نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٥

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٥

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.         هەژێن

بەشی پازدەهەم

ئایا بەبێ ئایدیۆلۆجیا چۆن دەتوانین بزووتنەوەمان هەبێ و خۆمان ڕزگار بکەین ؟

ئایدیۆلۆجیای چینایەتی یەکساننییە بە خودهوشیاری شۆڕشگێڕانە، چونکە خودهوشیاریی شۆڕشگێڕانە سەرەتای ڕەتکردنەوەی کۆمەڵگەی چینایەتییە، بەڵام ئایدیۆلۆجیای چینایەتی پێداگرتنەوەیە لەسەر مانەوەی کۆمەڵگەی چینایەتی، ئیدی ئەوەی لە کام جەمسەری ئەو کۆمەڵگەوە وەستابێت [چەپ یا ڕاست]، هیچ لەوە ناگۆڕێت، کە تۆ خەریکی ڕەوایەتیدانی بە دابەشکردنی مرۆڤەکانی بەسەر چەند دەستەی دژ بە یەکدا، ئەمە لە کاتێکدا کە هیچ تاکێك نە لە ڕووی جەستەیی و نە لە ڕووی خودهوشیاریی و نە لە ڕووی جوانیناسی و نە لە ڕووی حەزەوە لەوی دیکە ناچێت و یەکدەستی و یەکڕەنگیی چینایەتی تەنیا پووچگەراییەکی ئایدیالیستییە و لە هیچ سەردەمێکدا مرۆڤەکان چ لەڕووی بیرکردنەوە و چ لە ڕووی حەزەوە، وەك یەك نەبوون، تەنانەت لەو سەردەمە ئەفسانەییەشدا کە ئایدیۆلۆجیکارەکان بە کۆمونەی سەرەتایی [بەهەشتی ئایدیال]ی نێودەبەن. هەڵبەتە ئەم جیاوازییانە هیچ کات بەواتای ڕەوابوون و پێویستبوونی جیاوازیی و هەڵاواردن ڕەگەزیی و نەژادی و ئایینی و چینایەتی نین، بەڵکو تەنیا مەبەستم ئەوەیە، دابەشکردنی مرۆڤەکان بەسەر کۆمەڵێك ئایدیۆلۆجیای دژبەیەك یا هاوئاراستەدا بێجگە لە جیاوازی و ناتەبایی و جەنگێکی ئایدیۆلۆجی بەردەوام هیچی دیکە بەرهەمناهێنێت. لەوەتەی ئاینەکان هەن، هەڵگرانی باوەڕەکانیان لە جەنگێکی ناکۆتادا دەژین و چنگیان لە جەستەی یەکدیدا خوێناوییە، هەروەها لەو کاتەوەی پارتایەتی سەریهەڵداوە، ئەندامان و لایەنگرانیان لە جەنگێکی ناکۆتادان و خوێن و خۆراکی زیندوومانەوەی ئەو وەرەمە ڕامیارییە، تەنیا جەنگە بە بەپشتبەستن بە ئایۆلۆجیای نەتەوەپەرستی، بەرتەریی ڕەگەزیی و نەژادیی و پاوانگەریی دەستەبژێریی و سەروەریی ..تد.

بەپێچەوانەوەی ئایدیۆلۆجیاوە، خەباتی چینایەتی یەکساننییە بە کینەی چینایەتی، خەباتی چینایەتی تێکۆشانە بۆ لەنێوبردنی هۆکارەکانی دروستبوونی کۆمەڵگەی چینایەتی واتە پایە ئابووریی و کولتووری و ڕۆشنبیرییەکانی، بەڵام کینەی چینایەتی وەك هەر توندوتیژییەك، توندوتیژی بەرهەمدەهێنیت، واتە پاساو و بیانوو دەداتە دەست پارێزەرانی کۆمەڵگەی چینایەتی بۆ ڕەوایەتیدان بە ستەمی چینایەتی. هەروەها ئەوەی بە درێژایی تەمەنی من و لە ئەزموونی کەسیی مندا کەڵەکەبووە، چەكبوون و ئامرازبوونی ئایدیۆلۆجیایە بۆ دابەشکردنی مرۆڤە چەوساوەکان بەسەر گروپ و پارت و پێکهاتەی دژەبەیەك و ڕاگرتنیان لە ناتەباییەکی بەردەوامدا و بەو هۆیەوە لە بەرانبەردا دابینکردنی ئارامی و ئاسوودەیی بۆ سەروەران، بەوەی کە چەوساوان خەریکی جەنگی یەکدین و نایانپەرژێتە سەر جەنگی چەوسێنەرانیان. لە ژیان و بیرەوەیی و بوونی مندا ئایدیۆلۆجیا و ڕامیاریی و پارتایەتی تەنیا ئەمەی بەرههەمهێناوە. ئەگەر تۆ یا هەر کەسێکی دیکە ئەزموونگیرییەکی دیکەی لە ڕامیاریی و ئایدیۆلۆجیا هەیە، سوپاسگوزاری دەبم، ئەگەر لە ڕۆشنکارییەکانی خۆی بەهرەمەندم بکات و ئەوە بسەلمێنێت، کە ڕامیاریی هونەری سەروەریی و فریودانی خەڵك و مسۆگەرکەری مشەخۆریی نییە و ئایدیۆلۆجیا ئامرازی دابەشکردن و پڕشوبڵاوەپێکردنی هێزی کۆمەڵایەتی چەوساوان و دەبەنگکردنی تاکەکان و ڕاگرتنیان نییە لە جەنگکێکی نەبڕاوەی خۆکوژییدا ! ئایا لە سەراپای مێژووی ململانێی چینایەتییدا، بەڵگەیەکی ئاوا لە بارەی ئایدیۆلۆجیا و ڕامیارییەوە هەیە، کە پێچەوانەی ئەزموون و پێگەییشتن و بۆچوونە بنەمایییەکانی هەر یەك لەوانە بێت، کە دژایەتی ئایدیۆلۆجیا دەکەن و لەسەر کۆمەڵایەتییبوونی خەبات و شۆڕش و ڕێکخستنی سۆشیالیستیی [کۆمەڵایەتیی] دەکەن؛ کامە، کەی و لەو کوێ؟

چۆن دەتوانیت قسە لە گۆڕانی کۆمەڵگە بکەیت لە کاتێکدا دەەوڵەت و سیستەمی سەرمایەداری زاڵن، بێجگە لە بەرنامەی لایەنی کەم و لایەنی دوور چ ڕێگەیەکی تر هەیە؟

قۆناخبەندیی مێژوو و هەروا قۆناخبەندیی ڕەوتی گەییشتن بە کۆمەڵگەی ناچینایەتی، هەوڵێکی نەزانانە یا فریودەرانەی دەسەڵاتخوازییە. دابەشکردنی داخوازیی و پێداویستییە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگە بەسەر داخوازیی هەنووکەیی و ئاییندەیی، لەسەر بنەمای پووچگەرایی وێناکردنی شۆڕش بە ڕاگەیاندنی پارتێك و پێداویستی سەرکوتی دەوڵەتییە “دیکتاتۆریی پڕۆلیتاریا”یە بۆ ڕاگرتنی کۆمەڵگە لە سنووربەندییەکانی ئایدیۆلۆجیا و بەرنامە پێشتر ئامادەکراوەکان، سەریهەڵداوە.

ئەگەر شۆڕش پرۆسێسی مێژوویی گەشەکردن و پێگەییشتنی خودهوشیاریی تاکە ژێردەستەکان و هەرەوەزیبوونەوە و پێکهێنانی کەرتی کۆمەڵایەتیی کشتوکاڵیی و پیشەسازیی و بە کولتووریبوونی بێت، کە لە بەرانبەر دارایی تایبەت و دارایی دەوڵەت و سەروەریی مرۆڤ بەسەر مرۆڤەوە دایدەنێت و دواجار شکانەوەی هاوسەنگیی هێز، سەرکەوتنی هەر لایەکیان بەسەر ئەوی دیکەدا دیاردەکات، ئەوا هەموو داخوازییەك و هەموو ئامانجێك و هەموو گۆڕانێك لە خودی ئەم کۆمەڵگە چینایەتییەدا ڕوودەدات و نێوان کۆمەڵگەی چینایەتی و ناچینایەتی خاڵێکی سنووریی وەك ئەوەی نێوان وڵاتان یا سات و ساڵێکی دیاریکراو بوونی نییە، کە بیکەینە بنەمای کار، پێش ئەوە ئەم کارانە دەکەین و پاش ئەوە ئەو کارانەی دیکە.

