لە مشەخۆریی و تاڵانکردنی سامان و داهاتی کۆمەڵگە؛ لەبەرئەوەی کە ڕەتکردنەوەی دەسەڵاتی پارتەکانی ئێستا، تەنیا بە ئامانجی بەدەسەڵاتگەییشتنی پارتەکەی خۆیانە؛ لەبەرئەوەی ئەوانەش وەك ئەندامانی پارتە دەسەڵاتدارەکان، خەریکی بەخواکردنی شوانە ڕامیارییەکانیانن، هەر بۆیە هەرگیز گلەیی و سەرکۆنەیان ناگاتە ئاستی ڕەخنە لە هۆکارە ڕیشەییەکانی گەندەڵی، ملهوڕی، سەرکوتگەریی، دزی، ساختەچییەتی ڕامیاران و هەرگیز بوێری ڕەتکردنەوەی مشەخۆریی و دەسەڵات و دەوڵەتیان نییە، کە سەرچاوەی گەندەڵکردنی هەموو مرۆڤێكن !

Cnêwderekanî opozsyon aw be aşî desellatda deken

Cnêwderekanî opozsyon aw be aşî desellatda deken

Rexne le desellat û mşexorîy, nakate cnêwdan be xuşk û daykî desellatdaran, herwa gorrînî em serwer bew serwer, em sermayedar bew sermayedar, bellku pêwîstî be retkirdnewey sîstem û komellgeyeke, ke gendell û mşexor û desellatdar berhemdehênêt, wate sîstem û komellgey çênayetî.

Kem nîn ewaney ke beyanî ta êware cnêw be lêprisrawanî gendel deden, bellam leberewey ke gleyî ewan le desellatdaranî êsta leser kemî beşî xoyane le mşexorîy û tallankirdnî saman û dahatî komellge; leberewey ke retkirdnewey desellatî partekanî êsta, tenya be amancî bedesellatgeyîştinî partekey xoyane; leberewey ewaneş wek endamanî parte desellatdarekan, xerîkî bexwakirdnî şwane ramyarîyekanyanin, her boye hergîz gleyî û serkoneyan nagate astî rexne le hokare rîşeyyekanî gendellî, milhurrî, serkutgerîy, dzî, saxteçîyetî ramyaran û hergîz bwêrî retkirdnewey mşexorîy û desellat û dewlletyan nîye, ke serçawey gendellkirdnî hemû mrovêkin !

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان – ٥

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.
هەژێن
بەشی پێنجەم

ئه‌گه‌ر سه‌رنجی نووسینه‌كانتان بده‌ی، ده‌بینیت كه‌مترین قسه‌تان له‌باره‌ی گه‌نده‌ڵی یه‌كێتی و پارتییه‌وه‌ هه‌یه‌، هۆی ئه‌مه‌ بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟

تا ئه‌وه‌نده‌ی بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر من، ڕاستییه‌كه‌ی نووسینی نیوه‌ و ناچڵی زۆرم هەن‌، كه‌ دەستپێكیان بۆ ساڵی ١٩٩٩ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و به‌داخه‌وه‌ تائێستا بۆم ته‌واو نه‌كراون‌، ده‌توانم لێره‌دا نێوی دوو نووسین، كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌م باسه‌وه‌ هه‌یه‌، بهێنم، “ئایا به‌ڕاست دونیا گۆڕاوه‌؟”، “ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوازی كورد له‌ ئه‌شكه‌وته‌وه‌ بۆ پارله‌مان”، كه‌ به‌داخه‌وه‌ ڕۆژگار بواری ته‌واوكردنیان نه‌دام و بابه‌تی گرنگتر یه‌خه‌یان ده‌گرتم یا كاتیان بۆ نه‌ده‌مایه‌وه‌، بەڵام بەجۆرێك لە جۆرەکان لێرە و لەوێ بۆچوونی خۆمم لە بارەی پرسەکانی کۆمەڵگەی هەرێمی کوردستانەوە دەربڕیوە.

به‌ بۆچوونی من و ده‌شتوانم بڵێم زۆربه‌ی ئه‌ناركییه‌كان، گه‌نده‌ڵی به‌شێكی جیانه‌كراوه‌ یا هاوه‌ڵدوانه‌ی سیستمی چینایه‌تییه‌، ئه‌مه‌ش ته‌نیا سیستمی بازارئازاد ناگرێته‌وه‌، بەڵکو مۆدێله‌ ئابوورییه‌كه‌ی ڕوسیه‌ی بۆلشه‌ڤیكیش ده‌گرێته‌وه‌. لەبەرئەوە به‌بێ وه‌لانانی یا له‌نێوبردنی سیستمی چینایه‌تی، ئه‌سته‌مه‌ بتوانرێت گه‌نده‌ڵی بنبڕبكرێیت، چونكه‌ گه‌نده‌ڵی له‌سه‌ر بنه‌مای جیاوازی له‌ دەسەڵات و ڕێوشوێنی كۆمه‌ڵایه‌تیدا دروستده‌بێت، كاتێك كه‌ كه‌سێك [چ فەرمانبەرێك یا شالیارێك] مافی له‌پێشتربوون و زاڵبوونی به‌سه‌ر ژیان و داهاتی كه‌سانی دیكەدا هه‌یه‌، ئیدی چ میكانیزمێك هه‌یه، تا‌ به‌ر به‌ خراپ كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌ ڕێوشوێن و سامانی به‌رده‌ستی بگرێت؟

به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ من كه‌متر له‌م باره‌وه‌ قسه‌م كردبێت، به‌ڵام هاوڕێیانێك كه‌ هاوبیری یه‌كین، زۆر به‌ ڕۆشنی له‌ باته‌كانیاندا ئه‌وه‌یان نیشانداوه،‌ كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ بۆرژوا-دێمۆكراته‌كان له‌ گه‌نده‌ڵیدا هیچیان له‌ ده‌وڵه‌ته‌ دیكتاتۆره‌كان نه‌هێناوه‌ و به‌ڵكو به‌ زیاتره‌وه‌ گه‌نده‌ڵترن. لێره‌دا ته‌نیا هێنانه‌وه‌ی نموونه‌ی سكانداڵی ئه‌ندام پارله‌مان و شالیاره‌كانی بریتانیا، كه‌ پارساڵ [پار بەپێی کاتی وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارەیە] ده‌ركه‌وت، ته‌نانه‌ت سه‌یركردنی فیلمێكی سێكسی له‌ كۆتایی پشووی هه‌فته‌یاندا له‌سه‌ر داهاتی كۆمه‌ڵگه‌ بووه‌! هه‌روه‌ها گه‌نده‌ڵییه‌كانی سه‌رده‌می سه‌رۆكشالیارانی ئاڵمانیا (هێڵموت كۆڵ) و كڕین و مامه‌ڵه‌ی پایه‌ی سه‌رۆككۆماریی ئه‌مه‌ریكا له‌ ڕێگه‌ی به‌رتیل و كاری ژێربه‌ژێره‌وه‌، هیچی له‌ گه‌ندەڵییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان یا عیراق كه‌متر نییه‌!

لەبەرئەوە بەبۆچوونی من، ئه‌وه‌ی خوازیاری كه‌مكردنه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و بنبڕكردنی بێت، ئه‌وا پێویستە و بەناچاریش دەبێت له‌ هه‌وڵی كه‌مكردنه‌وه‌ی دەسەڵاتی ده‌وڵه‌ت و چڵكاوخۆره‌كانی و گێڕانه‌وه‌ی زۆربه‌ی كاروباره‌ ئابووریی و كارگێڕیی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بۆ نێوه‌نده‌كانی ژیان و به‌رهه‌مهێیان و كارگوزاری، بێت. كاتێك بڕیار و كارگوزاری كاروباری خوێندكاران، کرێکاران، جوتیاران، خانه‌نشینان، كاورباری گه‌ڕه‌ك و كۆڵان و گونده‌كان بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خودی كه‌سانێك، كه‌ ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندی به‌ ژیان و داهاتوویانه‌وه‌ هه‌یه‌ و بوار بدرێت به‌ خۆیان له‌ ڕێگه‌ی دێمۆكراتی ڕاسته‌وخۆوه‌ (دێمۆكراتی نوێنه‌رایه‌تی پارله‌مانی نا!) كاروباره‌كانیان ڕاپه‌ڕێنن، ئیدی بوار بۆ مشه‌خۆرانی سه‌ربار و ناپێویست نامێنێته‌وه‌.

به‌ڵام، ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وڕۆكه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستاندا گه‌نده‌ڵكاران به‌خۆیان له‌ پێش هه‌مووانه‌وه‌ به‌ گه‌نده‌ڵی نێوی ده‌به‌ن، ته‌نیا گه‌نده‌ڵی كارگێڕیی نییه‌، به‌ڵكو تایبه‌تیكردنی كه‌رته‌ گشتییه‌كان یا ده‌وڵه‌تییه‌كانه‌ له‌سه‌ر مۆدێلی بازارئازادی نیئۆلیبراله‌كان له‌ هه‌رێمه‌ پاشڕه‌وه‌كاندا. ئه‌مه‌ش شێوازێكه‌ له‌ مۆنۆپۆڵكردنی دەسەڵات بۆ هه‌میشه‌ و به‌رگرتن به‌ ئه‌گه‌ری سه‌ركه‌وتنی هه‌ر هه‌وڵێكی شۆڕشگێڕانه‌ی خه‌ڵكی. ئه‌گه‌ر ئه‌م مۆدیله‌ ڕوونتربكه‌ینه‌وه‌، ئه‌وا هه‌مان هه‌وڵی سه‌رمایه‌داری و ئیمپریالیزم له‌ چیڵی ساڵی ١٩٧٣دا به‌ شێوه‌یه‌كی دیكە ڕوویداوە‌. ساڵی ١٩٧٣ له‌ وڵاتی چیڵی، له‌ هه‌ڵبژاردنی دیاریكرا و دانپێدانراوی خودی ده‌وڵه‌ته‌ سه‌رمایه‌دارییه‌كاندا، كه‌ مۆدێلی دێمۆكراتی نوێنه‌رایه‌تی پارله‌مانییه‌ (واته‌ دێمۆكراتی ناڕاسته‌وخۆ)، چه‌په‌كان به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ گه‌یشته‌ پارله‌مان و زۆرینه‌ی كورسییان بۆ پێكهێنانی فەرمانداریی به‌ده‌ستهێنا، به‌ڵام ئه‌مه‌ بۆ سه‌رمایه‌داری گورزێكی سه‌خت و ناوه‌خت بوو و ده‌بوو به‌ری پێبگیردرێت، چونكه‌ ده‌بووە هۆی تێكچوونی هاوسەنگیی هێزی نێوان بلۆکی بازارئازاد و بازاری دەوڵەتی [پیەمانی ناتۆ و پەیمانی وارشۆ] و گۆڕان له‌ سیستمه‌ جه‌نراڵییه‌كانی سه‌راپای ئه‌مه‌ریكای لاتیندا و ئه‌مه‌ش دەیکردە ناهاوسه‌نگی هێز له‌به‌رامبه‌ر بلۆكی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تیدا. لەبەرئەوە دنەی سه‌رمایه‌داره‌كانیان دا، تا سه‌رمایه‌كانیان له‌و وڵاتدا ده‌ربكه‌ن و بنه‌مای ئابووریی ئه‌و وڵاته‌ بته‌پێنن. هه‌ر ئه‌مه‌ش بوو بووه‌ هۆی زه‌مینه‌سازی بۆ کۆدەتای سەربازیی و هاتنی جه‌نڕاڵی كۆمه‌ڵكوژییه‌كان (پێنۆشێت) و ڕاگرتنی هاوسه‌نگی چ له‌ ئه‌مه‌ریكای لاتین و چ له‌ ئاستی جیهانیدا به‌ نرخی خوێنی هه‌زاران کەس. ئه‌م تاكتیكه‌ له‌ جه‌زائیر و فه‌له‌ستین، كه‌ ئیسلامییه‌كان زۆرینه‌ی ده‌نگیان هێنا به‌شێوە‌یه‌كی دیكە و ڕێگه‌یه‌كی دیكە بۆ فریودانی خه‌ڵكی ده‌نگه‌ده‌ر گریردرایە‌به‌ر. له‌ هه‌رێمی كوردستانی لای خۆمان، كه‌ ڕزگاری و دێموكراسییه‌كەی به‌ سه‌ر نووكی ڕۆكێت و پاژنه‌ی چەکمەی ئاسنینی سه‌ربازه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و هاوپه‌یمانانییه‌وه‌ بۆ هاتووه‌ و چه‌ند پارتێكی په‌نابه‌ری دیوی ئێران و سورییه‌ به‌و پاڵپشتییه‌ و له‌ ڕێگە‌ی تێكشكانی ڕاپەڕینه‌وه‌، زه‌مینه‌ بۆ سیناریۆی هه‌ڵبژاردنی فیفتی فیفتییه‌كه‌ی ئایاری ١٩٩٢ و هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌ره‌نجام پێشتر دیاریكراوه‌كانیان خۆشكراوە، هانا بۆ هه‌مان تاكتیك به‌شێوە‌یه‌كی دیكە براوەتەوە. ئەم تاکتیکە بۆ هاوپه‌یمانان و دەوڵەتانی ناوچه‌كه‌ و ده‌سه‌ڵاتدارانی نێوخۆ ئه‌وه‌ مسۆگه‌رده‌كات، كه‌ له ‌ڕێگه‌ی كۆنترۆڵی ئابوورییه‌وه‌ هه‌موو هه‌وڵ و تێكۆشانێك یا هه‌لێكی گونجاو بۆ كۆتاییهێنان به‌ چه‌پاوڵگه‌ری و دیكتاتۆری پارت و ده‌سه‌ڵاتبه‌خشینه‌وه‌ی خێزانیی دەگردرێت.

وه‌ك ده‌زانین، ئه‌وه‌ی له‌ شه‌ڕی ساردا سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ستهێنا، سه‌رمایه‌داری نه‌بوو به‌سه‌ر بزاڤی سۆشیالیستیدا، به‌ڵكو سه‌ركەوتنی بازارئازادی نیئۆلیبراڵه‌كان بوو به‌سه‌ر سه‌رمایه‌داری دەوڵەتیی بۆلشه‌ڤیكه‌كاندا. ئه‌م سه‌ركه‌وتنه‌ له‌ بواری ڕامیارییدا واته‌ سه‌ركه‌وتنی فره‌پارتی یه‌كجۆر به‌سه‌ر تا‌كپارتی یه‌كجۆردا، له‌ بواری ئابوورییدا واته‌ سه‌ركه‌وتنی بازارئازاد به‌سه‌ر بازاری كۆنترۆڵكراوی ده‌وڵه‌تییدا، له‌ بواریی كۆمه‌ڵایه‌تییشدا واته‌ تێكشكان و وردوخاشكردنی هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و جێگرتنه‌وه‌یان به‌ په‌یوه‌ندییه‌ بۆرجوازییه‌كان له‌ سه‌راپای پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵ و کۆمەڵگەدا.

ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ هه‌رێمی كوردستاندا له‌ قۆناخی ته‌واوبوون و جیگیربووندایه‌، ڕێك هه‌ر ئه‌و تاكتیكه‌یه‌، كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ باسمكرد. سه‌ره‌تا پارت ده‌ست به‌سه‌ر داهاتی “نه‌وت به‌رامبه‌ر به‌ خۆراك” و كۆمه‌كەکاندا ده‌گرێت و زۆربه‌ی كۆمه‌كه‌ ده‌رمانی و خواردنه‌مه‌نییه‌كان له‌ بازاری ڕه‌شدا به‌ خه‌ڵك ده‌فرۆشرێنه‌وه‌ و ده‌بنه‌ سه‌رمایه‌ی پارت و له‌نێو پارته‌كانیشدا بەسەر سه‌رانی پارت به‌ پله‌ی یه‌كه‌م، دابەشەکرێت. هاوكات كۆمه‌كه‌ داراییه‌كان به‌ ڕێژه‌یەکی هه‌ره‌ زۆر، ده‌چنه‌ گیرفانه‌ شاراوه‌كانی پارت، پاشان نۆره‌ی قۆناخی دووه‌م دێت، واته‌ تایبه‌تییكردنه‌وه‌ی كه‌رته‌ گشتییه‌كان، كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ مه‌رجه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی و بانكی جیهانی و نێوه‌نده‌ سه‌روومیلییه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و ئه‌وروپا له‌ پێدانی كۆمه‌ك و چوونه‌وه‌ هه‌ر وڵاتێكه‌وه‌، بەپێی مەرجە سەرەکییەکانی ئەو ناوەندە جیهانلووشانە، ده‌بێت ئابووری و ڕامیاری و دار و نه‌داری ئه‌و وڵاته‌ بخرێته‌ ژێر ڕكێفیان و ئه‌وان له‌ پشتپه‌رده‌وه‌ بریاری یه‌كالاییكه‌ره‌وه‌ بده‌ن. لێره‌دایه‌ كه‌ داهاتی دزراوی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ شێوه‌ی سه‌رمایه‌ی پارت و به‌ په‌رده‌پۆشی و به‌نێوی كۆمپانیای جۆراوجۆری یه‌كشه‌وە و ڕۆژه‌وه‌ دێته‌وه‌ مه‌یدان و كه‌رته‌ گشتییه‌كانی پێده‌كڕدرێته‌وه‌، به‌ واتایه‌كی دیكە سه‌رانی پارت له‌سه‌ر داهاتی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌بنه‌ سه‌رمایه‌داری گومناو و ڕوخساری دیكە وه‌ك كارگی به‌هاران قوتده‌كرێنه‌وه‌ و به‌هه‌مان داهاتی دزراو، كه‌رته‌ گشتی و ده‌وڵه‌تییه‌كان له‌ هه‌راجێكی سیناریۆییدا له‌ خۆیان ده‌كڕنه‌وه‌ و ئه‌وه‌ مسۆگه‌رده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌گه‌ری هه‌موو ئاڵوگۆڕێكی ڕامیاریی له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنی پارله‌مانییه‌وه‌ له‌ پێكهاته‌ی بازار و كارگێرییدا تیكشكاوبێت. ئه‌و ئه‌گه‌رانه‌ش كه‌ بۆی هه‌بوو به‌و شێوه‌یه‌ له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ بتوانن بگه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات و ئابوورییه‌كی داخراوتر له‌وه‌ی ئێستا له‌لایه‌ن ئیسلامییه‌كانه‌وه‌ [هەروەها هەرچەندە کۆمونیستەکان هێزی پێشنیار و کارانەبوون و نین، بەڵام هەمان بەرنامەڕێژیی نێوەندگەرای دوڵەتییان بۆ ڕێکخستنی ئابوویی کۆمەڵگە هەیە]، كه‌ له‌و باردا له‌سه‌ر مۆدێلی ئابووری ده‌وڵه‌تی نێوه‌ندڕێژ ده‌بوو و ده‌بووه‌ سه‌رئیشه‌ و رێگر بۆ پلانه‌ ئابوورییه‌كانی بازارئازاد له‌ ناوچه‌كه‌دا، كه‌ كوردستان بڕیاره‌ پێگه‌یه‌كی سه‌ره‌كی ئەو بازارە بێت.

كاتێك بتوانین ئه‌م نه‌خشانه‌ به‌ وردی ببینین و ده‌ركیان بكه‌ین، ئیدی بۆمان ڕۆشنه‌ بۆ بزاڤێكی په‌نگخواردووی كۆمه‌ڵایه‌تی گۆڕانخوازی ئه‌م هه‌رێمه‌ به‌ كۆمه‌كی ماسمیدیا و ڕاگه‌یاندنه‌كانی دەسەڵات و كۆمه‌كی دارایی خودی ده‌سه‌ڵات له‌نێو خودی پارته‌ پێكهێنه‌ره‌كانیدا باڵێكی ڕیفۆرمیست، كه‌ له‌هه‌موو ئه‌و كه‌ینوبه‌ینانه‌دا هاوبه‌ش و هاوڕۆڵ بووه‌، ده‌هێنرێته‌ پێشه‌وه‌ی شانۆی ڕامیاریی و ده‌سه‌ڵات و سواری بزاڤه‌كه‌ ده‌كرێت و به‌ كۆمه‌ڵێك ڕه‌خنه‌ی ناجۆر و لاوه‌كی بزاڤه‌كه‌ به‌لاڕێدا ده‌بات.

بۆ كه‌سانێك كه‌ باوه‌ڕییان به‌ ڕۆڵی كۆمه‌كگه‌رانه‌ و ڕزگارگه‌رانه‌ی ئه‌مه‌ریكا و هاوپه‌یمانانی هه‌یه‌ و پێیانوایه‌ نێوه‌نده‌ جیهانییه‌كانی وه‌ك سندوقی دراوی نێوده‌وه‌تی و بانكی جیهانی و نێوه‌نده‌ به‌ناو خیرخوازییه‌كانی دیكە، ڕۆڵی پۆزەتیڤ و دەستگیرۆییانەیان بۆ هەرێمەکە هه‌یه‌، ئیدی سه‌خته‌ بتوانن په‌ی به‌ سیناریۆی لیستی نەوشیروانییەكان و نه‌خشه‌ و كاره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌م هه‌وڵه‌ به‌رن، زۆریش ئاساییه‌ كه‌ به‌نێوی خه‌ڵك و به‌رژه‌وه‌ندی گشتییه‌وه‌ ببنه‌ جاڕده‌ری ئه‌و باڵه‌ی ده‌سه‌ڵات. ئه‌گه‌ر به‌ وردی سه‌رنجی داخوازی و ئامانجه‌كانی لیستی نەوشیروانییەكان بده‌ین، ده‌بینین، كه‌ لە جیاتی کۆمەڵایەتییکردنەوە و گشتییكردنه‌وه‌ و گێرانه‌وه‌ی زانكۆكان بۆ ژێرچاودێڕی كۆمه‌ڵگه‌ و كه‌سانی سه‌روكاردار به‌و بوواره‌، خوازیاری ده‌رهێنانییانه‌ له‌ چنگی پارته‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان و سپاردنیانە بە دەڵاڵانی بازارئازاد، كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌كاته‌وه‌ پیاده‌كردن و ته‌واوكردن و گشتگیركردنی نه‌خشه‌كه‌ی سه‌ره‌وه،‌ واته‌ تایبه‌تییكرنه‌وه‌ی ئه‌و كه‌رت و به‌شانه‌ی كه‌ هێشتا به‌ڕواڵه‌ت گشتیی و ده‌وڵه‌تیین، ئه‌مه‌ش دیسانه‌وه‌ زه‌مینه‌ بۆ كۆمپانیاییه‌كی دیكەی وه‌ك (كۆڕك) و (نۆكان) و تد خۆشده‌كات، ئه‌م كه‌رتانه‌ش له‌ ژێر جه‌پۆكی پارتدا بۆ هه‌میشه‌ بكه‌نه‌ موڵكی سه‌رانی سه‌رمایه‌داری پارت یا سه‌رمایه‌گوزارێكی دیكەی ده‌ره‌كی.

بۆ كه‌سانێك كه‌ له‌ سروشتی سه‌رمایه‌داری و كاركردی بازارئازاده‌كه‌ی تێده‌گه‌ن، ئاسانه‌ له‌وه‌ تێبگه‌ن، كه‌ جیاوازی سەروەریی بارزانی و تاڵه‌بانی و نه‌وشیروان و ئاخوندێك و فیلۆسۆفێك نییه‌، به‌ڵكو پێداویستی و كارایی كه‌سه‌كان له‌سه‌ر جێگیركردنی پلانه‌كان گرنگه‌ و كاتێك كه‌ كه‌سایه‌تییه‌كی كارێزما ئێكسپایه‌ر ده‌بێت، زۆر ئاسانه‌ به‌ پلانێك وه‌لابنرێت یا پێشتر جێگره‌وه‌ و ئه‌ڵته‌رناتیڤی بۆ مسۆگه‌ر و ئاماده‌بكه‌ن و پێشتر پێش ڕووداوه‌كان بكه‌ون و له‌ ده‌روونی بزاڤه‌كاندا له‌وێدا، كه‌ خۆشباوه‌ڕی به‌ پاڵه‌وانه‌ ئه‌فسانه‌ییه‌كانی دوێنێ بۆ به‌رگرتن به‌ خودی بزاڤه‌كه‌ به‌كاردە‌برێن؛ وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ بزاڤی كۆمەڵایه‌تی “گۆڕان”دا دیتمان، كه‌ خه‌ڵك دژی چه‌پاوڵگه‌ری و گه‌نده‌ڵی و دابه‌شكاری سامان و داهاتی كۆمه‌ڵگه‌ بوو، كه‌چی به‌ پلان و كارله‌سه‌ركردنی ڕۆژانه‌ ئه‌و ئامانجانه‌ تا ئاستی گله‌یی چه‌ند مشه‌خۆڕێكی دیكەی نێوده‌سه‌ڵات و هه‌وڵدان بۆ به‌شداربوونیان له‌ ده‌سكه‌وته‌ ناڕه‌واكانی پارت، دابه‌زانده‌ خواره‌وه‌. هه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دژی دەسەڵاتی بنه‌ماڵه‌یی تاڵه‌بانی ده‌نگی خۆشباوەڕانه‌ی خۆیان به‌ لیسته‌كه‌ی نه‌وسیروان دا، ده‌نگپێدراوان وه‌ك نه‌ بایان دیبێ و نه‌باران، به‌نێوی ئه‌و خه‌ڵكه‌ ناڕازییه‌وه‌ چوونه‌ پای ده‌نگدانه‌وه‌ به‌ تاڵه‌بانی وه‌ك سه‌رۆككۆمار لە بەغداد.

لەبەر ئەوە بەبۆچوونی من، شه‌ڕی گه‌نده‌ڵی به‌ پێشڕه‌وی گه‌نده‌ڵانێكی دیكە، كه‌ گله‌یی له‌ به‌ركه‌وت و به‌شه‌دزی خۆیان له‌ داهاتی دزراوی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كه‌ن، ناكرێت و گێڕانه‌وه‌ی كه‌رته‌ گشتییه‌ بەتایبه‌تییكراوه‌كان[بەپارتییکراوەکان] و‌ كردنیان به‌ به‌شێك له‌ بازارئازاد و كه‌رتی تایبه‌تی كۆمپانیایه‌كی نوێ یا بیانی مەیسەرنابێت و هه‌روه‌ها ناشتوانێت هۆکاری كۆتاییهێنان به‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌ركوتگه‌رانه‌ی پارته‌ میلیشییاییه‌كان و فەرماندارییەكانیش یێت، ئەوەش له‌به‌ر دوو هۆ: یه‌كه‌م، ئه‌وه‌ی له‌ دونیای دیمۆكراتی نوێنه‌رایه‌تییدا ئه‌وه‌ چه‌ند سه‌ده‌یه‌ ده‌سه‌ڵات له‌م بنه‌ماڵه‌ی خانزاده‌وه‌ بۆ ئه‌و شازاده‌ و له‌م پارتی پارێزگاره‌وه‌ بۆ ئه‌و پارتی سۆشیال-دێمۆكرات و له‌ خولێكی دیكەدا پێچەوانە‌ ده‌بێته‌وه‌ و هیجی له‌ سه‌روه‌ری چینایه‌تی و ناداپه‌روه‌ری و سته‌م و هه‌ژاری و به‌دبه‌ختی و هه‌ڵاواردنی مرۆڤه‌كان و ڕه‌گه‌زه‌كان نه‌گۆڕیوه‌ .