بەبۆچوونی من وەها تێڕوانینێك بۆ ڕەوتی مێژوو و ڕوودانی ڕاپەڕین و شۆڕش تێیدا، کاریکاتێرێکە لە تێگەییشتنی شۆڕشگێڕانە بۆ مێژوو و ڕەوتی ڕووداوەکان. لەبەرئەوەی کە بەدیهاتنی هەموو خەون و خەیاڵێکی مرۆڤ لەم کۆمەڵگەدا تەنیا بە تێکۆشان بەدیدێت و پێویستە کاری بۆ بکرێت. چونکە کۆمەڵگەی چینایەتی ڕووبەرێکی دیکە، وڵات و کیشوەرێکی دیکە نییە، یا ماوەیەکی سەردەمیی دابراو نییە، کە لە دوای کات و شوێنی کۆمەڵگەی چێنایەتی ئێستاوە دەستپێبکات، هەروەها مرۆڤەکانیشی هەر مرۆڤەکانی سەر گۆی ئەم زەمینە دەبن و لە ئەستێرەیەکی دیکەوە نایێن، بەڵکو گۆڕینی ئەم کۆمەڵگەیەیە، کە هەیە و تێیدا دەژین. ئەو گۆڕینەش نە بڕیاردانی ڕامیارییە لەلایەن پارت و چەند پارلەمانتار فەرمانداریی و دەوڵەتەوە، نە سەپاندنی بەرنامەیەکی ئایدیۆلۆجییە بەسەر کۆمەڵگەدا، بەڵکو گۆڕینی فرە ڕەهەند یا هەمەڕەهەندی کۆمەڵ و پێکهاتەکانی و ژیان و کارکردنەکانە. بۆ نموونە کاتێك کە تاکەکان لە جیاتی خۆبڕیاردان، بە دیهاتنی داخوازییەکان و بەرەوپێشبردن و یەکلاییکردنەوەی پرسەکان بە پارت و پارلەمانتاران و دەوڵەت دەسپێرن، هیچ گۆڕانێك پێچەوانەی ئەوەی ئێستا هەیە، ڕوونادات، بەڵکو زیاتر و زیاتر سیستەمەکە دەپارێزن و پرسەکان ئەستەمتر دەکەن. بەڵام کاتێك کە تاکەکان لەجیاتی دەنگدان و هەڵبژرادنی پارت و لیست و پارلەمانتاران، کۆڕ و کۆمەڵە جەماوەریی و کۆمەڵایەتییەکانی خۆیان پێکبهێنن و هەوڵی بەخۆبڕیاردان و بەخۆجێبەجێکردن بدەن، ئەوا هەم بەو جۆرە کارەکان ئەنجامدەدەن، کە بەخۆیان بە دروستییان دەبینن و هەم بەو جۆرەی کە گونجاوە، ئەمە دەکاتە گێڕانەوەی دەسەڵات و بڕیاردان بۆ خود [بۆ خودی تاکەکان و گروپە کۆمەڵایەتییە خۆجێیەکان، ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکان]. لە بارێکی ئاوادا هەم دەوڵەت و فەرمانداریی و پارلەمانتاران و پارتەکان دەکەونە بەرانبەر خەڵك و هەم ناپێویستبوون و ناکارابوونیان لە ژیانی ڕۆژانەماندا دەسلمێنێت، کاتێك کە تاك بەخۆی بەکردەووە بینی و بۆی دەرکەوت، کە بەخۆی باشتر لە پارلەمانتاران بڕیاردەدات و لە دەسەڵاتداران باشتر جێبەجێدەکات، ئیدی نابێتە ئەکتەری گاڵتەجاریی هەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر… لەبەرئەوە هیچ پرسێك نییە، کە لە خەباتی ڕۆژانەی جەماوەریی و لە یەکگرتنی کۆمەڵایەتیدا چارەسەرنەکرێت، تاوەکو چارەسەر و بنەبڕکردنی بە وەرزی سەرخەرمانی “پارتی پێشڕەو” و دەستەبژێرە ڕامیارەکان بسپێرین؛ هەم خۆڕێکخستنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی و هەم ڕێکخستنی ئاسۆیی کۆمەڵگە و هەم بنەبڕکردنی هەڵاواردنی ڕەگەزیی و ئایینی و نەژادی و کولتووریی، هەم پێکهێنانی هەرەوەزییەکان و کەرتی کۆمەڵایەتیی و سەندنەوەی کارخانە و نێوەندەکانی خزمەتگوزاری و شوێنە گشتییەکان لە سەرمایەداران و پارت و دەوڵەت و هەم بێدەسەڵاتکردنی ڕامیاران و مشەخۆران و فەرمانداران و دەوڵەتمەتمەندان، کار و ئەرکی نێو ئەم کۆمەڵگە چینایەتییەن و هەر وێناکردنێك بۆ کۆمەڵگەی ناچینایەتی لە دەرەوەی کۆمەڵگە، پشتبەستنە بە پووچگەرایی بیرۆکەی گەڕانەوەی مرۆڤ بۆ بەهەشتی ئایینەکان ! هەروا کە تا ئێرە و تا ئێستا هەموو گۆڕانێکی سەردەمەکان لە هەناوی سەردەم و کۆمەڵگەکاندا ڕوویداوە، نەك لە دەرەوەی و دابڕاو لە ڕەوتی پووکانەوەی ئەو و نەمانی پێویستی ئەودا.

بە کورتی هەر ئاوا کە ڕێکخستنی کۆیلایەتی و فیئۆداڵی لە هەناوی خۆیانەوە تێداچوون و سات و ڕۆژ و هەفتە و مانگ و ساڵێك نییە، کە وەك هێڵی جیاکەرەوەی ئەو ڕێکخستنانە دیاریبکەین و بڵێین لەم ساتەوە دەستییانپێکردووە و لەو ساتەدا کۆتاییانهاتووە، هەڵبەتە ئەمە تەنیا لە ئاستی وڵاتێکدا نا، بەڵکو تەنانەت لە ئاستی ناوچە و هەرێمێکیش هەر ئاوایە و ناتوانین بڵێین فیئۆدالیزم لەم ساتەوە لە فڵانە هەرێمی فەرەنسەدا کۆتاییهات. ڕێکخستن و بەڕێوەبەرایەتییەکانی کۆمەڵگە بەنێو یەکدیدا شۆڕدەبنەوە و تێکهەڵکێشن. ئەمەش بەڵگە و واتای لەنێوچوونی ڕێکخستن و بەڕێوەبەرایەتی و جۆرە پەیوەندییەکە لەنێو خۆیدا و سەرهەڵدان و جێگرتنەوەی بە ڕێکخستن و بەڕێوەبەرایەتی و جۆرە پەیوەندییەکی دیکە ، نەك لە خاڵی ڕاگەیاندنی هەڕای ڕامیاریی پارتێکەوە، یا دەستەیەکی سەربازیی و ڕاگەیاندنێکی پارلەمانییەوە.

لەبەرئەوە هەم دابەشکاریی خەبات و دانانی بەرنامە بۆ شۆڕش دەچێتە خانەی پووچگەرایی ڕامیارییەوە و هەم وەك تا ئێستا بە ئەزموون دەرکەوتووە، سەری لە دژەشۆڕشەوە دەردەچێت. بەدرێژایی تەمەنی نەگریسی پارتایەتیی، هەمیشە پووچگەرایی “بەرنامەی لایەنیکەم” تەنیا دێوجامەیەك بووە بۆ شاردنەوەی پلانی بەدەسەڵاتگەییشتنی سەرانی پارت، هەروەك چۆن لە سەدەی ڕابوردوودا پارت و گروپە ناسیونالیستەکانی کوردستان بە دێمۆکرات و مارکسیستیانەوە دەیانگوت “ئەم قۆناخە، قۆناخی خەباتی ڕزگاری نیشتمانییە و لەم قۆناخەدا ڕەنجدەران لەتەك بۆرجوازی نیشتمانیدا هاوخەباتن و پاش سەرکەوتن، ئینجا خەبات لەپێناو دامەزراندنی سۆشیالیزم دەستپێدەکات”، کەچی ئەم ڕۆژگارە بەڵێنی سەرخەرمانی ئەوان گۆڕدرا بە ئاوەدانکردنەوەی زیندانەکان؛ بە تایبەتکردنەوەی کەرتە دەوڵەتییەکان؛ بە ئازادکردنی بازار بۆ تەڕاتێنی کۆمپانییە جیهانخۆرەکان و کوردستانە ڕزگارکراوەکەشیان کرد بە پایەگای سەربازانی دەوڵەتی تورکیە و ئیتلاعاتی دەوڵەتی ئێرانی و سەربازانی ئەمەریکی و بریتانی. هەر ئاواش کە لە سەرەتای سەدەی ڕابوردوودا بەڵێنەکانی پارتی سۆشیال دێمۆکراتی ڕوسیە، لە ڕۆژگاری سەرخەرمانی پاش سەرکەوتنی ڕاپەڕینی ١٩١٧دا گۆڕدران بە زیندانەکانی چێكا؛ ئوردووگەکانی کاری زۆرەملێ؛ هێرش و کوشتوبڕی بە کۆمەڵی هەرەوەزییەکانی ئۆکرانیا و شوراخوازانی کڕۆنشتات و تەقەکردن لە کرێکارانی مانگرتووی پترۆگراد و … تد.

***********************************

بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم، كرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بكە :

بەشی یەكەم : http://wp.me/ppHbY-HN

بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY

بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If

بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH

بەشی پێنجەم: http://wp.me/ppHbY-IN

بەشی شەشەم:http://wp.me/ppHbY-Jg

بەشی حەوتەم:http://wp.me/ppHbY-Jo

بەشی هەشتەم: http://wp.me/ppHbY-Jv

بەشی نۆهەم : http://wp.me/ppHbY-JO

بەشی دەهەم :http://wp.me/ppHbY-JZ

بەشی یازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K5

بەشی دوازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K9

بەشی سیازدەهەم: http://wp.me/ppHbY-Kf

بەشی چواردەهەم :http://wp.me/ppHbY-Kj

nojenkirdnewey Wellamekan – 15

nojenkirdnewey Wellamekan – 15

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.          Hejên

Beşî pazdehem

Aya bebê aydyolocya çon detwanîn bzûtneweman hebê û xoman rizgar bkeyn ?