هۆی دووه‌م، وه‌ك گوتم قۆرخكردنی ده‌سه‌ڵات له ‌ڕێگه‌ی تایبه‌تییكردنی بنه‌ما ئابوورییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ و كه‌رته‌ گشتییه‌كانی به‌رهه‌مهێنان و خزمه‌تگوزاری وه‌ك موڵكی سه‌رمایه‌دارانی پارته‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانەوە، دیسانه‌وه‌ ئه‌گه‌ری هه‌ر ئاڵوگۆڕێكی ڕواڵه‌تیی ڕامیاریی ئەستەمده‌كه‌ن. با ئاوای دابنێین، پارتێكی ئیسلامی یا پان-ناسیونالیست یا پارتێكی چه‌پ زۆرینه‌ی پارلەمان به‌ده‌ستبهێنێت و فەرمانداریی [حكومەتی] خۆی پێكبهێنێت، ئایا كۆمپانیا كۆمه‌ڵگه‌لووشه‌كانی وه‌ك (نۆكان) و (كۆڕەك) و …تد بە پاڵپشتی لەشکری ئەمەریکا و سیخوڕیی ڕێکخراوە بەناو کۆمەککارەکان و سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و بانکی جیهانی و ناوەندە پیلانگێرەکانی دیکە، بواری هیچ ئاڵوگۆڕێك یا وه‌رچه‌رخانێك ده‌ده‌ن؟ ئایا بوار و ئەگەری هیچ ئاڵوگۆڕێك لە سیستەمی بەڕێوەبەاریەتی [سەرخانی کۆمەڵ]دا هەیە، کاتێك کە بنەمای ئابووریی [ژێرخانی کۆمەڵ] دارایی کۆمەڵێك کۆمپانیای تایبەت و پارتیی بێت؟ ئیدی سەرانی لیستی ناسیونال-نیئۆلیبراڵ [لیستی بەناو گۆڕان] بەتەمان چی بگۆڕن؟ بەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵگە یا گۆڕینی تاکی ناڕازی ناهوشیار بە کۆیلەی خۆشباوەڕ ؟

من بە دڵنیاییەوە ده‌ڵێم هه‌ر ئاڵوگۆڕێك كه‌ بچووكترین ناكۆكی له‌ته‌ك پلانی نێوه‌نده‌ جیهانییه‌كانی وه‌ك سندوقی دراوی نیوده‌وڵه‌تی و بانكی جهیانی و له‌شكری ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌كانیاندا هه‌بێت، ئه‌وا له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و كۆمپانیانانه‌وه‌ و لە ڕێگەی بانده‌ پاڕێزه‌ره‌كان و پشتپه‌رده‌ییه‌كانی ئه‌و كۆمپانیایانه‌وه‌ پوچه‌ڵ و ته‌نانه‌ت سه‌ركوتیش ده‌كرێت، ئه‌مه‌ش زۆر ئاسانه‌، چونكه‌ ئه‌وان له‌ پاش تێكشكانی ڕاپەڕینه‌وه‌ تا ئێستا كار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن و ھێزی بۆ ڕێكده‌خه‌ن و كۆمه‌ڵی خۆشباوه‌ڕ و پاشڕه‌وی بۆ په‌روه‌رده‌ده‌كه‌ن. نۆزده‌ ساڵه‌ ده‌زگه‌كانی ڕاگه‌یاندن مێشكی خه‌ڵك كه‌ڕوواوی ده‌كه‌ن، خه‌ڵك نائومید و نه‌وه‌ی نوێ به‌ شێواندنی مێژوو فریوده‌ده‌ن.

هه‌روه‌ك چۆن ئه‌وان [ڕامیاران و دەسەڵاتداران] زه‌مینه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تیی بۆ خۆجێگیركردن و كۆمه‌ڵایه‌تییكردنه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و سه‌ركوت و ڕه‌شه‌كوژی ژنان و تیرۆری نه‌یاران و هه‌ڵخڕاندنی شۆڤێنیزمی ناوچه‌یی به‌رامبه‌ر ناوچه‌كانی دیكە یا كه‌مایه‌تییه‌كانی دیكە خۆشده‌كه‌ن، هه‌رواش ته‌نیا ڕێگه‌ و مه‌یدان بۆ ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌ و بەرگرتن بە هه‌وڵه‌كانی ئه‌وان، ته‌نیا مه‌یدانی خەباتە‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و بزاڤه‌ جەماوەرییه‌ سەربەخۆكانن؛ بۆ نموونه‌ تا كاتێك بزاڤی ئازادیخوازی و دژه‌سه‌ركوت نه‌بووبێته‌ كه‌توارێكی كۆمه‌ڵایه‌تیی گشتگیر، قسه‌كردن له‌ ده‌ستكۆتاكردنی هێزه‌ سه‌ركوتگه‌ر و تیرۆریسته‌كان و ده‌زگه‌كانی ئاسایش و پۆلیسی سه‌رووخه‌ڵكی، ده‌چێته‌ خانه‌ی خه‌ونی باڵۆنئاسا له‌ هه‌وادا. ئه‌مه‌ بۆ ڕزگاری نه‌ته‌وه‌یی و ژنان و ته‌نانه‌ت سۆشیالیزمیش هه‌ر وایه‌ و به‌بێ كۆمەڵایه‌تیبوونه‌وه‌ی خواست و بۆچوون و ویسته‌كان، ئه‌گه‌ری هه‌ر ئاڵوگۆڕێكی شۆڕشگێرانه‌ ئه‌سته‌مه‌ و هه‌رگیز ڕوونادات.

وەك پێشتر وتم، گەندەڵی وەك دیاردەیەكی سیستەمی فەرمانداریی و كارگێڕیی و بەرێوەبردن، تایبەت بە پارتێك یا فەرمانداریی و دەوڵەتێكی دیاریكراو نییە، بەڵكو تایبەتمەندیی بەڕێوەبەرایەتیی سەرووخەڵكییە، ئیدی ئەو بەڕێوەبەرایەتییە پاشایەتی و تاكپارتیی بێت یا فرەپارتیی پارلەمانی و فەرمانداریی [حكومەتی] تێكنۆكراتەكان و فیلۆسۆفەكان، ھیچ كات نەیتوانیوە و ناشتوانێت پاكتاویبكات، چونكە ڕیشەی گەندەڵی لە پێكھاتەی بنچینەكانی سیستەم و پێكھاتەی قوچكەیی و سەرووخەڵكیدایە. كاتێك كە ئامانج لە بەشداریكردن لە بەڕێوەبەرایەتی كۆمەڵگەدا، پلەی سەروەریی و پایەی ئابووریی و كۆمەڵایەتیی باڵاتر بێت، ئیدی زۆر ئاساییە، نوێنەرەكان و دەسەڵاتداران بۆ مانەوەی خۆیان ھەم بدزن و ھەم چاوپۆشی لە دزی و تاڵانی كەسانی چواردەوریان بكەن. چونكە بنەمای سیستەمی چینایەتی دزییە لە ڕەنجی بەرھەمھێنەران و چەپاوڵكردنی سامان و داھاتی كۆمەڵگە. بۆ زیاتر دڵنیابوون لەمە، دەتوانین ئەم پرسیارە لە خۆمان بكەین؛ ئەگەر ڕێكخستنی كۆمەڵگە قوچكەیی [ھەرەمی] نەبووایە و بەشداریی بەڕێوەبەرایەتی [نەك ئەوەی پێدەڵێن كایەی ڕامیاریی] كۆمەڵگە خۆبەخشانە و بەبێ پاداشت بووایە و خانەنشینی پاشایانە و مشەخۆریی ھەتایی مسۆگەر نەبووایە، ئایا ھیچ كەسێك لە ڕامیاران و دەسەڵاتخوازان، بیری لە پێكھێنانی پارت یا خۆی بۆ نوێنەرایەتی و كارگێڕیی كاندیددەكرد؟ ئایا كەسانی بێلایەنی نێو كۆمەڵگە ھیچ گومانیان لە نەرێنی وەڵامی ئەم پرسیارە ھەیە؟

لەبەرئەوە‌ پێویستە ڕیشەییتر دژی دیاردەکە بچینە جەنگەوە، واتە گۆڕینی دروشمی بزووتنەوەکە بۆ ” نا بۆ تایبەتیکردنەوەی کەرتەکان، نا بۆ بەڕێوەبەرایەتی گەندەڵ، بەڵێ بۆ خۆبەڕێوەبەرایەتی جەماوەریی “. ئەوەش تەنیا بە بەرگرتن بەتایبەتیکردنەوەی کەرتە گشتییەکان و سەندنەوەی کارگە و زەوییەکان و گردەکان و کەرتەکانی خزمەتگوزاریی لە پارت و سەرمایەدارەکانی پارت مەیسەردەبێت. هەڵبەتە ئەم هەنگاوەش دوو ڕێگە لەخۆدەگرێت، ڕێگەی یەکەم، سەندنەوەیانە لە پارتەکان و سەرمایەدارەکانی پارت و گێڕانەوەیان بۆ کەرتی دەوڵەتی، کە ئەمەیان هەردەم ئەڵتەرناتیڤی ڕیفۆرمیستەکان و نێوەندگەراکانە، کە لە باشترین باردا سەروەریی خۆیان دەکەنە ئەڵتەرناتیڤی دزان و گەندەڵکاران. ڕێگەی دووەم، سەندنەوەی کەرتەکانە لە پارتەکان و سەرمایەدارەکانی پارت و گێڕانەوەیان بۆ کۆمەڵگە، واتە کۆمەڵایەتیکردنەوەی کەرتەکان بەوەی خودی کرێکاران، فەرمانبەران یا جوتیارانی ئەو بەشە یا ئەو کەسانەی کە گێڕاویانەتەوە، بەخۆیان بەڕێوەبەرایەتیدەکەن و دەیخەنە خزمەت کۆمەڵگەوە.

ئەگەر لەوانەش بگوزەڕیێن، دەتوانین بە كەمێك گەڕانەوە بۆ ڕابوردووی كۆمەڵگەكەمان، كە خۆشبەختانە زۆر دوور نییە و ئەگەر بەخۆشمان تێیدا نەژیابین، ئەوا دایك و باوكمان یا داپیرە و باپیرەمان وێنایەكیان لەبارەیەوە لە ئاوەز و ھۆشماندا جێگیركردووە؛ پێش ئەوەی دەوڵەت و پارتی ڕامیاریی دروستببن، لە كۆمەڵگەدا كوشتن و دزی و فڕوفێڵ و ئەتك و تاڵانگەریی و چەپاوڵ و پاوانكردن، زۆر دەگمەن بوون و لە كۆمەڵگەدا وەك دیاردەی ناوازە و ناباو ڕەفتاریان لەتەكدا كراوە و زۆر جار بكەرانیان ناچار بە ڕەوكردن و بەجێھێشتنی كۆمەڵگەكە بوون، لە بەرامبەردا پێكەوەژیان و ھەرەوەزیی و ھاریكاری و گەلكاریی و متمانە و پشتیوانی و یەكترپارێزیی كۆمەڵایەتیی ھەبووە و زاڵبووە. بەڵام لە ئێستادا ئەم ھاوكیشەیە بە تەواوی پێچەوانە بووەتەوە و نەرێنییەكان تاڕادەیەكی زۆر باو و گشتگیربوون و ئەرێنییەكان لە پانتایی ژیانی ھاوچەرخدا بە ھەمان ڕادە نامۆكراون. ھەموو ئەمانە، ھەروا بە ڕێكەوت و بەبێ پلان و خۆبەخۆ ڕوویاننەداوە، بەڵكو سەرەتا دەسەڵاتی سەرووخەڵكیی بەگ و ئاغاكان و پاشان دەوڵەت ھەموو خۆبەرێوەبەرایەتیی و خۆكاراییەكی لە تاك و بوونە كۆمەڵایەتییەكان سەندووەتەوە و ئینجا بۆ پاراستنی دەوڵەت و بەرژەوەندی كۆمپانییە كۆمەڵگە و جیھانخۆرەكان، پارتی ڕامیاریی قوتكراونەتەوە و لە ڕێگەی گۆڕین و لەنێوبردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییە تەبا و ھەروەزییەكان و یاسا سروشتییەكانی پێكھاتنی كۆمەڵایەتی و جێگرتنەوەیان بە پەیوەندییە ڕامیارییە دەستكرد و نامرۆییەكان، پارت و ڕێزبەندیی پارتیی كۆمەڵگەی بەسەر دەستە و بەرەی دژبەیەكی ھەردەم لە جەنگ و نائارامیدا دابەشاندووە و لەم ڕێگەیەشەوە زەمینەیان بۆ كۆمەڵایەتییكردنەوەی گەندەڵیی سازكردووە و بەم جۆرە دەبینین، نەوەی ئەو مرۆڤانەی كە دوێڼێ بەبێ بوونی دەوڵەت و پارت و نوێنەر، لە ڕێكەوتنێكی كۆمەڵایەتییدا لەسەر بنەمای یاسا سروشتییەكانی پێكھاتنی كۆمەڵگە، كە كۆمەڵایەتیبوونی مرۆڤ مامانی لەدایكبوونیانە، دەژیان و كاروباری خۆیان ڕێكدەخست و خۆشی و ناخۆشییەكانیان، بوون و نەبوونییەكانیان لەنێوان خۆیاندا دادەبەشاند و بەختەوەریی ھەر تاكێك پەیوەستبوو بە بەختەوەریی ئەوانی دیكەوە، كەچی لەم ڕۆژەدا نەوەكانیان بەھۆی پاشڕەوییان بۆ دەسەڵاتی سەرووخەڵكیی و پارتەكان و ڕامكاران [ڕامیاران]، لە پێشینە و پاشبنەمای كۆمەڵایەتیی و ھەرەوەزیی و پێكەوەژیانی ئاشتییانە نامۆبوون و ناتوانن ژیان و ڕێكخستنی كۆمەڵگە بەبێ بوونی دەوڵەت و سیستەمی نوێنەرایەتی و پاشڕەویی پارتایەتی و مێگەلبوون بۆ جەنەڕاڵەكانی جەنگ، ژیان وێنا بكەن و بیربكەنەوە. كاتێك كۆمەڵگە لەو تاكە لەخۆنامۆیانە پێكھاتبێت و دەنگی ناھوشیارانەی ئەوان ھەڵبژێری سیستەم و كارگێریی كۆمەڵگە و شێوەی ژیان بێت، ئیدی گەندەڵی ئاساییترین و سەرەتاییترین دیاردە و تایبەتمەندیی سیستەمی كارگێڕیی و كۆمەڵگە دەبێت، بەواتایەكی دیكە گەندەڵی ڕامیاریی، بە ھۆی ڕامبوونی تاكی چەوساوە و ژێردەستەوە، كۆمەڵایەتی دەبێتەوە و دوا تەون و ڕایەڵەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان بۆگەندەكات و ھەموو تاكێك دەكاتە دژی تاكەكانی دیكە و پشێوییەكی كۆمەڵایەتیی وەھا دروستدەكات، كە تاكی ناھوشیار و دۆشداماو و دەستەمۆ، ھەردەم وێڵی سەرۆكی باش و دەوڵەتی باش و پارلەمانی باش و نوێنەری باش بێت و بە كایەكردن و ختووكەدانی دەمارگیریی ئایینی و ناوچەگەریی و شارچییەتی و ناسیونالیستی لەلایەن كەسانی ڕامكارەوە، جەنڕاڵەكانی مرۆڤكوشتنی لێدەبێتە فریادڕەس!

بۆ له‌گه‌ڵ ماركسیزمه‌كان ناكه‌ونه‌ گفتوگۆ و كاری هاوبه‌ش؟

بەر لەوەی وەڵام بەخودی پرسیارەکە بدەمەوە، بەپێویستی دەزانم ئەوە ڕۆشنبکەمەوە، کە چەمكی هزریی لەتەك هەڵگری هزر، لە تەواوی زمانەکانی دونیادا دوو واژە و کاربردی جیاوازیان هەیە، چونکە “مارکسیزم” چەمکێکی ئایدیۆلۆجییە و بۆ کۆی ئەدەبیاتی “مارکسیست”ەکان بەکاردەبرێت، لەم پرسیارەدا بەکاربردنی وەك چەمك هەڵەیە و ناتوانێت ئاماژەبێت بە هەڵگرانی ئایدیۆلۆجیاکە [مارکسیستەکان].

ئەگەر ماركسیسته‌كان باوەڕییان بە خەباتی سەربەخۆی جەماوەریی لەسەر بنەمای «خۆجێی ببزوێ و جیهانی بیربكەرەوە» و دوور لە پاشكۆیی بۆ پارت و گروپەكانیان هەیە، ئەوا هیچ پێویستمان بە ڕێككەوتن نابێت و خۆبەخۆ لەتەك ئەنارکییەکانا لەو بوارەدا یەکدەست دەبن. بەڵام كاتێك ئەوان وەك پارتە بۆرجوازییەكان خەریكی دەستەمۆكردن و پاشكۆكردنی بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەكان بن و هەر بیركردنەوەیەك لە دەرەوەی ئایدیۆلۆجیاكەیان ڕەتبكەنەوە و ڕێكخراوی كۆمیتەیی بۆ چین و توێژە كۆمەڵایەتییەكان قوتبكەنەوە و گیانی دەستەگەریی (سكتاریزم) تەشەپێبدەن و هەر دەستبەكاربوونێكی ئازادانەی تاكەكان لەژێر چەكمەی پۆڵایی نێوەندگەرایی و بڕیارە نێوەندیی و قوچكەییەكانیاندا بپڵیشێننەوە، ئەوا بە بۆچوونی من نابێت كەمتر لە دژایەتی بۆرجوا دەسەڵاتدارەكان، دژایەتییان بكرێت.

من بۆ خۆم، وەك كەسێك، كە سەرەتای چالاكی “ڕامیاری”یم بە ئەندامبوونی “كۆمەڵەی ڕەنجدەرانی كوردستان” دەستپێكردووە و بە وازھێنانم لە ئەندامەتی “ڕەوتی كۆمونیست” كۆتاییھاتووە، لە مەیدانی خەباتی جەماوەرییدا خاوەنی خەروارێك ئەزموونی كەسییم و ھەردەم تای تەرازووی خەباتی ڕۆژانەم بەلای سەربەخۆیی خەباتی جەماوەریی و بەرگرتن لە سیكتاریزم شكاوەتەوە و لەبەرئەوە لەلایەن ھاوڕێكخراوەییەكانمەوە دژایەتیكراوم و ھەوڵی تەریكخرانەوەم دراوە. ھەر بەو پێیە بە ئەزموون گەیشتوومەتە ئەو بڕوایەی كە گروپ و پارتی ڕامیاریی ھەر ناوێك و ھەر بەرنامەیەكیان ھەبێت، بێجگە لە كەوڵكردن و دەستەمۆكردن و کەرتکەرتکردنی خەباتی جەماوەریی بۆ ئامانجی پارتیی و دەسەڵاتخوازیی ئەندامانی باڵا، ھیچی دیكە نەبووە و نییە و هیچی دیکەشی بەرهەمنەهێناوە. لەبەرئەوە ھەموو كاركردن و ھاریكارییكردنێك لەتەك گروپی ڕامیارییدا ڕەتدەكەمەوە و بەھیچ شێوەیەك متمانەیان نادەمێ. ئەم بۆچوونەم تەنیا لەمەڕ گروپ و پارتە کۆمونیستەکانی کوردستان بەرتەسکنابێتەوە، بەڵکو لە سەراپای مێژوودا هەر لە یەکێتی کۆمونیستەکان [یەکەمین پارتی کۆمونیستی] کە بە بەیاننامەیەکی خودی مارکس و ئەنگلس لەدەرەوەی ویستی ئەندامانی هەڵوەشێنرایەوە تا پارتی سۆشیال-دێمۆکراتی ئاڵمانیا و دواتر هەزاران پارتی کۆمونیستی دیکە و تا دەگاتە دواترینیان لە هەرێمی کوردستان [مشتەقاتەکانی کۆمونیزمی کرێکاری] تەنیا دەمارگیری دەستەگەریی و جیابوونەوە و دابەشکردن و بێهێزکردنی ڕێزی ناڕازییان و کرێکارانی هوشیارییان بەرهەمهێناوە و دەهێنن. بەپێچەوانەوەی خۆشباوەڕیی و گۆشەگیریی ئایدیۆلۆجی هەندێك ئازیزەوە، بە بۆچوونی من ئەوەی ڕامیاران و پارتە کۆمونیستەکان لە ماوەی سەدە و نیوێکدا بۆ دژەشۆڕش و سەروەریی چینایەتی ئەنجامیانداوە، سەراپای کۆمەڵگەی چینایەتی خودی ئیمپراتۆرییەکان دەوڵەتەکان و پارتە ناسیونالیست و مەزهەبییەکان نەیانتوانیوە ئەنجامیبدەن. ئەوەش تەنیا لەبەر یەک هۆکاری زۆر سادە و ئاشکرا، کە سەرەوەران و دەزگەکانیان نەیانتوانیوە هێندەی مارکسیستەکان، چەوساوان بە دەوڵەتی باش و سەروەری دادگەر و پارتی باش و پارلەمان خۆشباوەڕبکەن، هەموو ئەوانەش بەناوی خودی کرێکاران ولەژێر دێوجامەی سۆشیالیزمدا توانیویانە نارازییان فریوبدەن و بەداخەوە هێشتاکەش بازاری ئەو فریوکارییانە گەرمە.

***********************************************************
بۆ خوێندنەوەی بەشی یەکەم، کرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بکە
بەشی یەکەم : http://wp.me/ppHbY-HN
بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY
بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If
بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH

nojenkirdnewey Wellamekan – 5

nojenkirdnewey Wellamekan

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.
Hejên

Beşî pêncem

Eger sernicî nûsînekantan bdey, debînît kemtirîn qsetan lebarey gendellî yekêtî û partîyewe heye, hoy eme boçî degerrêtewe?

Ta ewendey bgerrêtewe ser min, rastîyekey nûsînî nîwe û naçllî zorm hen, ke destipêkyan bo sallî 1999 degerrêtewe û bedaxewe taêsta bom tewaw nekrawn, detwanim lêreda nêwî dû nûsîn, ke peywendîyan bem basewe heye, bhênim, “aya berrast dunya gorrawe?”, “desellatî borijwazî kurd le eşkewtewe bo parleman”, ke bedaxewe rojgar bwarî tewawkirdinyan nedam û babetî gringtir yexeyan degirtim ya katyan bo nedemayewe, bellam becorêk le corekan lêre û lewê boçûnî xomim le barey pirsekanî komellgey herêmî kurdistanewe derbrrîwe.

Be boçûnî min û deştwanim bllêm zorbey enarkîyekan, gendellî beşêkî cyanekrawe ya hawelldwaney sîstimî çînayetîye, emeş tenya sîstimî bazarazad nagrêtewe, bellku modêle abûrîyekey rusyey bolşevîkîş degrêtewe. Leberewe bebê welananî ya lenêwbirdnî sîstimî çînayetî, esteme bitwanrêt gendellî binbirrbikrêyt, çunke gendellî leser bnemay cyawazî le desellat û rêwşiwênî komellayetîda drustdebêt, katêk ke kesêk [çi fermanberêk ya şalyarêk] mafî lepêştirbûn û zallbûnî beser jyan û dahatî kesanî dîkeda heye, îdî çi mîkanîzmêk heye, ta ber be xrap kellkwergirtin le rêwşiwên û samanî berdestî bigrêt?

Bepêçewanewe lewaneye min kemtir lem barewe qsem kirdbêt, bellam hawrrêyanêk ke hawbîrî yekîn, zor be roşnî le batekanyanda eweyan nîşandawe, ke dewllete borijwa-dêmokratekan le gendellîda hîçyan le dewllete dîktatorekan nehênawe û bellku be zyatrewe gendelltrin. Lêreda tenya hênanewey nmûney skandallî endam parleman û şalyarekanî brîtanya, ke parsall [par bepêy katî wellamdanewey em pirsyareye] derkewt, tenanet seyirkirdnî fîlmêkî sêksî le kotayî pşûy hefteyanda leser dahatî komellge buwe! Herweha gendellîyekanî serdemî serokşalyaranî allmanya (hêllmut koll) û krrîn û mamelley payey serokkomarîy emerîka le rêgey bertîl û karî jêrbejêrewe, hîçî le gendellîyekanî herêmî kurdistan ya ‘îraq kemtir nîye!

Leberewe beboçûnî min, ewey xwazyarî kemkirdnewey gendellî û binbirrkirdnî bêt, ewa pêwîste û benaçarîş debêt le hewllî kemkirdnewey desellatî dewllet û çillkawxorekanî û gêrranewey zorbey karubare abûrîy û kargêrrîy û komellayetîyekan bo nêwendekanî jyan û berhemhêyan û karguzarî, bêt. Katêk birryar û karguzarî karubarî xwêndkaran, krêkaran, cutyaran, xanenşînan, kawirbarî gerrek û kollan û gundekan bgerrêtewe bo xudî kesanêk, ke rastewxo peywendî be jyan û dahatûyanewe heye û bwar bidrêt be xoyan le rêgey dêmokratî rastewxowe (dêmokratî nwênerayetî parlemanî na!) karubarekanyan raperrênin, îdî bwar bo mşexoranî serbar û napêwîst namênêtewe.

Bellam, ewey ke ewrroke le herêmî kurdistanda gendellkaran bexoyan le pêş hemuwanewe be gendellî nêwî deben, tenya gendellî kargêrrîy nîye, bellku taybetîkirdnî kerte giştîyekan ya dewlletîyekane leser modêlî bazarazadî nîolîbralekan le herême paşrrewekanda. Emeş şêwazêke le monopollkirdnî desellat bo hemîşe û bergirtin be egerî serkewtinî her hewllêkî şorrşigêrraney xellkî. Eger em modîle rûntirbkeynewe, ewa heman hewllî sermayedarî û împiryalîzm le çîllî sallî 1973da be şêweyekî dîke rûydawe. Sallî 1973 le wllatî çîllî, le hellbjardinî dyarîkra û danpêdanrawî xudî dewllete sermayedarîyekanda, ke modêlî dêmokratî nwênerayetî parlemanîye (wate dêmokratî narrastewxo), çepekan be zorîney deng geyişte parleman û zorîney kursîyan bo pêkhênanî fermandarîy bedestihêna, bellam eme bo sermayedarî gurzêkî sext û nawext bû û debû berî pêbgîrdirêt, çunke debuwe hoy têkçûnî hawsengîy hêzî nêwan blokî bazarazad û bazarî dewlletî [pyemanî nato û peymanî warşo] û gorran le sîstme cenrallîyekanî serapay emerîkay latînda û emeş deykirde nahawsengî hêz leberamber blokî sermayedarî dewlletîda. Leberewe dney sermayedarekanyan da, ta sermayekanyan lew wllatda derbken û bnemay abûrîy ew wllate btepênin. Her emeş bû buwe hoy zemînesazî bo kodetay serbazîy û hatnî cenrrallî komellkujîyekan (pênoşêt) û ragirtnî hawsengî çi le emerîkay latîn û çi le astî cîhanîda be nirxî xwênî hezaran kes. Em taktîke le cezaîr û felestîn, ke îslamîyekan zorîney dengyan hêna beşêweyekî dîke û rêgeyekî dîke bo frîwdanî xellkî dengeder grîrdrayeber. Le herêmî kurdistanî lay xoman, ke rizgarî û dêmukrasîyekey be ser nûkî rokêt û pajney çekmey asnînî serbazekanî emerîka û hawpeymananîyewe bo hatuwe û çend partêkî penaberî dîwî êran û surîye bew pallpiştîye û le rêgey têkişkanî raperrînewe, zemîne bo sînaryoy hellbjardinî fîftî fîftîyekey ayarî 1992 û hellbjardne serencam pêştir dyarîkrawekanyan xoşkrawe, hana bo heman taktîk beşêweyekî dîke brawetewe. Em taktîke bo hawpeymanan û dewlletanî nawçeke û desellatdaranî nêwxo ewe msogerdekat, ke le rêgey kontrollî abûrîyewe hemû hewll û têkoşanêk ya helêkî guncaw bo kotayîhênan be çepawillgerî û dîktatorî part û desellatbexşînewey xêzanîy degirdrêt.