Aydyolocyay çînayetî yeksannîye be xudhuşyarî şorrşigêrrane, çunke xudhuşyarîy şorrşigêrrane seretay retkirdnewey komellgey çînayetîye, bellam aydyolocyay çînayetî pêdagirtneweye leser manewey komellgey çînayetî, îdî ewey le kam cemserî ew komellgewe westabêt [çep ya rast], hîç lewe nagorrêt, ke to xerîkî rewayetîdanî be dabeşkirdnî mrovekanî beser çend destey dij be yekda, eme le katêkda ke hîç takêk ne le rûy cesteyî û ne le rûy xudhuşyarîy û ne le rûy cwanînasî û ne le rûy hezewe lewî dîke naçêt û yekdestî û yekrrengîy çînayetî tenya pûçgerayyekî aydyalîstîye û le hîç serdemêkda mrovekan çi lerrûy bîrkirdnewe û çi le rûy hezewe, wek yek nebûn, tenanet lew serdeme efsaneyyeşda ke aydyolocîkarekan be komuney seretayî [beheştî aydyal]î nêwdeben. Hellbete em cyawazîyane hîç kat be watay rewabûn û pêwîstibûnî cyawazîy û hellawardin regezîy û nejadî û ayînî û çînayetî nîn, bellku tenya mebestim eweye, dabeşkirdnî mrovekan beser komellêk aydyolocyay dijbeyek ya hawarasteda bêcge le cyawazî û natebayî û cengêkî aydyolocî berdewam hîçî dîke berhemnahênêt. Lewetey aynekan hen, hellgranî bawerrekanyan le cengêkî nakotada dejîn û çingyan le cestey yekdîda xwênawîye, herweha lew katewey partayetî serîhelldawe, endaman û layengranyan le cengêkî nakotadan û xwên û xorakî zîndûmanewey ew wereme ramyarîye, tenya cenge be bepiştbestin be ayolocyay netewepersitî, berterîy regezîy û nejadîy û pawangerîy destebjêrîy û serwerîy ..tid.

Bepêçewanewey aydyolocyawe, xebatî çînayetî yeksannîye be kîney çînayetî, xebatî çînayetî têkoşane bo lenêwbirdnî hokarekanî drustibûnî komellgey çînayetî wate paye abûrîy û kultûrî û roşnibîrîyekanî, bellam kîney çînayetî wek her tundutîjîyek, tundutîjî berhemdehênît, wate pasaw û byanû dedate dest parêzeranî komellgey çînayetî bo rewayetîdan be stemî çînayetî. Herweha ewey be drêjayî temenî min û le ezmûnî kesîy minda kellekebuwe, çekbûn û amrazbûnî aydyolocyaye bo dabeşkirdnî mrove çewsawekan beser grup û part û pêkhatey djebeyek û ragirtinyan le natebayyekî berdewamda û bew hoyewe le beranberda dabînkirdnî aramî û asûdeyî bo serweran, bewey ke çewsawan xerîkî cengî yekdîn û nayanperjête ser cengî çewsêneranyan. Le jyan û bîreweyî û bûnî minda aydyolocya û ramyarîy û partayetî tenya emey berhhemhênawe. Eger to ya her kesêkî dîke ezmûngîrîyekî dîkey le ramyarîy û aydyolocya heye, supasguzarî debim, eger le roşinkarîyekanî xoy behremendim bkat û ewe bselmênêt, ke ramyarîy hunerî serwerîy û frîwdanî xellk û msogerkerî mşexorîy nîye û aydyolocya amrazî dabeşkirdin û pirrşubllawepêkirdnî hêzî komellayetî çewsawan û debengkirdnî takekan û ragirtinyan nîye le cengikêkî nebrrawey xokujîyda ! Aya le serapay mêjûy mlimlanêy çînayetîyda, bellgeyekî awa le barey aydyolocya û ramyarîyewe heye, ke pêçewaney ezmûn û pêgeyîştin û boçûne bnemayîyekanî her yek lewane bêt, ke djayetî aydyolocya deken û leser komellayetîybûnî xebat û şorrş û rêkxistinî soşyalîstîy [komellayetîy] deken; kame, key û lew kwê ?

Çon detwanît qse le gorranî komellge bkeyt le katêkda deewllet û sîstemî sermayedarî zalln, bêcge le bernamey layenî kem û layenî dûr çi rêgeyekî tir heye?

Qonaxbendîy mêjû û herwa qonaxbendîy rewtî geyîştin be komellgey naçînayetî, hewllêkî nezanane ya frîwderaney desellatixwazîye. Dabeşkirdnî daxwazîy û pêdawîstîye komellayetîyekanî komellge beser daxwazîy henûkeyî û ayîndeyî, leser bnemay pûçgerayî wênakirdnî şorrş be rageyandinî partêk û pêdawîstî serkutî dewlletîye “dîktatorîy prrolîtarya”ye bo ragirtnî komellge le snûrbendîyekanî aydyolocya û bername pêştir amadekrawekan, serîhelldawe.

Eger şorrş prosêsî mêjûîy geşekirdin û pêgeyîştinî xudhuşyarîy take jêrdestekan û herewezîbûnewe û pêkhênanî kertî komellayetîy kiştukallîy û pîşesazîy û be kultûrîbûnî bêt, ke le beranber darayî taybet û darayî dewllet û serwerîy mrov beser mrovewe daydenêt û dwacar şkanewey hawsengîy hêz, serkewtinî her layekyan beser ewî dîkeda dyardekat, ewa hemû daxwazîyek û hemû amancêk û hemû gorranêk le xudî em komellge çînayetîyeda rûdedat û nêwan komellgey çînayetî û naçînayetî xallêkî snûrîy wek ewey nêwan wllatan ya sat û sallêkî dyarîkraw bûnî nîye, ke bîkeyne bnemay kar, pêş ewe em karane dekeyn û paş ewe ew karaney dîke.

Beboçûnî min weha têrrwanînêk bo rewtî mêjû û rûdanî raperrîn û şorrş têyda, karîkatêrêke le têgeyîştinî şorrşigêrrane bo mêjû û rewtî rûdawekan. Leberewey ke bedîhatnî hemû xewn û xeyallêkî mrov lem komellgeda tenya be têkoşan bedîdêt û pêwîste karî bo bikrêt. Çunke komellgey çînayetî rûberêkî dîke, wllat û kîşwerêkî dîke nîye, ya maweyekî serdemîy dabraw nîye, ke le dway kat û şwênî komellgey çênayetî êstawe destipêbkat, herweha mrovekanîşî her mrovekanî ser goy em zemîne debin û le estêreyekî dîkewe nayên, bellku gorrînî em komellgeyeye, ke heye û têyda dejîn. Ew gorrîneş ne birryardanî ramyarîye lelayen part û çend parlemantar fermandarîy û dewlletewe, ne sepandinî bernameyekî aydyolocîye beser komellgeda, bellku gorrînî fre rehend ya hemerrehendî komell û pêkhatekanî û jyan û karkirdnekane. Bo nmûne katêk ke takekan le cyatî xobirryardan, be dîhatnî daxwazîyekan û berewpêşbirdin û yeklayîkirdnewey pirsekan be part û parlemantaran û dewllet despêrn, hîç gorranêk pêçewaney ewey êsta heye, rûnadat, bellku zyatir û zyatir sîstemeke deparêzn û pirsekan estemtir deken. Bellam katêk ke takekan lecyatî dengdan û hellbijradnî part û lîst û parlemantaran, korr û komelle cemawerîy û komellayetîyekanî xoyan pêkbihênin û hewllî bexobirryardan û bexocêbecêkirdin bden, ewa hem bew core karekan encamdeden, ke bexoyan be drustîyan debînin û hem bew corey ke guncawe, eme dekate gêrranewey desellat û birryardan bo xud [bo xudî takekan û grupe komellayetîye xocêyekan, rêkixrawe cemawerîye serbexokan]. Le barêkî awada hem dewllet û fermandarîy û parlemantaran û partekan dekewne beranber xellk û hem napêwîstibûn û nakarabûnyan le jyanî rojanemanda deslimênêt, katêk ke tak bexoy bekirdewwe bînî û boy derkewt, ke bexoy baştir le parlemantaran birryardedat û le desellatdaran baştir cêbecêdekat, îdî nabête ekterî galltecarîy hellbjardinî xrap le xraptir… Leberewe hîç pirsêk nîye, ke le xebatî rojaney cemawerîy û le yekgirtnî komellayetîda çaresernekrêt, taweku çareser û bnebirrkirdnî be werzî serxermanî “partî pêşrrew” û destebjêre ramyarekan bispêrîn; hem xorrêkxistinî cemawerîy û komellayetî û hem rêkxistinî asoyî komellge û hem bnebirrkirdnî hellawardinî regezîy û ayînî û nejadî û kultûrîy, hem pêkhênanî herewezîyekan û kertî komellayetîy û sendnewey karxane û nêwendekanî xizmetguzarî û şwêne giştîyekan le sermayedaran û part û dewllet û hem bêdesellatkirdnî ramyaran û mşexoran û fermandaran û dewlletmetmendan, kar û erkî nêw em komellge çînayetîyen û her wênakirdnêk bo komellgey naçînayetî le derewey komellge, piştbestne be pûçgerayî bîrokey gerranewey mrov bo beheştî ayînekan ! Herwa ke ta êre û ta êsta hemû gorranêkî serdemekan le henawî serdem û komellgekanda rûydawe, nek le derewey û dabrraw le rewtî pûkanewey ew û nemanî pêwîstî ewda.

Be kurtî her awa ke rêkxistinî koylayetî û fîodallî le henawî xoyanewe têdaçûn û sat û roj û hefte û mang û sallêk nîye, ke wek hêllî cyakerewey ew rêkxistnane dyarîbkeyn û bllêyn lem satewe destîyanpêkirduwe û lew sateda kotayyanhatuwe, hellbete eme tenya le astî wllatêkda na, bellku tenanet le astî nawçe û herêmêkîş her awaye û natwanîn bllêyn fîodalîzm lem satewe le fllane herêmî ferenseda kotayîhat. Rêkxistin û berrêweberayetîyekanî komellge benêw yekdîda şorrdebnewe û têkhellkêşn. Emeş bellge û watay lenêwçûnî rêkxistin û berrêweberayetî û core peywendîyeke lenêw xoyda û serhelldan û cêgirtnewey be rêkxistin û berrêweberayetî û core peywendîyekî dîke , nek le xallî rageyandinî herray ramyarîy partêkewe, ya desteyekî serbazîy û rageyandinêkî parlemanîyewe.