Wek dezanîn, ewey le şerrî sarda serkewtinî bedestihêna, sermayedarî nebû beser bzavî soşyalîstîda, bellku serkewtinî bazarazadî nîolîbrallekan bû beser sermayedarî dewlletîy bolşevîkekanda. Em serkewtne le bwarî ramyarîyda wate serkewtinî frepartî yekcor beser takpartî yekcorda, le bwarî abûrîyda wate serkewtinî bazarazad beser bazarî kontrollkrawî dewlletîyda, le bwarîy komellayetîyişda wate têkişkan û wirduxaşkirdnî hemû peywendîye komellayetîyekan û cêgirtneweyan be peywendîye borcwazîyekan le serapay pêkhatey komell û komellgeda.

Ewey emrro le herêmî kurdistanda le qonaxî tewawbûn û cîgîrbûndaye, rêk her ew taktîkeye, ke le serewe basimkird. Sereta part dest beser dahatî “newt beramber be xorak” û komekekanda degrêt û zorbey komeke dermanî û xwardnemenîyekan le bazarî reşda be xellk defroşrênewe û debne sermayey part û lenêw partekanîşda beser seranî part be pley yekem, dabeşekrêt. Hawkat komeke darayyekan be rêjeyekî here zor, deçne gîrfane şarawekanî part, paşan norey qonaxî duwem dêt, wate taybetîykirdnewey kerte giştîyekan, ke yekêke le merce serekîyekanî sinduqî drawî nêwdewlletî û bankî cîhanî û nêwende serûmîlîyekanî emerîka û ewrupa le pêdanî komek û çûnewe her wllatêkewe, bepêy merce serekîyekanî ew nawende cîhanlûşane, debêt abûrî û ramyarî û dar û nedarî ew wllate bixrête jêr rkêfyan û ewan le piştperdewe biryarî yekalayîkerewe bden. Lêredaye ke dahatî dizrawî komellge le şêwey sermayey part û be perdepoşî û benêwî kompanyay corawcorî yekşewe û rojewe dêtewe meydan û kerte giştîyekanî pêdekirrdrêtewe, be watayekî dîke seranî part leser dahatî komellge debne sermayedarî gumnaw û ruxsarî dîke wek kargî beharan qutdekrênewe û beheman dahatî dizraw, kerte giştî û dewlletîyekan le heracêkî sînaryoyîda le xoyan dekirrnewe û ewe msogerdeken, ke egerî hemû allugorrêkî ramyarîy le rêgey hellbjardinî parlemanîyewe le pêkhatey bazar û kargêrîyda tîkişkawbêt. Ew egeraneş ke boy hebû bew şêweye le rêgey hellbjardnewe bitwanin bgene desellat û abûrîyekî daxrawtir lewey êsta lelayen îslamîyekanewe [herweha herçende komunîstekan hêzî pêşnyar û karanebûn û nîn, bellam heman bernamerrêjîy nêwendgeray dulletîyan bo rêkxistinî abûîy komellge heye], ke lew barda leser modêlî abûrî dewlletî nêwendrrêj debû û debuwe serîşe û rêgir bo plane abûrîyekanî bazarazad le nawçekeda, ke kurdistan birryare pêgeyekî serekî ew bazare bêt.

Katêk bitwanîn em nexşane be wirdî bbînîn û derkyan bkeyn, îdî boman roşne bo bzavêkî pengixwardûy komellayetî gorranixwazî em herême be komekî masmîdya û rageyandnekanî desellat û komekî darayî xudî desellat lenêw xudî parte pêkhênerekanîda ballêkî rîformîst, ke lehemû ew keynubeynaneda hawbeş û hawrroll buwe, dehênrête pêşewey şanoy ramyarîy û desellat û swarî bzaveke dekrêt û be komellêk rexney nacor û lawekî bzaveke belarrêda debat.

Bo kesanêk ke bawerrîyan be rollî komekgerane û rizgargeraney emerîka û hawpeymananî heye û pêyanwaye nêwende cîhanîyekanî wek sinduqî drawî nêwdewetî û bankî cîhanî û nêwende benaw xîrixwazîyekanî dîke, rollî pozetîv û destigîroyyaneyan bo herêmeke heye, îdî sexte bitwanin pey be sînaryoy lîstî newşîrwanîyekan û nexşe û kare serekîyekanî em hewlle bern, zorîş asayye ke benêwî xellk û berjewendî giştîyewe bibne carrderî ew balley desellat. Eger be wirdî sernicî daxwazî û amancekanî lîstî newşîrwanîyekan bdeyn, debînîn, ke le cyatî komellayetîykirdnewe û giştîykirdnewe û gêranewey zankokan bo jêrçawdêrrî komellge û kesanî serukardar bew buware, xwazyarî derhênanîyane le çingî parte desellatdarekan û spardinyane be dellallanî bazarazad, ke emeş dekatewe pyadekirdin û tewawkirdin û giştgîrkirdnî nexşekey serewe, wate taybetîykirnewey ew kert û beşaney ke hêşta berrwallet giştîy û dewlletîyn, emeş dîsanewe zemîne bo kompanyayyekî dîkey wek (korrk) û (nokan) û tid xoşdekat, em kertaneş le jêr cepokî partda bo hemîşe bkene mullkî seranî sermayedarî part ya sermayeguzarêkî dîkey derekî.

Bo kesanêk ke le sruştî sermayedarî û karkirdî bazarazadekey têdegen, asane lewe têbgen, ke cyawazî serwerîy barzanî û tallebanî û newşîrwan û axundêk û fîlosofêk nîye, bellku pêdawîstî û karayî kesekan leser cêgîrkirdnî planekan gringe û katêk ke kesayetîyekî karêzma êkispayer debêt, zor asane be planêk welabnirêt ya pêştir cêgrewe û ellternatîvî bo msoger û amadebken û pêştir pêş rûdawekan bkewn û le derûnî bzavekanda lewêda, ke xoşbawerrî be pallewane efsaneyyekanî dwênê bo bergirtin be xudî bzaveke bekardebrên; wek ewey le bzavî komellayetî “gorran”da dîtman, ke xellk djî çepawillgerî û gendellî û dabeşkarî saman û dahatî komellge bû, keçî be plan û karleserkirdnî rojane ew amancane ta astî gleyî çend mşexorrêkî dîkey nêwdesellat û hewilldan bo beşdarbûnyan le deskewte narrewakanî part, dabezande xwarewe. Her ew kesaney ke djî desellatî bnemalleyî tallebanî dengî xoşbawerraney xoyan be lîstekey newsîrwan da, dengipêdrawan wek ne bayan dîbê û nebaran, benêwî ew xellke narrazîyewe çûne pay dengdanewe be tallebanî wek serokkomar le bexdad.

Leber ewe beboçûnî min, şerrî gendellî be pêşrrewî gendellanêkî dîke, ke gleyî le berkewt û beşedzî xoyan le dahatî dizrawî komellge deken, nakrêt û gêrranewey kerte giştîye betaybetîykrawekan[bepartîykrawekan] û kirdinyan be beşêk le bazarazad û kertî taybetî kompanyayekî nwê ya byanî meysernabêt û herweha naştwanêt hokarî kotayîhênan be desellatî serkutgeraney parte mîlîşîyayyekan û fermandarîyekanîş yêt, eweş leber dû ho: yekem, ewey le dunyay dîmokratî nwênerayetîyda ewe çend sedeye desellat lem bnemalley xanzadewe bo ew şazade û lem partî parêzgarewe bo ew partî soşyal-dêmokrat û le xulêkî dîkeda pêçewane debêtewe û hîcî le serwerî çînayetî û nadaperwerî û stem û hejarî û bedbextî û hellawardinî mrovekan û regezekan negorrîwe .

Hoy duwem, wek gutim qorixkirdnî desellat le rêgey taybetîykirdnî bnema abûrîyekanî komellge û kerte giştîyekanî berhemhênan û xizmetguzarî wek mullkî sermayedaranî parte desellatdarekanewe, dîsanewe egerî her allugorrêkî rwalletîy ramyarîy estemdeken. Ba away dabnêyn, partêkî îslamî ya pan-nasîwnalîst ya partêkî çep zorîney parleman bedestibhênêt û fermandarîy [hkumetî] xoy pêkbihênêt, aya kompanya komellgelûşekanî wek (nokan) û (korrek) û …tid be pallpiştî leşkirî emerîka û sîxurrîy rêkixrawe benaw komekkarekan û sindûqî drawî nêwdewlletî û bankî cîhanî û nawende pîlangêrekanî dîke, bwarî hîç allugorrêk ya werçerxanêk deden? Aya bwar û egerî hîç allugorrêk le sîstemî berrêwebearyetî [serxanî komell]da heye, katêk ke bnemay abûrîy [jêrxanî komell] darayî komellêk kompanyay taybet û partîy bêt? Îdî seranî lîstî nasîwnal-nîolîbrall [lîstî benaw gorran] beteman çî bgorrn? Berrêweberayetî komellge ya gorrînî takî narrazî nahuşyar be koyley xoşbawerr ?

Min be dillnyayyewe dellêm her allugorrêk ke bçûktirîn nakokî letek planî nêwende cîhanîyekanî wek sinduqî drawî nîwdewlletî û bankî cihyanî û leşkirî dewllete zilhêzekanyanda hebêt, ewa le rêgey ew kompanyananewe û le rêgey bande parrêzerekan û piştperdeyyekanî ew kompanyayanewe puçell û tenanet serkutîş dekrêt, emeş zor asane, çunke ewan le paş têkişkanî raperrînewe ta êsta kar leser ewe deken û hêzî bo rêkdexen û komellî xoşbawerr û paşrrewî bo perwerdedeken. Nozde salle dezgekanî rageyandin mêşkî xellk kerruwawî deken, xellk naumîd û newey nwê be şêwandinî mêjû frîwdeden.

Herwek çon ewan [ramyaran û desellatdaran] zemîney komellayetîy bo xocêgîrkirdin û komellayetîykirdnewey gendellî û serkut û reşekujî jnan û tîrorî neyaran û hellxirrandinî şovênîzmî nawçeyî beramber nawçekanî dîke ya kemayetîyekanî dîke xoşdeken, herwaş tenya rêge û meydan bo rûberûbûnewe û bergirtin be hewllekanî ewan, tenya meydanî xebate komellayetîyekan û bzave cemawerîye serbexokanin; bo nmûne ta katêk bzavî azadîxwazî û djeserkut nebûbête ketwarêkî komellayetîy giştgîr, qsekirdin le destkotakirdnî hêze serkutger û tîrorîstekan û dezgekanî asayş û polîsî serûxellkî, deçête xaney xewnî ballonasa le hewada. Eme bo rizgarî neteweyî û jnan û tenanet soşyalîzmîş her waye û bebê komellayetîbûnewey xwast û boçûn û wîstekan, egerî her allugorrêkî şorrşigêrane esteme û hergîz rûnadat.

Wek pêştir wtim, gendellî wek dyardeyekî sîstemî fermandarîy û kargêrrîy û berêwebirdin, taybet be partêk ya fermandarîy û dewlletêkî dyarîkraw nîye, bellku taybetmendîy berrêweberayetîy serûxellkîye, îdî ew berrêweberayetîye paşayetî û takpartîy bêt ya frepartîy parlemanî û fermandarîy [hkumetî] têknokratekan û fîlosofekan, hîç kat neytwanîwe û naştwanêt paktawîbkat, çunke rîşey gendellî le pêkhatey binçînekanî sîstem û pêkhatey quçkeyî û serûxellkîdaye. Katêk ke amanc le beşdarîkirdin le berrêweberayetî komellgeda, pley serwerîy û payey abûrîy û komellayetîy ballatir bêt, îdî zor asayye, nwênerekan û desellatdaran bo manewey xoyan hem bidzin û hem çawpoşî le dzî û tallanî kesanî çwardewryan bken. Çunke bnemay sîstemî çînayetî dzîye le rencî berhemhêneran û çepawillkirdnî saman û dahatî komellge. Bo zyatir dillnyabûn leme, detwanîn em pirsyare le xoman bkeyn; eger rêkxistinî komellge quçkeyî [heremî] nebuwaye û beşdarîy berrêweberayetî [nek ewey pêdellên kayey ramyarîy] komellge xobexşane û bebê padaşt buwaye û xanenşînî paşayane û mşexorîy hetayî msoger nebuwaye, aya hîç kesêk le ramyaran û desellatixwazan, bîrî le pêkhênanî part ya xoy bo nwênerayetî û kargêrrîy kandîddekrid? Aya kesanî bêlayenî nêw komellge hîç gumanyan le nerênî wellamî em pirsyare heye?

Leberewe pêwîste rîşeyîtir djî dyardeke bçîne cengewe, wate gorrînî druşmî bzûtneweke bo ” na bo taybetîkirdnewey kertekan, na bo berrêweberayetî gendell, bellê bo xoberrêweberayetî cemawerîy “. Eweş tenya be bergirtin betaybetîkirdnewey kerte giştîyekan û sendnewey karge û zewîyekan û girdekan û kertekanî xizmetguzarîy le part û sermayedarekanî part meyserdebêt. Hellbete em hengaweş dû rêge lexodegrêt, rêgey yekem, sendneweyane le partekan û sermayedarekanî part û gêrraneweyan bo kertî dewlletî, ke emeyan herdem ellternatîvî rîformîstekan û nêwendgerakane, ke le baştirîn barda serwerîy xoyan dekene ellternatîvî dzan û gendellkaran. Rêgey duwem, sendnewey kertekane le partekan û sermayedarekanî part û gêrraneweyan bo komellge, wate komellayetîkirdnewey kertekan bewey xudî krêkaran, fermanberan ya cutyaranî ew beşe ya ew kesaney ke gêrrawyanetewe, bexoyan berrêweberayetîdeken û deyxene xizmet komellgewe.

Eger lewaneş bguzerryên, detwanîn be kemêk gerranewe bo raburdûy komellgekeman, ke xoşbextane zor dûr nîye û eger bexoşman têyda nejyabîn, ewa dayk û bawkman ya dapîre û bapîreman wênayekyan lebareyewe le awez û hoşmanda cêgîrkirduwe; pêş ewey dewllet û partî ramyarîy drustibbin, le komellgeda kuştin û dzî û frrufêll û etk û tallangerîy û çepawll û pawankirdin, zor degmen bûn û le komellgeda wek dyardey nawaze û nabaw reftaryan letekda krawe û zor car bkeranyan naçar be rewkirdin û becêhêştinî komellgeke bûn, le beramberda pêkewejyan û herewezîy û harîkarî û gelkarîy û mitmane û piştîwanî û yektirparêzîy komellayetîy hebuwe û zallbuwe. Bellam le êstada em hawkîşeye be tewawî pêçewane buwetewe û nerênîyekan tarradeyekî zor baw û giştgîrbûn û erênîyekan le pantayî jyanî hawçerixda be heman rade namokrawn. Hemû emane, herwa be rêkewt û bebê plan û xobexo rûyannedawe, bellku sereta desellatî serûxellkîy beg û axakan û paşan dewllet hemû xoberêweberayetîy û xokarayyekî le tak û bûne komellayetîyekan senduwetewe û înca bo parastinî dewllet û berjewendî kompanîye komellge û cîhanxorekan, partî ramyarîy qutkrawnetewe û le rêgey gorrîn û lenêwbirdnî peywendîye komellayetîye teba û herwezîyekan û yasa sruştîyekanî pêkhatnî komellayetî û cêgirtneweyan be peywendîye ramyarîye destkird û namroyyekan, part û rêzbendîy partîy komellgey beser deste û berey dijbeyekî herdem le ceng û naaramîda dabeşanduwe û lem rêgeyeşewe zemîneyan bo komellayetîykirdnewey gendellîy sazkirduwe û bem core debînîn, newey ew mrovaney ke dwêڼê bebê bûnî dewllet û part û nwêner, le rêkewtinêkî komellayetîyda leser bnemay yasa sruştîyekanî pêkhatnî komellge, ke komellayetîbûnî mrov mamanî ledaykbûnyane, dejyan û karubarî xoyan rêkdexsit û xoşî û naxoşîyekanyan, bûn û nebûnîyekanyan lenêwan xoyanda dadebeşand û bextewerîy her takêk peywestibû be bextewerîy ewanî dîkewe, keçî lem rojeda newekanyan behoy paşrrewîyan bo desellatî serûxellkîy û partekan û ramkaran [ramyaran], le pêşîne û paşbnemay komellayetîy û herewezîy û pêkewejyanî aştîyane namobûn û natwanin jyan û rêkxistinî komellge bebê bûnî dewllet û sîstemî nwênerayetî û paşrrewîy partayetî û mêgelbûn bo cenerrallekanî ceng, jyan wêna bken û bîrbkenewe. Katêk komellge lew take lexonamoyane pêkhatbêt û dengî nahuşyaraney ewan hellbijêrî sîstem û kargêrîy komellge û şêwey jyan bêt, îdî gendellî asayîtrîn û seretayîtrîn dyarde û taybetmendîy sîstemî kargêrrîy û komellge debêt, bewatayekî dîke gendellî ramyarîy, be hoy rambûnî takî çewsawe û jêrdestewe, komellayetî debêtewe û dwa tewn û rayelley peywendîye komellayetîyekan bogendekat û hemû takêk dekate djî takekanî dîke û pşêwîyekî komellayetîy weha drustdekat, ke takî nahuşyar û doşdamaw û destemo, herdem wêllî serokî baş û dewlletî baş û parlemanî baş û nwênerî baş bêt û be kayekirdin û xtûkedanî demargîrîy ayînî û nawçegerîy û şarçîyetî û nasîwnalîstî lelayen kesanî ramkarewe, cenrrallekanî mrovkuştinî lêdebête firyadrres!
Bo legell markisîzmekan nakewne giftugo û karî hawbeş?

Ber lewey wellam bexudî pirsyareke bdemewe, bepêwîstî dezanim ewe roşinbkemewe, ke çemkî hizrîy letek hellgirî hzir, le tewawî zmanekanî dunyada dû waje û karbirdî cyawazyan heye, çunke “markisîzm” çemkêkî aydyolocîye û bo koy edebyatî “markisîst”ekan bekardebrêt, lem pirsyareda bekarbirdnî wek çemk helleye û natwanêt amajebêt be hellgranî aydyolocyake [markisîstekan].

Eger markisîstekan bawerrîyan be xebatî serbexoy cemawerîy leser bnemay “xocêy bbizwê û cîhanî bîrbkerewe” û dûr le paşkoyî bo part û grupekanyan heye, ewa hîç pêwîstman be rêkkewtin nabêt û xobexo letek enarkîyekana lew bwareda yekdest debin. Bellam katêk ewan wek parte borcwazîyekan xerîkî destemokirdin û paşkokirdnî bzûtnewe komellayetîyekan bin û her bîrkirdneweyek le derewey aydyolocyakeyan retbkenewe û rêkixrawî komîteyî bo çîn û twêje komellayetîyekan qutbkenewe û gyanî destegerîy (siktarîzm) teşepêbden û her destbekarbûnêkî azadaney takekan lejêr çekmey pollayî nêwendgerayî û birryare nêwendîy û quçkeyyekanyanda bipllîşênnewe, ewa be boçûnî min nabêt kemtir le djayetî borcwa desellatdarekan, djayetîyan bikrêt.

Min bo xom, wek kesêk, ke seretay çalakî “ramyarî”îm be endambûnî “komelley rencderanî kurdistan” destipêkirduwe û be wazhênanim le endametî “rewtî komunîst” kotayîhatuwe, le meydanî xebatî cemawerîyda xawenî xerwarêk ezmûnî kesîym û herdem tay terazûy xebatî rojanem belay serbexoyî xebatî cemawerîy û bergirtin le sîktarîzm şkawetewe û leberewe lelayen hawrrêkixraweyyekanmewe djayetîkrawm û hewllî terîkixranewem drawe. Her bew pêye be ezmûn geyiştûmete ew birrwayey ke grup û partî ramyarîy her nawêk û her bernameyekyan hebêt, bêcge le kewillkirdin û destemokirdin û kertkertkirdnî xebatî cemawerîy bo amancî partîy û desellatixwazîy endamanî balla, hîçî dîke nebuwe û nîye û hîçî dîkeşî berhemnehênawe. Leberewe hemû karkirdin û harîkarîykirdnêk letek grupî ramyarîyda retdekemewe û behîç şêweyek mitmaneyan nademê. Em boçûnem tenya lemerr grup û parte komunîstekanî kurdistan bertesknabêtewe, bellku le serapay mêjûda her le yekêtî komunîstekan [yekemîn partî komunîstî] ke be beyannameyekî xudî markis û englis lederewey wîstî endamanî hellweşênrayewe ta partî soşyal-dêmokratî allmanya û dwatir hezaran partî komunîstî dîke û ta degate dwatrînyan le herêmî kurdistan [mişteqatekanî komunîzmî krêkarî] tenya demargîrî destegerîy û cyabûnewe û dabeşkirdin û bêhêzkirdnî rêzî narrazîyan û krêkaranî huşyarîyan berhemhênawe û dehênin. Bepêçewanewey xoşbawerrîy û goşegîrîy aydyolocî hendêk azîzewe, be boçûnî min ewey ramyaran û parte komunîstekan le mawey sede û nîwêkda bo djeşorrş û serwerîy çînayetî encamyandawe, serapay komellgey çînayetî xudî împratorîyekan dewlletekan û parte nasîwnalîst û mezhebîyekan neyantwanîwe encamîbden. Eweş tenya leber yek hokarî zor sade û aşkra, ke sereweran û dezgekanyan neyantwanîwe hêndey markisîstekan, çewsawan be dewlletî baş û serwerî dadger û partî baş û parleman xoşbawerrbken, hemû ewaneş benawî xudî krêkaran wlejêr dêwcamey soşyalîzimda twanîwyane narazîyan frîwbden û bedaxewe hêştakeş bazarî ew frîwkarîyane germe.
***********************************************************
Bo xwêndnewey beşî yekem, kirte leser em besterey xwarewe bke
Beşî yekem : http://wp.me/ppHbY-HN
Beşî duwem : http://wp.me/ppHbY-HY
Beşî sêyem : http://wp.me/ppHbY-If
Beşî çwarem: http://wp.me/ppHbY-IH

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان – ٤

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.

هەژێن

بەشی چوارەم

جیاوازی ماركسیزم و ئهنارشیزم چییە، چیتان ھەیە، كە جیاكەرەوە و جێی شانازیكردن بێت ؟

بەڵی، بەدڵنیاییەوە ئەگەر جیاوازی نەبووایە، بەدرێژایی دوو سەدە بیریاران و لایەنگرانی ئەو دوو باڵەی بزووتنەوەی سۆشیالیستی، دژبەیەك و لە بەرامبەر یەكدیدا نەدەوەستان، ھەروەھا بەدڵنیاییەوە لە ڕوانگەی بیریاران و لایەنگرانی ھەر یەك لەو دوو باڵەوە وەك یەك و ھاوتا، جیاوازییەكان نەخراونەتەڕوو. لەبەرئەوە من وەك لایەنگری ھزری ئەناركی، ئەو جیاوازییانە دەخەمەڕوو، كە بۆ من باسكردنیان پێویست و یەكلاكەرەوەیە، بەڵام لەبەرئەوەی كە ھەژماركردنی جیاوازییەكان لە ڕوانگەی ئەناركییەوە زۆرن و لێرەدا ناكرێت بەدرێژی لەسەریان بدوێم، ناچار بە كورتی، سەرخەتی جیاوازییە سەرەكی و ھەرە دیارەكان بخەمەڕوو. بۆ ئەم مەبەستە ھەوڵدەدەم لە چەند خاڵێكی سەرەكیدا جیاوازییەكان نیشانبدەم، چونكە ئەگەر بچمە وردەكارییەوە، ئەوا وردەكاریی جیاوازییەكان لە تێڕوانین و كردداردا بەچەندین پەتووك تەواو نابن و كارێكی ئاوا، كاری تەنیا كەسێك نییە و لە توانای من بەدەرە، سەرەڕای ئەوەش، ئەوەی بە خەیاڵمدابێت و تا ئێستاكە دەركمكردبێت، ئەمەی خوارەوە پوختەكەیەتی:

ماركسیستەكان، بوونی پارت و ڕابەریی دەستەبژێری ڕامیاریی بە مەرجی شۆڕشگێڕبوونی بزووتنەوەكان دەزانن و لەسەر ئەو بنەمایە، ئەوان مێشكی پڕۆڵیتاریا پێكدەهێنن و ڕێكخستنی ئابووریی و جەماوەریی چین و توێژە پرۆلیتێرییەكان دەكەنە ملكەچی پارتی پێشڕەو و سەركەوتنی ڕاپەڕین و خەبات و گەییشتن بە سۆشیالیزم بەبوونی ئەو دەزگە بیروكراسییە خواوەندییەوە دەبەستنەوە.

لە بەرامبەردا ئەناركیستەكان خەباتی ئابووریی و كۆمەڵایەتی بە تاقە مەیدانی خەباتی سۆشیالیستی دەزانن و ڕێكخستنە ئابووریی و جەماوەرییەكان بە تاقە سەنگەری خەباتی چینایەتی چین و توێژە پڕۆڵیتێرییەكان دژی سەروەریی چینایەتی بۆرجوازی دەزانن. لەسەر ئەم بنەمایە، هەم دەستەبژێری پێشڕەو و مێشكی بیركەرەوە لە جیاتی پڕۆڵیتاریا ڕەتدەكەنەوە و هەم ڕۆڵی خۆسەپێنەرانەی تاك بەسەر بزووتنەوەکدا ڕەتدەکەنەوە و  هەم دژایەتی باڵا و پایینی ڕێكخستن دەکەن. لەمەش واوەتر، ڕێكخراوە ئابووریی و جەماوەرییەكان هەر بەتەنیا بە ئامرازی بەدەستهێنانی داخوازییە دەستبەجێكان یا سەرخستنی ڕاپەڕینی شۆڕشگێڕانەی چەوساوان نازانن، بەڵكو وەك فێرگەی تاکی هوشیار و پێشینەی هەرەوەزییەكانی كۆمەڵگەی داهاتوو [سۆشیالیستی/ ئەناركی]شیان لەبەرچاویاندەگرن. لەبەرئەوە هەموو سەرکردایەتی و ڕابەرایەتییەکی تاکەکەسیی یا خوایی دەستەبژێرە دەسەڵاتخوازەکان ڕەتدەکەنەوە، هەڵبەتە گرفتەکە هەر بەو ڕەتکردنەوە کۆتایی نایێت، بەڵکو پێویستی بە ڕەتکردنەوەی ڕێکخستنی قووچکەیی ڕێکخراوە جەماوەرییەکان و گروپە خۆجییەکانیش هەیە، واتە لەنێوبردنی میکانیزمەکانی بەرهەمهێنانەوەی هەلپەرستی و دەسەڵاتخوازیی و بیروکراسی و خۆسەپاندن، کە پارت و ڕابەر و سەنیدیکای زەرد لەسەر یان دادەمەزرێن.