Leberewe hem dabeşkarîy xebat û dananî bername bo şorrş deçête xaney pûçgerayî ramyarîyewe û hem wek ta êsta be ezmûn derkewtuwe, serî le djeşorrşewe derdeçêt. Bedrêjayî temenî negrîsî partayetîy, hemîşe pûçgerayî “bernamey layenîkem” tenya dêwcameyek buwe bo şardnewey planî bedesellatgeyîştinî seranî part, herwek çon le sedey raburdûda part û grupe nasîwnalîstekanî kurdistan be dêmokrat û markisîstyanewe deyangut “em qonaxe, qonaxî xebatî rizgarî nîştmanîye û lem qonaxeda rencderan letek borcwazî nîştmanîda hawxebatin û paş serkewtin, înca xebat lepênaw damezrandinî soşyalîzm destipêdekat”, keçî em rojgare bellênî serxermanî ewan gorrdra be awedankirdnewey zîndanekan; be taybetkirdnewey kerte dewlletîyekan; be azadkirdnî bazar bo terratênî kompanîye cîhanxorekan û kurdistane rizgarkrawekeşyan kird be payegay serbazanî dewlletî turkye û îtla’atî dewlletî êranî û serbazanî emerîkî û brîtanî. Her awaş ke le seretay sedey raburdûda bellênekanî partî soşyal dêmokratî rusye, le rojgarî serxermanî paş serkewtinî raperrînî 1917da gorrdran be zîndanekanî çêka; urdûgekanî karî zoremlê; hêrş û kuştubrrî be komellî herewezîyekanî okranya û şuraxwazanî krroniştat û teqekirdin le krêkaranî mangirtûy pitrograd û … Tid.

***********************************

Bo xwêndnewey beşî yekem, kirte leser em besterey xwarewe bke

Beşî yekem : http://wp.me/ppHbY-HN

Beşî duwem : http://wp.me/ppHbY-HY

Beşî sêyem : http://wp.me/ppHbY-If

Beşî çwarem: http://wp.me/ppHbY-IH

Beşî pêncem:http://wp.me/ppHbY-IK

Beşî şeşem: http://wp.me/ppHbY-Jb

Beşî hewtem : http://wp.me/ppHbY-Jm

Beşî heştem : http://wp.me/ppHbY-Jt

Beşî nohem: http://wp.me/ppHbY-JM

Beşî dehem : http://wp.me/ppHbY-JR

Beşî yazdehem : http://wp.me/ppHbY-K3

Beşî dwazdehem : http://wp.me/ppHbY-K7

Beşî syazdehem : http://wp.me/ppHbY-Kc

Beşî çwardehem: http://wp.me/ppHbY-Kh

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٤

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٤

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.         هەژێن

بەشی چواردەهەم

ئایا پەیوەندی سەروزەکان لەگەڵ ئانارشیستەکان چییە؟ مەگەر ئەوانیش ئانارشیست نین؟

بۆ ئەوەی بتوانم وەڵام بە پرسیارەکانت بدەمەوە، ناچار لە کۆتاییەوە دەستپێدەکەم. ئەگەر مەبەستت لە “سەروزەکان”، پارتە سەوزەکانی ئەوروپا و وڵاتانی دیکەن، ئەوا بەدڵنیاییەوە دەتوانم بڵێم نا. چونکە پێش هەموو شتێك ئەوان “سەوزەکان” پارتی ڕامیاریین و ئەنارکیستەکان پارتایەتی ڕەتدەکەنەوە و منیش بۆ خۆم وێڕای پارتایەتی، ڕامیارییش ڕەتدەکەمەوە. دەکرێت ڕۆژگارێك ئەندامانی ئێستای پارتە سەوزەکان بەجۆرێك ئەنارکیست بووبن، یا ئێستاش سۆزدارییان بۆ ئەنارکیزم هەبێت، بەڵام هیچ کات ئەو دوو ئاراستەیە یەکسان و هاوتانین. چونکە پێش هەموو شت ئەوان بۆ دەسەڵاتی ڕامیاریی هەوڵدەدەن و لە کایەی ڕامیاریی و پارلەمانتاری و بە پارتییکردنی کەسەکاندا چارەسەر دەخەنەڕوو، کە ئەوەش ڕەتکردنەوەی بنەما هزرییەکانی ئەنارکیزمە؛ بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی دەرەوەی قەوارە ڕامیاریی و قووچکەییەکان.

وەك گوتم دەکرێت، ئەوان وەك تاك و گروپ ڕۆژگارێك بەشێك بووبن لە ئەناکیستەکان و بۆ ژینگەپاریزیی خەباتیانکردبێت و چالاکی بزووتنەوەی دژە-ئەتۆم و دژەجەنگ و زۆر شتی دیکە بووبن، چونکە ئەنارکیزم وەك شێوازی بیرکردنەوە و وەك هزر و وەك بزووتنەوەیەکی فرەڕەهەندی کۆمەڵایەتیی، لە گشت بوارەکاندا تێڕوانینی ئازادیخوازانە و دژە-سەروەرانەی هەیە؛ لەوانە تێڕوانین لەمەڕ ڕێکخستنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی [ئەنارکۆسەندیکالیزم]، تێڕوانین لەمەڕ لەنێوبردنی هەڵاواردنی ستەمی ڕەگەزیی بەرانبەر ژنان [ئەنارکۆفێنیزم]، تێروانین لەمەڕ دژایەتی جەنگ و ئاشتییخوازیی [ئەنارکۆ-پاسیفیزم ]، تێروانین لەمەڕ پاراستنی ژینگە [Green anarchism / eco-anarchism]، تێڕوانین لەمەڕ ڕزگاری ئاژەڵ [animal libertain front] و …تد.

لە تێڕوانینین ئەنارکییەکاندا و بە بۆچوونی منیش، تێکدانی ژینگە و پیسکردنی ئاو و هەوا و هۆکاری ڕوودانی کارەساتەکان، تەنیا بۆ نەزانی مرۆڤەکان ناگەڕێتەوە، بەڵکو بۆ چاوچنۆکی و زۆرترخوازیی بۆجواکان دەگەڕێتەوە، کە لەپێناو بەدەستهێنانی سوودی زیاتر و پاوانگەریی زیاتر، ژیان لەسەر گۆی زەوی بەرەو تیاچوون دەبەن. بە سەرنجدانێکی خێرا لە پیشەسازیی نەوت و ئۆتۆمەبێل و چەکسازیی و وزەی ئەتۆمی و پیشەسازییە ناپێویست و زیانبەخشەکانی دیکە، ئەو ڕاستییەمان بۆ دەردەکەوێت کە لەم جیهانەدا خەریکە چی دەگوزەرێت و داهاتووی مرۆڤایەتی لە سایەی سیستەمی ڕامیاریی و سەروەریی چینایەتییدا چۆن دەبێت. بە پێچەوانەی پاگەندەی ڕامیارانەوە، کە هۆکارەکان بۆ نەزانین و نەخوێندەواریی تاکەکان دەگڕێنەوە، دەرکی دانیشتووانە بوومییەکانی ئەمەریکا [ئەوانەی کە کۆچەرە ئەوروپییەکان جینۆساید/ وەچەبڕیانکردن] لەمەڕ پاراستنی ژینگە زۆر لە دەرکی فیلۆسۆف زاناکانی ئەم سەردەمە ڕۆشنتر و دروستتر بووە و تەنیا هۆکار کە ژینگە و بوونەوەرەکانی بەم ڕۆژگارە کێشاوە، کۆمەڵگەی چینایەتییە، کە لەپێناو قازانجی سەرمایەداران و سەروەریی ڕامیاران و مشەخۆریی دەسەڵاتداراندا ئامادەیە ژیان لەنێوبەرێت، لەم بارەوە هەر ئەوەندە بەسە، کە کاتی هەڵکردنی ڕەشەبا سەرنجی ئاسمانی هەوڵیر و سلێمانی و…تد بدەین، کە چۆن کیسە (دڵق / عەلاگە) وەك هێرشێکی ئاسمانی، ئاسمانی شار داگیردەکەن، یا سەرنجی تەپوتۆز و خۆڵبارین و چڕەدووکەڵی ئەکسۆسی ئۆتومەبێلەکان بدەن، تا تێبگەین کە بازاری سەرمایەداری خەریکە ژینگە و مرۆڤایەتی بەرەو کوێ دەبات. ئیدی با ئەوە لەو لاوە بوەستێت، کە پیشەسازی گوشت و شیرەمەنی چ کارەساێك دروستدەکات !

ئەگەر لەم بارەوە بە وردی و هەستەوەرییەوە سەرنجی هەڵویست و ستراتیجی پارتە سەروزەکان بدەین، ئەوا دەبینین کە ئەوان خوازیاریی سەرمایەداریی ژیر و بە بەزەیین، خەریکی ئامۆژگارییکردنی ئافەرێنەرانی چەکی ئەتۆمین، خەریکی بزوواندنی سۆز و بەەزیی ڕامیارانن بەرانبەر ژینگە و بوونەوەرەکانی، خەریکی ئامۆژگارییکردنی دەڵاڵانی بازارەکانی چەکسازیی و ئۆتۆمەبێلسازیین. ئەمەش بۆخۆی بە دیوەکەی دیکەدا هەر سۆشیالدێمۆکراسییە، کە بە ئامۆژگارییکردنی سەرمایەداران دەستیپێکرد و ویستی بە بەشداریکردنی جەنگی جیهانی دووەم، مرۆڤایەتی ڕزگاربکات ! لێرەدا لەتەك پرسیارێك ڕووبەڕووین، ئایا بەبێ لەنێوبردنی هۆکارەکانی/ پێویستیییەکانی چەك و وزەی ئەتۆمی، بەبێ لەنێوبردنی هاندەرەکانی پیشەسازی ئۆتۆمەبێل و نەوت و چەكسازی و ..تد [گەڕانەوە بۆ وزەی سروشتی (ئاو و با و خۆر) و لەنێوبردنی سیستەم و سەروەریی و مشەخۆریی و دەسەڵات]، دەتوانین ژینگەی پارێزراو مسۆگەربکەین؟ ئەگەر دەکرێت، چۆن و بۆچی تا ئێستا لەپێناویدا کارنەکراوە، کێ و چی ڕێگرە و هۆکارەکان چین؟