ماركسیستەكان، شۆڕش بە سەركەوتنی ڕاپەڕین و بەدەسەڵاتگەییشتنی پارتی پێشڕەو و گەییشتن بە دەسەڵاتی ڕامیاریی دەزانن، بۆ نموونە كە دەڵێن شۆڕش لە ڕوسیە، بەدیاریكراویی مەبەستییان لە ڕاپەڕینی ئۆكتۆبەری  ١٩١٧یە، كە تێیدا بۆلشەڤیكەكان وەك دەستەبژێرێكی ڕامیارپیشە لە نائامادەیی هوشیاریی و کەم دەركی شۆڕشگێرانەی چین و توێژە پڕۆڵیتێرەكاندا بەدەسەڵاتی ڕامیاریی گەییشتن. لە ڕاستیدا كەتوار و ئەو دیوی دیوە شێوێنراوەکەی ڕووداوەكان، وێنایەكی دیكەی جیاواز لەوەی بۆلشەڤیکەکان و پاشڕەوانیان پاگەندەی دەکەن، لە ئەم ڕۆژەدا بۆ شۆڕش بەرجەستەدەكات، بە واتایەکی دیکە ئەو گۆڕان و زەمینەلەبارییەی ڕوسیە بۆ ڕاپەڕین لە جەنگی جیهانی یەکەمدا، بەرهەمی چەند سەدە ستەمگەریی ئیمپراتۆریی تزارەكان و چەندین دەهە خەبات و خۆڕێکخستنی کرێکاران و جوتیاران و مانگرتنە پەیتا پەیتاکان و ئەزموونگیریی لە شکستی ڕاپەڕینی ١٩٠٥ و بەرەنگاریی و یاخیبوونی جەماوەریی جوتیاران و کرێکاران و سەربازان بوو، نەك بانگەوازی ڕامیارپیشە بۆلشەڤیکەکان لە هەندەرانەوە و پلانڕێژیی ئەوان بۆ سەرهەڵدانی ڕاپەڕینەکان.

ئەناركییەكان، بەلایەنیكەمەوە من و کەسانی هاوبۆچوونی من، شۆڕش بە پرۆسێسێكی مێژوویی بەردەوام و ئاڵوگۆڕ لە هوشیاریی و مێنتالیتی و بیركردنەوە و تێڕامان و شێوەژیان و كولتوور و ڕۆشنبیریی مرۆڤدا دەزانن/ دەزانین، كە لەسەر بنەمای ئەو ئاڵوگۆڕانە و پەرەسەندنی خەباتی ڕۆژانە و جێكەوتەبوونی ژیانی نابۆرجوازیی وەك ئەلتەرناتیڤ و شكانەوەی هاوسەنگی هێز بەلای شۆڕشگێران و ڕوخاندنی یەكجارەكی سیستەم و سەروەریی چینایەتیدا دێتەدی.

لای ماركسیستەكان، خەباتی ڕۆژانەی چین و توێژە پڕۆڵیتێرەكان بۆ گۆڕینی ڕێوشوێنی ئابووریی و كۆمەڵایەتییان، بریتییە لە ڕیفۆرم و خودی ڕیفۆرمكردنی سیستەمی چینایەتی و دەسەڵاتی ڕامیاریی بە پۆزەتیڤ دەنرخێنن، بەواتایەكی دیكە خەباتی ڕۆژانەی چینایەتی لەچاو هەوڵی ڕامیارییانەی پارتە پێشرەوەكانیان، بە كەم دەگرن.

بەڵام لای ئەناركیستەكان، خەباتی ڕۆژانەی چین و توێژە پڕۆڵیتێرییەكان، بریتی نییە لە ڕیفۆرم و  واوەتر لەوەش بە هەنگاوە ڕۆژانەیی و هەر ساتییەكانی شۆڕشی كۆمەڵایەتی دەزانن و  لەسەر ئەو بنەمایەی كە شۆڕشی كۆمەڵایەتی كاركردی هوشیارانەی خودی چەوساوانە، بەو هۆیەوە خەباتی ڕۆژانە بە تاقە سەنگەر و خەباتی ڕەوا دەبینن و دەناسن. بەڵام هیچ كات ڕێگە بەو خۆشباوەڕییە نادەن، لەنێو چەوساواندا تەشەنەبكات، كە ڕیفۆرمكردنی دەسەڵات و چەنەبازیی نێو پارلەمانەكان لە بەرژەوەندی چەوساواندا بێت.

ماركسیستەكان، شێوەیەك كە بۆ ڕێكخستنی ئابووریی و جەماوەریی پێشنیاردەكەن یا دەستی بۆ دەبەن، هەم نێوەندگەراییە و هەم قوچكەییە، واتە لەسەرەوە بڕیارەكان دەدرێن و خۆیان واتەنی ڕابەران [كۆمونیستەكان] بەرژەوەندەی هەموو چینەكە باشتر دەزانن. وەها ڕێكخستنێك چ لەو باڵەیدا كە سۆشیال-دێمۆكراتەكان كردیانە بەشێك لە دەوڵەتی بۆرجوازی و چ ئەو جۆرەی كە بۆلشەڤیكەكان كردیانە داردەستی دەوڵەتەكەیان، هەمان ڕێكخستن و پێكهاتەی قوچكەیی و باڵا و پایینی هەیە. لەو ڕێكخراوانەدا بڕیاری مانگرتن و چالاكی و بەشداریكردن و نەكردن و هەڵویستوەرگرتن و هاوپشتیكردن و كاری هاوبەش، لە سەرەوە دەدرێت و مێشكی گەورە [ڕابەران] دەیدەن. هەر لەبەر ئەو هاندەرە نێوەندگەراییە بوو، بۆلشەڤیكەكان توانانی بەرگەگرتنی مانەوە و درێژەی كاری سۆڤییەتەكانیان نەبوو و لە ساڵی ١٩١٨ بەدواوە سۆڤیەتەکان پەراوێزخران و پووكێنرانەوە، چالاكانیان یا ناچار بە گوێرایەڵیی پارتییانە كران یا دوورخرانەوە و خرانە ژێر كاری زۆرەملێ و تۆمەتباركردنیان بە دوژمنی شۆڕش و بەكرێگیراوی لەشكری سپی. بەداخەوە كۆمونیستەكانی خۆرهەڵاتی ناوین لە گەڕان و لێكۆڵینەوە لە چۆنیەتی لاكەوتەیی و پەراوێخران و چەككردنی سۆڤییەتەكان، دەسەپاچە و كڵۆڵن یا نادرەبەستن و بە لێکدانەوە و پێوەری ئایدیۆلۆجیکی پاساوی سەرکوتگەریی و بیرۆکراسیی و نایەکسانی و نادادوەریی و پارتپاشایی و داراییی دەوڵەتی و کاریکرێگرتە و هەبوونی سزای سێدارە و کاری زۆرەملێ و  دەزگەی سیخوڕیی و سەرووخەڵکیی و زیندان، دەدەنەوە.

لای ئەناركیستەكان، لەسەر ئەو بنەمایەی بڕاوایان بەوە هەیە، كە “ڕزگاری كرێكاران بەرەنجامی خەباتی خودی خۆیانە”، هەم ڕێكخستن ئاسۆیی و نانێوەندگەرایە و هەم ڕێكخراوە و بەشەكانی ڕێکخستنی هەر كارخانەیەك و پیشەیەك و گەڕەك و شوێنێك، سەربەخۆیی خۆیان لە بڕیاردان و چالاكیكردن و هاوپشتیكردندا هەیە، بێجگە لەوەش، مانگرتنی كتوپڕ و نایاسایی و مانگرتنی گشتی، شێوازی ناسراو و  ڕێسایی [ترادیسیۆنی] خەباتی ڕاستەوخۆی سەندیكا و ڕێكخراوە جەماوەرییە شۆڕشگێڕەكانە و كۆبوونەوەی گشتی بەردی بناخەی هەر چالاكی و بڕیاردانێكە.

ماركسیستەكان، پێداگریی لەسەر پێویستبوونی دەوڵەت دەكەن و سەروەریخوازن، لە بەرامبەردا ئەناركیستەكان، دەوڵەت بە ئامرازی چینایەتی و پێداویستی ھێشتنەوە و پارێزگارییكردن لە كۆمەڵگەی چینایەتی دەزانن، لەبەرئەوە دژی هەموو دەوڵەتێكن بەناوی كرێكاران و سۆشیالیزمەوە، چونكە لەو بڕوایەدان، کە كۆمەڵگەی سۆشیالیستی / ئەناركی، كۆمەڵگەیەكی ناچینایەتیی و نادەوڵەتییە و تێیدا چینێك بۆ سەروەریی نامنێتەوە، چ كرێكاران بەدیاریكراوی و چ پڕۆڵیتاریا بەگشتی.

لای ماركسیستەكان، وابەستەیی و پاشڕەویی ڕێكخراوە جەماوەریی و پیشەیی و ئابوورییەكان بۆ پارتی پێشڕەو، مەرجی كاری سەرتاسەریی و كاراییانە، بۆ ئەو مەبەستە هەردەم بە خۆتێهەڵقورتاندن و دەستتێوەردانی ڕاستەوخۆی ئەندامانی باڵا و گوێڕایەڵی پارت لە كاروباری ڕێكخراوە جەماوەرییەكاندا، ڕێكخراوەكان دەكەنە گیرفان و لاورگی پارت یا داردەستی پارت و وەك ڕۆبۆت هەڵیاندەسووڕێنن، لەم بارەوە چ لە ئاستی جیهانی و چ لە ئاستی نێوخۆیی هەرێمی کوردستان بینەری چەندین ئەزموونی تێکشکێنراوین، لەم بارەوە باشترین و نزیکترین نموونەگەلی ناسراو لە هەرێمەدا  “یەکێتی بێکاران لە کوردستان “، “ڕێکخراوی سەربەخۆی ژنان” و “ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی خوێندکاران” و ڕێکخراو و سەندیکاکانی دیکەی کرێکاران و کارمەندانن، کە بە دەستتێوەردان و پاشکۆکردن و پیلانگێریی کۆمونیستە کرێکارییەکانی هەرێم، وەك دیارییەك بۆ  بۆرجوازی، لەنێوەوەڕا کرمۆڵ و تێکشکێنران و دەرگەی بنکەیان لەلایەن کەسانی خۆبەڕابەرزانەوە قوفڵدرا.

لای ئەناركیستەكان، یەكگرتن و هاریكاریی چینایەتی ڕێكخراوە ئابووریی و جەماوەرییەكان لە تۆڕە كۆمەڵایەتییە سەرتاسەرییەكاندا لەسەر بنەمای سەربەخۆیی [ئۆتۆنۆمی] ڕێكخراوە ئەندامەكان و هاوپشتی بەردەوام و ئازادی بەشداریكردن و نەكردنی چالاكییەك، پێكدێت. واتە سەربەخۆیی خۆجێی و هەستی هاودەردی و پێداویستی هاوپشتی سەرتاسەریی، جێگەی ملکەچی بۆ نێوەندگەرایی و فەرمانبردن بۆ سەروەریی سەرانی پارت و سەندیکا قووکەییەکان، دەگرێتەوە.

ماركسیستەكان، لەسەر بنەمای باوەڕبوونیان بە پێداویستی دەوڵەت بەناوی كرێكارانەوە، سامان و كەرەستەكانی بەرھەمھێنان و كەرتە پیشەسازیی و كشتوكالییەكان و داھاتی کۆمەڵگە دەوڵەتیی دەكەنەوە، لەبەرئەوە دەستەوداوێنی بەرنامەڕێژیی نێوەندییانەی ئابووری و بەرھەمھێنان و دابەشكردن دەبنەوە و دواجار بخوازن یا نا، خۆبەخۆ ئەو كارە بە دەستەبژێرێكی بەرتەریدار و بڕیاردەر لە سەرووی كۆمەڵگەوە دەسپێرن و ھەر بەرھەڵستییەك لە بەرامبەر نەرێنییەكانی ئەو بەرنامەڕێژییەدا، بە ھەوڵ و پیلانی دژە-شۆڕش تۆمەتباردەكەن و بە ھەمان دەردی ئایدیۆلۆجیاگەریی، پاساوی نەرێننییەكان دەدەنەوە و لەو پێناوەشدا پێشتر سەركوتێكی ڕێكخراو بەناوی “دیكتاتۆری پڕۆڵیتاریا” ئامادەی بەرگرتن بە ھەموو ناڕەزایەتییەكی بەرھەمھێنەران و خوازیارانی خۆڕێكخستن و خۆدابەشكردنی بەرهەمەکانیان دەكەن. لەم بارەوە نموونەی زیندووی مێژوویمان لەبەردەستە، کاتێك كە كۆمونیستە شوراییەكان لە كرۆنشتات دژی بەرنامەڕێژیی ئابووریی و یاسا ڕامیارییەكانی دەوڵەتی بۆلشەڤیكی بوونەوە و خوازیاری كۆنترۆڵی كرێكاریی و شورایی بوون، یا لە ئۆكرانیا ئەناركیستەكان [ھەرەوەزییە پیشەسازیی و كشتكارییەكان] ویستیان لە دەرەوەی بەرانامەی نێوەندسەپێنراوی بۆلشەڤیكەكان و سەركوتگەرییەكانی لەشكری سوور و لە (سان پیتەرسبۆرگ) كرێكاران بە پێداگریی لەسەر كۆنتڕۆڵی كۆمیتەكانی كارخانە و خۆبەرێوەبەرایەتی كرێكاری پێداگرییانكرد، كرێملین فەرمانی بە لەشكری سوور دا و دیكتاتۆریی پارتیان لەژێر ناوی پرۆلیتارایاوە، خستەگەڕ و کوشتوبڕێکیان بەڕێخست، کە هێشتا لەشکری سپی ئەنجامینەدابوو.