ئاژەڵدۆستی پەیوەندی بە ئەنارشیزم و کۆمەڵگەی بێ جینایەتیەوە چییە ؟

پێش هەموو شت پێویستە لە ڕووی زمانەوانییەوە وەڵام بە پرسیارەکە بدەمەوە، کە “بێ چینایەتی” نادروستە و “ناچینایەتی دروستە”. ئینجالە ڕاستیدا ستەمگەریی مرۆڤ لە ئاژەڵئازاریی [سێکس لەتەك ئاژەڵ و لێدان و سواربوون و زیندانیکردنی لە ماڵ و باخچەکان] و بەهرەکێشیی [بەکاربردنی ئاژەڵ بۆ باربەریی و پیشەسازییکردنی بەرهەمهێنانی گۆشت و شیرەمەنی] و ڕەایەتییدان بە کوشتن و سەندنەوەی مافی ژیان لە ئاژەڵ کورتنابێتەوە و کۆتایینایێت، بەڵکو ستەمگەرییەکە بەرەو ستەمکردن لە خودی هاوجۆرەکانی مرۆڤ درێژکراوەتەوە. چونکە یەکەمین ڕەوایەتییدان بە توندوتیژی و کوشتار لە ئەفسانەکانی دروستکردنی دونیا لەلایەن سوپەر-هێزی ئافەرێنەوە [اللە/ گۆد] بە خاتری مرۆڤ، دەستپێدەکات و لەوێدا مرۆڤ خۆی وەك سەروەری بوونەوەرەکانی دیکە وێنادەکات و پاشان دەکەوێتە هەوڵی دەستەمۆکردنی هاوجۆرەکانی خۆیشیی. بەواتایەکی دیکە کاتێك مرۆڤ بە لاساییکردنەوەی دڕندەیی ئاژەڵەکانی دەوروبەری خۆی، هەوڵی خواردنی ئەوانی دیکەی داوە، بەهۆی فراوانی هوشمەندییەوە لەو سنوورە ناهوشیاریی و ناچارییانەی بۆ زیندوومانەوە نەوەستاوە و کەوتووەتە هەوڵی کوشتن و کۆیلەکردنی هاوجۆرەکانی خۆی، کە لە هیچ ئاژەڵێکی [بوونەوەرێکی] دیکەدا ئەو دیاردەیە نییە و تەنانەت دڕندەترین ئاژەڵ، کە گورگ کراوەتە هێمای، هیچ کات هاوجۆری خۆی ناخوات و لەوەش واوەتر هێندە هاوپشت و کۆمەڵگەرایە، کە هەمیشە پێکەوە و بە کۆمەڵ لەژیاندان. بەڵام مرۆڤ هەم بکوژی هاوجۆرەکانی خۆیەتی، هەم بخۆری گۆشتی هاوجۆرەکانی و هەم کۆیلەگەر و زیندانیگەر و فرۆشەر و کڕیاری هاوجۆرەکانیەتی؛ لەیەك دەستەواژەدا دڕندەترین و بێبەزەییترین ئاژڵی سەر گۆی زەمین،دڕندەیەك کە بە هوشیاریییەوە دڕندایەتی بە پلان و لێکۆڵینەوە و داڕشتنی ستراتیج و بەکاربردنی تاکتیك [هونەری سەروەریی: ڕامیاریی] پەرەپێدەدات و بەرانبەر هاوجۆرەکانی خۆی [مرۆڤە ژێردەستەکان] و ئاژەڵەکانی دیکە و ژینگە دەیگرێتەبەر.

ئەنارکیزم وەك مێتۆدی تێڕامان و بیرکردنەوە لە دیاردەکان و گەییشتن بە هوشیاریی، ڕەتگەرەوەی بەهرەکێشییە، نەك تەنیا لەنێوان مرۆڤەکاندا، بەڵکو ڕەتگەرەوەی بەهرەکێشیی مرۆڤیشە لە ئاژەڵانی دەوروبەری، ڕەتکەرەوەی توندوتیژی و کوشتنی هەموو بوونەوەرێکە. واتە ئەنارکیزم ڕەتگەرەوەی تاوانە نەك تەنیا ڕەخنەگر لە تاوانبار، دژی ستەم و بەهرەکێشییە نەك تەنیا ستەم و بەهرەکێشیی لە مرۆڤ، خوازریاریی ئازادی ژیانە بۆ هەمووان، نەك تەنیا بۆ هەلگرانی هزری خۆی. بێچگە لەمە، وەك تۆلستۆی دەبێژێت “تا بازاری قەسابخانەکان گەرم بێت، زرم و هوڕی بەرەکانی جەنگیش بەردەوام دەبێت”. چونکە یەکێك لە هۆکارە هەرە کۆنەکانی جەنگ و درێژەکێشان و مانەوەی بۆ سەردەمی ئێمە، ڕەوایەتیدانە بە کوشتنی ئەوانی دیکە لەپێناو مانەوە و پاشایەتی خود. هەروەها یەکێك لە تایبەتمەندییەکانی مرۆڤ ڕاهاتن و ملدانە بە بارێك، هەرچەندە پێشتر نەیتوانیبێت، لەتەکیدا هەڵبکات. باشترین نموونەش ڕاهێنانی پۆلیس و سوپا و دەستە تیرۆریستییەکانە هەر لە کۆنەوە تا ئێستا لەسەر ڕاوکردن و سەربڕینی ئاژەڵ، کە کوشتن لەلای دەکاتە شتێكی ئاسایی، لەو بارەوە دەتوانیت سەرنجی فیلمی ڕاهینانی دەستە تیرۆریستییە ئیسلامییەکان لە عیراقی پاش ڕوخاندنی ڕژێمی بەعس بدەیت، کە چۆن وەك سەرگەرمییەك بەدەم گوتن و گوێڕادێران لە سروودە ئایینییەکان، دەکەونە تەقەکردن و سەربڕینی وشتر و ئاژەڵانی دیکە.

لەلایەکی دیکەوە، بەگوێرەی پشکنین و لێکۆڵینەوە زانسیتییەکان دەرکەوتووە، کە شڵەژاوی و فشارێك کە لەلای ئاژەڵ لەکاتی سەربڕیدا دروستدەبێت، لەڕێگەی خواردنی گۆشتەکەیەوە بۆ مرۆڤی گۆشخۆر دەگوێزرێتەوە، ئەمە بێجگە نەخۆشییەکان و لاوازبوونی سیستەمی بەرلەخۆکردنی جەستەی مرۆڤ بەهۆی پاشکارایی ئەو دەرمانانەی لە کە شوێنەکانی پەروەردەکردنی پیشەسازییانەی ئاژڵان بە ئاژەڵان دەدرێن بەتایبەت پاشکارایی ئەنتی بایۆتیك. بەو جۆرە دەبینین، کە کوشتن و خواردنی ئاژەڵ بەگشتی پارێزەر و درێژەپێدەری دڕندایەتی و توندوتیژی و بەهرەکێشیی و چەپاندنی هاوجۆر و جۆرەکانی دیکەی ئاژەڵ لەلای مرۆڤ ئاسایی و ئاساندەکات. ئەگەر بەراوردی ڕادەی توندوتیژی و دڕندەیی مرۆڤی جاران و مرۆڤی ئەم سەردەمە بکەین، ئەوا دەبینین یەکێك لە هۆکارەکان زۆربوونی توانای گۆشخۆرییە . کاتێك کە مرۆڤ ڕێگە بەخۆی بدات، ئاژەڵان بکوژێت و بخوات و بخاتە خزمەت خۆشگوزەرانیی خۆی و لە کار و لە شتی دیکەدا بەهرەکێشیی لە ئاژەڵان بکات، ئیدی چۆن دەکرێت چاوەڕێیی ئەوەی لێ بکرێت، کە بتوانێت کۆمەڵگەیەکی خاڵی لە ستەم و بەهرەکێشیی و توندوتیژی بنیاتبنێت؟ کاتێك مرۆڤ ئەو بوونەوەرە بێت، کە توانیبێتی دڕندەیی ناچاریی و ناهوشیارانەی ئاژەڵەکانی دیکە لەڕێگەی زانست و تەکنۆلۆجیا و زیرەکیی خۆیەوە بە بەرزترین لووتکە بگەیێنێت، ئیدی چۆن دەتوانین پاگەندەکانی لەمەر ئازادی و یەکسانی و دادپەروەرییخوازیی بە هەندوەربگرین ؟

بە نەزەری تۆ سۆشیالیزم و سەرمایەداری گەمەی خوا و ئەهریمەن نیە ؟

بەبۆچوونی من، مرۆڤی سەرەتایی وەك بەرەنجامی تێڕامانی لە دەوروبەری و بێسنووریی گەردوون، لە بێوەڵامی پرسیار و سەرنجەکانیدا، ناچار هێزێکی سۆپەرمانی لە هۆش و ئاوەزی خۆیدا ئافراندووە، دوابەدوای ئەوە ئافەرێنەری سوپەرهێز بۆ ئەوەی خۆی لە یەخەگیریی پرسیارە چاوەڕواننەکراوەکان ڕزگاربکات، ئەو سوپەرهێزەی بەرەو بۆشایی ئاسمان ڕەوانەکردووە. کاتێك کە وێرای بوونی ئەو سوپەرهێزە ترسێنەرەش، هەندێك لە مرۆڤەکان دەستبەرداری خراپەکاریی نەبوون [ هەڵبەتە خراپەکاریی لە ڕوانگەی کولتوور و ڕێکەوتنی کۆمەڵایەتیی ئەو کۆمەڵەوە]، دیسانەوە لە بێوەڵامیی ئەو پرسیارەدا ” بۆ مرۆڤەکان وەك یەکدی نین و هەندێكیان سەرکێشییدەکەن؟ “، ئافەرێنەرانی سوپەر-هێز ناچار بە ئافراندنی سۆپەرهێزێکی دیکە بوون؛ سوپەرهێزێکی سەرکێش، تاوەکو پاساوی خراپەکانی خۆیانی پێبدەنەوە و بیکەنە هۆکار. بەڵام ئافەرێنەرانی سۆپەرهێز نەیانزانی، کە لە چێکردنی سوپەر-هێزی دووەمدا یەکەمین هێزی ئازادیخواز وێنادەکەن. لەبەرئەوە لەو ڕۆژەوە سوپەرهیزی یەکەم، بەدەست پارادۆکس و گرفتێکەوە گیرۆدەیە، کە ناتوانێت سوپەرهێزی دووەم لەنێوێبەرێت، چونکە لە لەنێوبردنی ئەودا، خۆی لەنێودەبات، هۆکاری ئەمەش ئەوەیە، کە دەسەڵات بەبێ دژ ناتوانێت پاساوی بوون و پێداویستی مانەوەی خۆی بدات. بەواتایەکی دیکە نە ئافەرێنەرانی سوپەرهێزی یەکەم [مرۆڤەکان] توانای دەربازبوونیان لە خۆشباوەڕییەکی مێژوویی کە خۆیان بەرانبەر ئافەرێنراوەکەی خۆیان هەیانە، ڕزگاربکەن و نە سوپەرهێزی یەکەم دەتوانێت بەبێ هاوەڵدووانەی خراپەکار، باشی و پێویستی خۆی بسەلمێنێت.

لە ڕاستیدا ئەم جەنگە مێژووییە بەردەوامەی نێوان “گۆد / اللە” و ئەهریمەن، لەئاسمانەکان و لە خەیاڵی کۆیلە خۆشباوەڕەکاندا نییە، بەڵکو لە ژیانی کەتواریی هەر ڕۆژەی ئێمە [ئێمەی مرۆڤی ئازادیخواز و مرۆڤی سەرکەوتگەر؛ مرۆڤی ڕەنجدەر و مرۆڤی ڕەنجدز و ڕەنجخۆر، لەنێوان مرۆڤی ئاشتیواز و مرۆڤی پاوانگەر و سەروەرییخوازدایە]دایە و هەر لێرە لەنێو هەموو بوونێکی ئێمەدا بوونی هەیە، لەو کاتەوەی کە سەروەریی سێکوچکەی سوپەر-هێز-پەرەستگە – ئیمپراتۆر گۆڕاوە بە سەروەریی سەرمایە – پارلەمان – دەوڵەت، سوپەرهێزەکانی سەرزەوی هەردەم خەریکی قوتکردنەوەی هێزی لاسار و خراپەکارن، تاوەکو پاساوی مانەوە و پێداویستی خۆیان بدەنەوە.

نەخێر، تا ئەوەندەی بۆ بۆچوونی من دەگەڕێتەوە، یەکەم هاوکێشەکە ئاوەژوو خراوەتەڕوو، گۆد/ اللە/ دەوڵەت سەرچاوە و ڕاگری خراپەکارییە و ئەهریمەن، کە مرۆڤە یاخییەکانن، خوازیاری ئازادی و ڕزگاری و سەربەخۆیی و یەکسانی و دادپەروەریین. بۆ گەییشتن بەو ئامانجانەش بەبێ لێدان و لەنێوبردنی ئەو هێزە خراپەکارەی، کە ئەوی وەك کۆیلە ڕاگرتووە و بەبێ لەنێوبردنی کۆیلەتی خۆی، ئەستەمە ئەو بازنە داخراوەی بەردەوامیی چەوسانەوە بشکێت و مرۆڤ بە قۆناخێکی باڵاتر لە گەشەی کەسایەتی [تاکی ئازاد] بگات. بەواتایەکی دیکە کۆیلە بۆ ڕزگاربوونی لە کۆتوبەندەکان، پێویستە کۆیلایەتی لەنێوبەرێت، ئەو لەنێوبردنەش تەنیا بە گۆڕینی کۆمەڵگەی چینایەتی بۆ کۆمەڵگەیەکی ناچینایەتی، واتە لەنێوبردنی زەمینە و هۆکارەکانی کۆیلەبوون [ دارایی تایبەت ، کاریکرێگرتە ، سەروەریی مرۆڤ بەسەر مرۆڤەوە] مەیسەردەبێت !

***********************************

بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم، كرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بكە :

بەشی یەكەم : http://wp.me/ppHbY-HN

بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY

بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If

بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH

بەشی پێنجەم: http://wp.me/ppHbY-IN

بەشی شەشەم:http://wp.me/ppHbY-Jg

بەشی حەوتەم:http://wp.me/ppHbY-Jo

بەشی هەشتەم: http://wp.me/ppHbY-Jv

بەشی نۆهەم : http://wp.me/ppHbY-JO

بەشی دەهەم :http://wp.me/ppHbY-JZ

بەشی یازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K5

بەشی دوازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K9

بەشی سیازدەهەم: http://wp.me/ppHbY-Kf

nojenkirdnewey Wellamekan – 14

nojenkirdnewey Wellamekan – 14

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.                    Hejên

Beşî çwardehem

Aya peywendî seruzekan legell anarşîstekan çîye? Meger ewanîş anarşîst nîn?

Bo ewey bitwanim wellam be pirsyarekant bdemewe, naçar le kotayyewe destipêdekem. Eger mebestit le “seruzekan”, parte sewzekanî ewrupa û wllatanî dîken, ewa bedillnyayyewe detwanim bllêm na. Çunke pêş hemû ştêk ewan “sewzekan” partî ramyarîyn û enarkîstekan partayetî retdekenewe û mnîş bo xom wêrray partayetî, ramyarîyş retdekemewe. Dekrêt rojgarêk endamanî êstay parte sewzekan becorêk enarkîst bûbin, ya êstaş sozdarîyan bo enarkîzm hebêt, bellam hîç kat ew dû arasteye yeksan û hawtanîn. Çunke pêş hemû şit ewan bo desellatî ramyarîy hewilldeden û le kayey ramyarîy û parlemantarî û be partîykirdnî kesekanda çareser dexenerrû, ke eweş retkirdnewey bnema hizrîyekanî enarkîzme; bzûtnewey komellayetîy derewey qeware ramyarîy û qûçkeyyekan.

Wek gutim dekrêt, ewan wek tak û grup rojgarêk beşêk bûbin le enakîstekan û bo jîngeparîzîy xebatyankirdbêt û çalakî bzûtnewey dje-etom û djeceng û zor ştî dîke bûbin, çunke enarkîzm wek şêwazî bîrkirdnewe û wek hzir û wek bzûtneweyekî frerrehendî komellayetîy, le gişt bwarekanda têrrwanînî azadîxwazane û dje-serweraney heye; lewane têrrwanîn lemerr rêkxistinî cemawerîy û komellayetîy [enarkosendîkalîzm], têrrwanîn lemerr lenêwbirdnî hellawardinî stemî regezîy beranber jnan [enarkofênîzm], têrwanîn lemerr djayetî ceng û aştîyixwazîy [enarko-pasîfîzm ], têrwanîn lemerr parastinî jînge [Green anarchism / eco-anarchism], têrrwanîn lemerr rizgarî ajell [animal libertain front] û …tid.

Le têrrwanînîn enarkîyekanda û be boçûnî mnîş, têkdanî jînge û pîskirdnî aw û hewa û hokarî rûdanî karesatekan, tenya bo nezanî mrovekan nagerrêtewe, bellku bo çawçnokî û zortrixwazîy bocwakan degerrêtewe, ke lepênaw bedestihênanî sûdî zyatir û pawangerîy zyatir, jyan leser goy zewî berew tyaçûn deben. Be serincdanêkî xêra le pîşesazîy newt û otomebêl û çeksazîy û wzey etomî û pîşesazîye napêwîst û zyanbexşekanî dîke, ew rastîyeman bo derdekewêt ke lem cîhaneda xerîke çî deguzerêt û dahatûy mrovayetî le sayey sîstemî ramyarîy û serwerîy çînayetîyda çon debêt. Be pêçewaney pagendey ramyaranewe, ke hokarekan bo nezanîn û nexwêndewarîy takekan degrrênewe, derkî danîştuwane bûmîyekanî emerîka [ewaney ke koçere ewrupîyekan cînosayd/ weçebirryankirdin] lemerr parastinî jînge zor le derkî fîlosof zanakanî em serdeme roşintir û drusttir buwe û tenya hokar ke jînge û bûnewerekanî bem rojgare kêşawe, komellgey çînayetîye, ke lepênaw qazancî sermayedaran û serwerîy ramyaran û mşexorîy desellatdaranda amadeye jyan lenêwberêt, lem barewe her ewende bese, ke katî hellkirdnî reşeba sernicî asmanî hewllîr û slêmanî û…tid bdeyn, ke çon kîse (dillq / ‘elage) wek hêrşêkî asmanî, asmanî şar dagîrdeken, ya sernicî teputoz û xollbarîn û çrredûkellî eksosî otumebêlekan bden, ta têbgeyn ke bazarî sermayedarî xerîke jînge û mrovayetî berew kwê debat. Îdî ba ewe lew lawe bwestêt, ke pîşesazî guşt û şîremenî çi karesaêk drustdekat !

Eger lem barewe be wirdî û hestewerîyewe sernicî helluyist û sitratîcî parte seruzekan bdeyn, ewa debînîn ke ewan xwazyarîy sermayedarîy jîr û be bezeyîn, xerîkî amojgarîykirdnî aferêneranî çekî etomîn, xerîkî bzuwandinî soz û beezîy ramyaranin beranber jînge û bûnewerekanî, xerîkî amojgarîykirdnî dellallanî bazarekanî çeksazîy û otomebêlsazîyn. Emeş boxoy be dîwekey dîkeda her soşyaldêmokrasîye, ke be amojgarîykirdnî sermayedaran destîpêkrid û wîstî be beşdarîkirdnî cengî cîhanî duwem, mrovayetî rizgarbkat ! Lêreda letek pirsyarêk rûberrûyn, aya bebê lenêwbirdnî hokarekanî/ pêwîstîyyekanî çek û wzey etomî, bebê lenêwbirdnî handerekanî pîşesazî otomebêl û newt û çeksazî û ..tid [gerranewe bo wzey sruştî (aw û ba û xor) û lenêwbirdnî sîstem û serwerîy û mşexorîy û desellat], detwanîn jîngey parêzraw msogerbkeyn? Eger dekrêt, çon û boçî ta êsta lepênawîda karnekrawe, kê û çî rêgre û hokarekan çîn?