لە بەرامبەردا ئەناركیستەكان، پێداگریی لەسەر نانێوەندیی [خۆجێی و سەربەخۆیی] خۆبەرێوەبەرایەتی و بڕیاردان لەلایەن ھەرەوەزییە ئازادەكان یا ناوچە و ھەرێمە ئازادە پێكھاتووەكان لە یەكگرتنی فیدڕاڵییانەی ھەرەوەزەییەكان، دەكەن، كە لەوێدا ئازادی تاك لە هەرەوەزییەكان و ئازادی هەرەوەزیی و كۆمیونیتییەكان لە یەكگرتنی فیدراڵییانەی ناوچە و هەرێمەكاندا، بناخەی خۆبەرێوەبەرایەتی و خۆبڕیاردانن. بەو جۆرە نە نێوەندی بڕیاردان و نە نێوەندی بەرنامەڕێژیی لە ئارادا نابن، ئەوی هەیە و دیاریكەری ڕەوایەتی كارەكانە، پێداویستیی ژیانی تاك و هەرەوەزییەكان و وەڵامدانەوەیەتی بە یەكێتی ئازادانەی ناوچە و هەرێمەكان. بە واتایەكی دیكە، لای ماركسیستەكان یا لە ئەڵتەرناتیڤی ئەواندا تاك و هەرەوەزیی و شوراكان ملكەچی سەرەوەی خۆیان [دەسەڵاتداران]ن و ژیان و داهاتووی كۆمەڵگە، حەز و ئاوەزی چەند كەسێك دیاریدەكەن، بەڵام لای ئەناركیستەكان، ئەوە ئازادی تاك و هەرەوەزییەكان و پێداویستییەكانی ژیانی كۆمیونیتییەكان و وەڵامدانەوە بە هاوپشتی و یەكێتی ئازادن، كە دروستی و ڕەوایەتی بە بڕیارەكان دەدەن.

ماركسیستەكان، لەسەر  بنەمای نێوەندگەرایی دەسەڵات و بەرنامەڕێژیی ئابووریی و یاساكان، بەڕێوەبەرایەتی سەرووخەڵكیی پارت و پاشڕەوانی، سۆشیالیزمی دەوڵەتی لەسەر مۆدێلی كەرتی پیشەسازیی و  كشتوكالیی دەوڵەتیی بە زۆرەملێیی بەسەر کرێکاران و جوتیاران و ئەندامانی كۆمیونیتییەكاندا دەسەپێنن و تەنانەت نموونەسازی كولتووری لەسەر بنەمای بیركردنەوەی ئەندامانی بڕیادەری پارت و دەسەڵات دەكەن و هونەر و ئەدەب و ئارەزووەكانی تاك لە قاڵبدەدەن. باشترین نموونەش كاركردی بۆلشەڤیكەكان بوو، كە خەڵكیان ناچار بە بەشداری و بوونە ئەندام لە هەرەوەزییە دەوڵەتەییە سەپێنراوەكاندا دەكرد، ئەگەر كەسێك ملی بەو پرۆژەیە نەدابایە، ئەوا دوورخرانەوە و كاری زۆرملێی و مردن لە سیبریا چاوەڕێی دەكرد.

بەڵام ئەناركیستەكان، بەپێچەوانەوە، لەسەر بنەمای نانێوەندییوبوونی [ئۆتۆنۆمبوونی] هەرەوەزییەكان و ئازادی تاك لە بەشداریكردن و نەکردن لە هەرەوەزییەكاندا، هەروەزییەكان ئارەزوومەندانە وەك دەستپێشخەریی خۆبەخشانەی كۆمەڵایەتی، تەنانەت لەباری لاوازی تاكە بەشدارینەكردووەكاندا، هاوپشتیی مرۆیی لەتەكیاندا دەكەن و كۆمەكی كۆمەڵایەتی و هاوپشتیی ئازادانە، بەردی بناخەی پێكهێنانی هەرەوەزییە كۆمەڵایەتییەكانە، باشترین نموونە لەم بارەوە، ئەو هەرێمانەی ئیسپانیان، کە لەسەر  بنەمای بۆچوونە ئەنارکییەکان ڕێکدەخران، لەوانە بە دیاریکراویی هەرێمی’كەتەلۆنیا’ی ئیسپانیا لە جەنگی نێوخۆیی ١٩٣٦-١٩٣٩، كە نەك تەنیا لە ڕووی ئازادی و ئابوورییەوە مەترسی بوون بۆ سەر دەسەڵاتی فرانكۆییەكان و كۆمارییەكان، تەنانەت مەترسیش بوون بۆ سەر مۆدیلی بۆلشەڤیكی سۆشیالیزم [دەوڵەتی بەناو سۆشیالیستی]. بۆ تێگەییشتن لەمە، پێویستە لە نێوان هەنگاوە کردەییەکانی بۆلشەڤیکەکان ١٩١٧ – ١٩٨٩ لە ڕوسیە لەتەك ئەنارکییەکان ١٩٣٦ – ١٩٣٩ ئیسپانیا و سەرەنجامەکانیان، بەراوردبکرێت.

هەڵوێستی ئێوهبهرامبهر ئایین و كەڵچەر چییە و چۆنە ؟

ئایین و كولتوور، خودی ئایین بەشێكە لە كولتوور، بەڵام بەشی نەگۆڕ و كۆنەپارێزی كولتوور. بەپێچەوانەوە بەشەكانی دیكەی كولتوور، ھەردەم لە گۆڕاندان و ئەوەی لەم ڕۆژەدا كولتووری جێكەوتەیە، ڕۆژگارێك بوونی نەبووە. گۆڕانی كولتوور بۆ كەسانێك كە لەنێویدا دەژین، وەك سووڕانەوەی زەوی لە دەوری خۆر وایە، كە كەمتر یا ھەر ھەستی پێناكەن. بەڵام بۆ كەسانێك كە لە دەرەوەی كۆمەڵگەوە تێیدەوانن، ئەو گۆڕانە ھێواشە زۆر بە ئاشکرا دەبنینن و باشترین نموونەش شۆكی تاکی کۆچەرە لە دەمی گەڕانەوەیدا بۆ نێو بازنە كولتوورییەكەی، كە پێشتر تێیدا ژیاوە و بەڕادەیەك جۆرێكی دیكە بووە، کە خودی تاکی کۆچەر بەراورد بە کۆمەڵگەی بەجێهێڵراو لە مانەوەی یا پاراستنی بەها کولتوورییەکانیدا کۆنەپارێزتر ماوەتەوە.

ئەوەی ھەڵوێستی ئەناركیستان بەرامبەر كولتوور چۆنە و پێویستە چۆن بێت، پەیوەندی بە ڕۆڵی كولتوور و ھێز و دەسەڵاتی كولتوورەوە ھەیە، ھەڵبەتە ئەو كەسانەی كە ڕواڵەتییانە لە كولتوور دەڕوانن و ڕۆڵی كولتوور لە گۆڕانی شۆڕشگێڕانەدا كەم دەگرن، تێگەییشتنیان لە كولتوور هەڵە و لنگاوقوجە.

ئەگەر بێت و ناچاربین پێناسەیەك بۆ كولتوور بكەین، ئەوا دەتوانین بڵێن كولتوور بۆردی (نەخشەڕێژی) كەسایەتی تاك و كۆمەڵگە پێكدەھێنێت و ھەموو كات مۆری خۆی لە ڕەفتار و شێوازی بیركردنەوە و ئاوەزی تاكەكان دەدات. ھەڵبەتە ناکرێت ئەوەمان لەبیربچێت، كە مرۆڤ لە لەدایكبووندا بێكولتوورە و ئەوە دەزگە و نێوەندە كۆمەڵایەتییەكان (خێزان، پەرەستگە، فێرگە، شوێنی كار)ن، كە دەیكەنە بوونەوەرێكی خاوەن كولتوور، بۆ نموونە مرۆڤێك كە لە ھەندەران لەدایك و پەوەروەردە دەبێت، كولتووری لە كولتووری كۆمەڵگەی لێوەھاتوو ناچێت یا ئەو منداڵانەی كە لە دەرەوەی خێزان و كۆمەڵگەكەیان وەك منداڵی بەخێوكراو دەگیردرێنەخۆ، دەبنە ھەڵگری كولتووری شوێنی گەورەبوون و پەروەردەبوونیان.

بەبۆچوونی من لە كۆمەڵگەدا لە دەرەوەی كولتوور، كەسایەتی و دەسەڵات بوونی نییە و نابێت. دەكرێت تۆ كولتوورێكی دیكەت ھەبێت، بەڵام بێجگە لە منداڵی ساوا، كەسی بێكولتوور بوونی نییە، ھەروەك چۆن كەسی بێڕوشت بوونی نییە و بەجۆرێك لە جۆرەكان ھەموو تاكێك ھەڵگری كولتوور و ڕەوشتێكە، لەبەرئەوە بە ھەر جۆرێك دژایەتی كولتوورێك یا ڕەوشتێك بكەیت، دەكاتە ئەوەی كە ھەڵگری كولتوور یا ڕەوشتێكی دیكەیت، بەڵام لەو دووانە خاڵی نابیت. بەداخەوە لەژێر كارایی بیركردنەوەیەك كە ئامانجی سڕینەوەی بەرامبەرەكەیەتی، لە كۆمەڵگەی ئێمەدا دوو واژەی نادروست جێكەوتە بوون؛ بێفەرھەنگ [بێكولتوور] و بێڕەوشت. ئەو كاتەی كەسێك كە لە بەشێكی كولتووری زاڵ یا ڕەوشتی باو لادەدات، خاڵی نییە لە كولتوور و ڕەوشت، بەڵکو بەراورد بە كولتوور و ڕەشتی ڕەوابینراو و پەسەنكراو، خراپ یا بەد-کولتوور و  بەدڕەوشتە، بەڵام هەرگیز بێکولتوور و بێڕەوشت نییە و نابێت.

هەروەها هیچ دەسەڵاتێك بەبێ پشتیوانی دەسەڵاتی کولتووری بوونی نییە و توانای خۆگرتنی نییە، هەر لەبەرئەوەیە، کە دەسەڵاتداران بۆ مانەوە و خۆپاراستن و کۆمەڵایەتییبوونەوەی دەسەڵات و ڕامیارییان، هانا بۆ پشتیوانەی کولتووریی دەبەن. ئەوەش لەبەر دوو هۆ؛ یەکەم هێزی کولتوور بە سروشت کۆنەپارێزە و دووەم، بەبێ پایەی کولتووری و پێکهاتەی قوچکەیی کولتووریی، سیستەمی قوچکەیی توانای کۆمەڵایەتییمانەوەی نییە. لەبەرئەوە، ئەوی بخوازێت، سیستەمی ژیان و بەڕێوەبەرایەتی و مێنتاڵیتی تاك و کۆمەڵ بگۆڕێت، پێویستە کار لەسەر گۆڕینی بنەما و یەکەی کولتووریی لەو بوارانەدا بکات، واتە هێزی دژەتەوژم لە کایە کولتوورییەکاندا بۆ بەرەنگاری و لەنێوبردنی سیستەمی کۆن و پێکهاتەی کۆمەڵگەی چینایەتی، بەواتای پووچکردنەوەی بنەما كولتوورییەکانی خوا-دەوڵەت-پارلەمان. ئەمەش کاتێك مەیسەر دەبێت، کە ژیان و کۆمەڵگەی نوێ، بووبێتە بەشێك لە كولتووری تاکە گۆڕانخوازەکان لە خەباتی ڕۆژانە و بەرەنگاریی هەر ڕۆژەدا. کاتێك کە هاوسەنگی هێز لەنێوان ڕیسای كولتووری جێکەوتوو و تەوژمی كولتووری نوێدا، بەلای شۆڕشدا دەشکێتەوە. هەڵبەتە پەیوەندی نێوان کارایی تاك لەسەر کۆمەڵ و کارایی کۆمەڵ لەسەر تاك، کارایی گۆڕانی ئابووریی لەسەر هوشیاری تاك و کارایی هوشیاریی تاك لەسەر بنەما كولتوورییەکان، زۆر دژوار و ئاڵۆزن و هەندێك جار وەك ئەو مەتەڵەی لێدێت، کە “هێڵکە لە مریشکە یا مریشك لە هێڵکەیە”. بەڵام یەك شت نکۆڵیهەڵنەگر و سەلمێندراوە، ئەویش ئەوەیە، کە هیچ گۆڕانێکی پۆزەتیڤ یا لاوازکردنێکی دەسەڵات و سەروەریی بەبێ گۆڕان و لاوازبوونی پایە كولتوورییەکانیان ڕووینەداوە و هەروا هیچ گۆڕانێکی كولتوورییش بەبێ گۆڕانی ژێرخان و پێگە ئابوورییەکان، هەرگیز ناتوانێت ڕووبدات.

لەبەرئەوە، هەموو گۆڕانێکی شۆڕشگێڕانە، گۆڕانێکی فرە-ڕەهەند دەبێت و یەکێك لە ڕەهەندەکانی، ڕەهەندی كولتووریی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانە و تێڕانینی شۆڕشگێڕانەیە. دیسانەوە وەها گۆڕانێك، داخوازیی گۆڕانی یەکە وردەکانی كولتوورمان لێدەکات، کە لە هەڵسوکەوتی ڕۆژانەی تاك و ڕێکوتنی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵدا بەرجەستەدەبن و زۆر جار بۆ ڕامیارپیشە خۆ بە شۆڕشگێڕزانەکان، شتی لاوەکین یا بە “ڕەخنەی مۆڕاڵیی پێ لە ئاسمان” ناوبراون.

***********************************************************

بۆ خوێندنەوەی بەشی یەکەم، کرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بکە

بەشی یەکەم :  http://wp.me/ppHbY-HN

بەشی دووەم :  http://wp.me/ppHbY-HY

بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If

Design a site like this with WordPress.com
هەنگاوی یەکەم