Ajelldostî peywendî be enarşîzm û komellgey bê cînayetyewe çîye ?

Pêş hemû şit pêwîste le rûy zmanewanîyewe wellam be pirsyareke bdemewe, ke “bê çînayetî” nadruste û “naçînayetî druste”. Înca le rastîda stemgerîy mrov le ajellazarîy [sêkis letek ajell û lêdan û swarbûn û zîndanîkirdnî le mall û baxçekan] û behrekêşîy [bekarbirdnî ajell bo barberîy û pîşesazîykirdnî berhemhênanî goşt û şîremenî] û reayetîydan be kuştin û sendnewey mafî jyan le ajell kurtnabêtewe û kotayînayêt, bellku stemgerîyeke berew stemkirdin le xudî hawcorekanî mrov drêjkrawetewe. Çunke yekemîn rewayetîydan be tundutîjî û kuştar le efsanekanî drustkirdnî dunya lelayen super-hêzî aferênewe [alle/ god] be xatrî mrov, destipêdekat û lewêda mrov xoy wek serwerî bûnewerekanî dîke wênadekat û paşan dekewête hewllî destemokirdnî hawcorekanî xoyşîy. Bewatayekî dîke katêk mrov be lasayîkirdnewey drrindeyî ajellekanî dewruberî xoy, hewllî xwardinî ewanî dîkey dawe, behoy frawanî huşmendîyewe lew snûre nahuşyarîy û naçarîyaney bo zîndûmanewe newestawe û kewtuwete hewllî kuştin û koylekirdnî hawcorekanî xoy, ke le hîç ajellêkî [bûnewerêkî] dîkeda ew dyardeye nîye û tenanet drrindetrîn ajell, ke gurg krawete hêmay, hîç kat hawcorî xoy naxwat û leweş wawetir hênde hawpişt û komellgeraye, ke hemîşe pêkewe û be komell lejyandan. Bellam mrov hem bkujî hawcorekanî xoyetî, hem bxorî goştî hawcorekanî û hem koyleger û zîndanîger û froşer û kirryarî hawcorekanyetî; leyek destewajeda drrindetrîn û bêbezeyîtrîn ajllî ser goy zemîn,drrindeyek ke be huşyarîyyewe drrindayetî be plan û lêkollînewe û darriştnî sitratîc û bekarbirdnî taktîk [hunerî serwerîy: ramyarîy] perepêdedat û beranber hawcorekanî xoy [mrove jêrdestekan] û ajellekanî dîke û jînge deygrêteber.

Enarkîzm wek mêtodî têrraman û bîrkirdnewe le dyardekan û geyîştin be huşyarîy, retgerewey behrekêşîye, nek tenya lenêwan mrovekanda, bellku retgerewey behrekêşîy mrovîşe le ajellanî dewruberî, retkerewey tundutîjî û kuştinî hemû bûnewerêke. Wate enarkîzm retgerewey tawane nek tenya rexnegir le tawanbar, djî stem û behrekêşîye nek tenya stem û behrekêşîy le mrov, xwazryarîy azadî jyane bo hemuwan, nek tenya bo helgranî hizrî xoy. Bêçge leme, wek tolistoy debêjêt “ta bazarî qesabxanekan germ bêt, zrim û hurrî berekanî cengîş berdewam debêt”. Çunke yekêk le hokare here konekanî ceng û drêjekêşan û manewey bo serdemî ême, rewayetîdane be kuştinî ewanî dîke lepênaw manewe û paşayetî xud. Herweha yekêk le taybetmendîyekanî mrov rahatin û mildane be barêk, herçende pêştir neytwanîbêt, letekîda hellbkat. Baştirîn nmûneş rahênanî polîs û supa û deste tîrorîstîyekane her le konewe ta êsta leser rawkirdin û serbrrînî ajell, ke kuştin lelay dekate ştêkî asayî, lew barewe detwanît sernicî fîlmî rahînanî deste tîrorîstîye îslamîyekan le ‘îraqî paş ruxandinî rjêmî be’si bdeyt, ke çon wek sergermîyek bedem gutin û gwêrradêran le srûde ayînîyekan, dekewne teqekirdin û serbrrînî wiştir û ajellanî dîke.

Lelayekî dîkewe, begwêrey pişknîn û lêkollînewe zansîtîyekan derkewtuwe, ke şllejawî û fşarêk ke lelay ajell lekatî serbrrîda drustdebêt, lerrêgey xwardinî goştekeyewe bo mrovî goşxor degwêzrêtewe, eme bêcge nexoşîyekan û lawazbûnî sîstemî berlexokirdnî cestey mrov behoy paşkarayî ew dermananey le ke şwênekanî perwerdekirdnî pîşesazîyaney ajllan be ajellan dedrên betaybet paşkarayî entî bayotîk. Bew core debînîn, ke kuştin û xwardinî ajell begşitî parêzer û drêjepêderî drrindayetî û tundutîjî û behrekêşîy û çepandinî hawcor û corekanî dîkey ajell lelay mrov asayî û asandekat. Eger berawridî radey tundutîjî û drrindeyî mrovî caran û mrovî em serdeme bkeyn, ewa debînîn yekêk le hokarekan zorbûnî twanay goşxorîye . Katêk ke mrov rêge bexoy bdat, ajellan bkujêt û bixwat û bxate xizmet xoşguzeranîy xoy û le kar û le ştî dîkeda behrekêşîy le ajellan bkat, îdî çon dekrêt çawerrêyî ewey lê bikrêt, ke bitwanêt komellgeyekî xallî le stem û behrekêşîy û tundutîjî binyatbinêt? Katêk mrov ew bûnewere bêt, ke twanîbêtî drrindeyî naçarîy û nahuşyaraney ajellekanî dîke lerrêgey zansit û teknolocya û zîrekîy xoyewe be beriztrîn lûtke bgeyênêt, îdî çon detwanîn pagendekanî lemer azadî û yeksanî û dadperwerîyixwazîy be hendwerbigrîn?

Be nezerî to soşyalîzm û sermayedarî gemey xwa û ehrîmen nye ?

Beboçûnî min, mrovî seretayî wek berencamî têrramanî le dewruberî û bêsnûrîy gerdûn, le bêwellamî pirsyar û serincekanîda, naçar hêzêkî sopermanî le hoş û awezî xoyda afranduwe, dwabedway ewe aferênerî superhêz bo ewey xoy le yexegîrîy pirsyare çawerrwannekrawekan rizgarbkat, ew superhêzey berew boşayî asman rewanekirduwe. Katêk ke wêray bûnî ew superhêze tirsênereş, hendêk le mrovekan destberdarî xrapekarîy nebûn [ hellbete xrapekarîy le rwangey kultûr û rêkewtinî komellayetîy ew komellewe], dîsanewe le bêwellamîy ew pirsyareda ” bo mrovekan wek yekdî nîn û hendêkyan serkêşîydeken? “, Aferêneranî super-hêz naçar be afrandinî soperhêzêkî dîke bûn; superhêzêkî serkêş, taweku pasawî xrapekanî xoyanî pêbdenewe û bîkene hokar. Bellam aferêneranî soperhêz neyanzanî, ke le çêkirdnî super-hêzî duwemda yekemîn hêzî azadîxwaz wênadeken. Leberewe lew rojewe superhîzî yekem, bedest paradokis û griftêkewe gîrodeye, ke natwanêt superhêzî duwem lenêwêberêt, çunke le lenêwbirdnî ewda, xoy lenêwdebat, hokarî emeş eweye, ke desellat bebê dij natwanêt pasawî bûn û pêdawîstî manewey xoy bdat. Bewatayekî dîke ne aferêneranî superhêzî yekem [mrovekan] twanay derbazbûnyan le xoşbawerrîyekî mêjûîy ke xoyan beranber aferênrawekey xoyan heyane, rizgarbken û ne superhêzî yekem detwanêt bebê hawellduwaney xrapekar, başî û pêwîstî xoy bselmênêt.

Le rastîda em cenge mêjûyye berdewamey nêwan “god / alle” û ehrîmen, leasmanekan û le xeyallî koyle xoşbawerrekanda nîye, bellku le jyanî ketwarîy her rojey ême [ êmey mrovî azadîxwaz û mrovî serkewtger; mrovî rencder û mrovî rencdiz û rencxor, lenêwan mrovî aştîwaz û mrovî pawanger û serwerîyixwazdaye]daye û her lêre lenêw hemû bûnêkî êmeda bûnî heye, lew katewey ke serwerîy sêkuçkey super-hêz-perestge – împrator gorrawe be serwerîy sermaye – parleman – dewllet, superhêzekanî serzewî herdem xerîkî qutkirdnewey hêzî lasar û xrapekarn, taweku pasawî manewe û pêdawîstî xoyan bdenewe.

Nexêr, ta ewendey bo boçûnî min degerrêtewe, yekem hawkêşeke awejû xraweterrû, god/ alle/ dewllet serçawe û ragrî xrapekarîye û ehrîmen, ke mrove yaxîyekanin, xwazyarî azadî û rizgarî û serbexoyî û yeksanî û dadperwerîyn. Bo geyîştin bew amancaneş bebê lêdan û lenêwbirdnî ew hêze xrapekarey, ke ewî wek koyle ragirtuwe û bebê lenêwbirdnî koyletî xoy, esteme ew bazne daxrawey berdewamîy çewsanewe bişkêt û mrov be qonaxêkî ballatir le geşey kesayetî [takî azad] bgat. Bewatayekî dîke koyle bo rizgarbûnî le kotubendekan, pêwîste koylayetî lenêwberêt, ew lenêwbirdneş tenya be gorrînî komellgey çînayetî bo komellgeyekî naçînayetî, wate lenêwbirdnî zemîne û hokarekanî koylebûn [ darayî taybet , karîkrêgirte , serwerîy mrov beser mrovewe] meyserdebêt !

***********************************

Bo xwêndnewey beşî yekem, kirte leser em besterey xwarewe bke

Beşî yekem : http://wp.me/ppHbY-HN

Beşî duwem : http://wp.me/ppHbY-HY

Beşî sêyem : http://wp.me/ppHbY-If

Beşî çwarem: http://wp.me/ppHbY-IH

Beşî pêncem:http://wp.me/ppHbY-IK

Beşî şeşem: http://wp.me/ppHbY-Jb

Beşî hewtem : http://wp.me/ppHbY-Jm

Beşî heştem : http://wp.me/ppHbY-Jt

Beşî nohem: http://wp.me/ppHbY-JM

Beşî dehem : http://wp.me/ppHbY-JR

Beşî yazdehem : http://wp.me/ppHbY-K3

Beşî dwazdehem : http://wp.me/ppHbY-K7

Beşî syazdehem : http://wp.me/ppHbY-Kc

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٣

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٣

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.   هەژێن

بەشی سیازدەهەم

ئایا کۆمەڵگەی ئەنارکی چ جیاوازیەکی لەگەڵ بەهەشتێکی خەیاڵی هەیە کە كۆمۆنیزم مژدەی دەدات ؟

پێش ئەوەی بچمە پای وەڵامدانەوەی نێوەڕۆکی پرسیارەکە، ناچارم لەسەر هەڵەبوونی واژەی ” كۆمۆنیزم” بوەستم، کە هیچ کات بەواتای “Communism” نییە. کۆمونیزم”Communism”واتە کۆمونگەرایی و کۆمۆن “Common” واتە نێوکۆیی؛ وەك خاڵی نێوکۆیی یا زمانی نێکۆیی و لە زمانە لاتینەکاندا واژەیەك بەناوی “كۆمۆنیزم” بوونی نییە و هەروەها لە زمانی کوردیدا ئەوە تەنیا کەسانی دەرەوەی پارتە کۆمونیستەکان نین، کە ئەو واژەیە بە هەڵە بەکاردەبەن، بەڵکو لە پێش هەمووانەوە سەرانی پارتە کۆمونیستەکان و ئەندامەکانیان ئەو واژەیە بە هەڵە بەکاردەبەن. بەداخەوە ئەم واژانەش وەك واژەکانی [دێمۆکرات (کەسی دێمۆکراتخواز) ، دێمۆکراسی (چەمکی هزری و فیلۆسۆفی) ] ، [عەلمانی (کەسی سێکیولاریست) و عیلمانی (بیرۆکە/ شتی/کەسی زانستی/ زانستکار / زانستدۆست) ] ، [ئەنتی ناسیونالیزم (دژە ناسیونالیزم)، ئینتەرناسیونالیزم (نێونەتەوەیی)، ئەنتەرناسیونالیزم (بێواتا)]، ..تد لەلایەن نووسەران و ڕۆشنبیرانی کورد و تەنانەت لایەنگرانی ئەو هزر و بیرۆکانەوە تێکەڵکراون !

کۆمونیزم وەك وێناکردن کومەڵگەیەکی پێشتر نەخشەکێشڕاو و ئایدیال و دەستکردی ڕابەرانی “پارتی پێشڕەو”، پشت بە ئایدیاكانی قۆناخبەندیی مێژووی كۆمەڵگەکان بۆ كۆمونەی سەرەتایی و بەندایەتی [Slavery] و فیئۆداڵی [feudalism] و سەرمایەداریی [Capitalism] و كۆمونیزم [Communism] دەبەستێت و ئەگەر بەوردی سەرنجی دراو و بنەماکانی ئەو قۆناخبەندییەی کۆمەڵگەی مرۆیی بدەین، ئەوا سەرچاوەی ئەو قۆناخبەندییە بۆ بیرۆکە [ئایدیا] ئایینییەكان بەتایبەت بیرۆکەكانی چۆنیەتی دەرکردنی مرۆڤ لە بەهەشت و چۆنیەتی گەڕانەوەی مرۆڤی دەركراو لە بەهەشت بۆ بەهەشت، هەر بەو جۆرەی كاتێك كە مرۆڤی دەرکراو لە بەهەشت بە پەیڕەویکردنی ڕێبازی پەیامبەران گوناهەكانی دەسڕێتەوە و بە بەهەشت شاددەبێتەوە، هەر ئاواش بەگوێرەی لێکدانەوەی تیئۆریسیۆنەکانی کۆمونیزم، گەییشتنی مرۆڤ بە کۆمونیزم و بەدیهاتنی وەها کۆمەڵگەیەك بە پابەندیی مرۆڤەکان بۆ ئایدیۆلۆجیای پارت و تێڕوانینەکانی مارکس و ئەنگلس و مێشکەکانی پاش ئەوان دەبەستنەوە و هەر نەزۆکییەك لە تیئۆری پێشتر داڕێژراودا بە نەزانی و دەرکنەکردن و لادەریی پەیڕەوکاران و سەرانی پارتەکان دادەنرێت، هەروەها هەر ڕەخنەگرتن و ڕەتکردنەوەیەك بەرانبەر تیئۆرییەکانی چۆنیەتی گەییشتن بە کۆمەڵگەی کۆمونیستی، بە لادان و دژەخوونی لە باوەڕی باڵا هەژماردەکرێت.

کۆمونیستەکان، سۆشیالیزم بە پەیبردن و دۆزینەوە و بیردۆزی بیریاران دەزانن، واتە هۆش ئافەرێنەری شتەکانە و پێش پێگەییشتن و ئەزموونە مادییەکان دەکەوێت. هەروەها بیردۆزەکانی ئەو بیریارانە بە پیرۆزکردن و هاوتاکردنیان بە زانست، دەکەنە چەکی ڕەتکردنەوە و نکۆڵیکردن لە هەر ڕاستییەك لە دەرەوەی بیردۆزە کۆمونیستییەکە و کە هەم جۆرە پارادۆکسێکە و هەم درێژەدان بە مەزهەبگەرایی. چونکە زانست واتە پێگەییشتنی ئەزموونگەریی و درێژەدان بە دەرکەوتن و دراوە پێشینییەکان، بەواتایەکی دیکە زانست هەم درێژە و گەشەی هەوڵەکانی پێش خۆیەتی و هەم لەتەك هەر دەرکەوتن و پێگەییشتنێکی ئەزموونگیرییانە، ناڕۆشنیی و لایەنە لاواز و نادروستەکانی خۆی ڕەتدەکاتەوە، کە ئەمە شێوازی گەشە و پێگەییشتنی ماتریالیستییە، واتە تیئۆری و پێگەییشتنەکان بەرەنجامی کار و چالاکی و تاقیکردنەوەکانن، نەك پێچەوانەکەی. ئەگەر سەرنجی پاگەندەی کۆمونیستەکان لەمەڕ زانستیبوونی کۆمونیزمی مارکسیستی و ڕەتکردنەوەی هەر ڕەخنە و سەرنجێك لەمەڕ داڕشتنە پێشتر ئامادەکراوەکان بدەین، دەبینین، کە هیچ جیاوازییەکی بەرچاو لەنێوان تێزە ئایینییەکان و تێزە مارکسیستییەکاندا نییە. وەك گوتم تێزە ئایینییەکان دروستبوونی مرۆڤ بۆ هوشیاریی پێش مادە [خواکرد] دەگڕێنەوە و مرۆڤی یاخی و سەرپێچیەگەر لە بەهەشت دەردەکات و پاشان خوای ئایینەکان ڕێگەچارەی گەڕانەوە بۆ بەهەشت بۆ مرۆڤ دیاریدەکات و ئەگەر [مرۆڤی دەرکراو لە بەهەشت] ئەو ڕێگەچارە پەیڕەویینەکات، ئەوا هیچ کات ئەگەری گەییشتنەوەی بە بەهەشت بوونی نییە، هەر ئەوەی کە مارکسیستەکان مێژوو بە سەر قۆناخە ناچارییەکانی گەشەی کۆمەڵگەدا دابەشدەکەن [مرۆڤی سەرەتایی بەهۆی دۆزینەوەی کەرەستەکانی بەرهەمهێنان و خاوەندارییان لەلایەن کەسانی بەهێزەوە، کۆمونە بەجێدەهێلێت و پێدەنێتە قۆناخی کۆیلایەتی و پاشان لە ڕاپەڕینی کۆیلاندا لەبەرئەوەی کە مەرجە مێژووییەکانی شۆڕشی سۆشیالیستی لە ئارادانین، وەك پێداویستیەکی مێژوویی چینی باڵادەستی دیکە فیئۆداڵەکان سەرهەڵدەن و دیسانەوە لە ڕاپەڕینی جوتیاراندا لەبەرئەوەی کە مەرجە مێژووییەکانی شۆڕشی سۆشیالیستی لە ئارادانین، وەك پێداویستیەکی مێژوویی چینی باڵادەستی دیکە بۆرجواکان وەك “شۆڕشگێڕ”سەرهەڵدەن و دواجار بیریارانێك پەیدادەبن و لێکۆڵینەوە لەسەر بنەما ئابوورییەکانی پێکهاتنی کۆمەڵگە دەکەن و بەو سەرەنجامە دەگەن، کە دەبێت کۆمەڵێك پێشمەرجی گەشەی ئابووریی ڕووبدەن و بە پەیڕەوکردنی تیئۆرییەکانی ئەوان، توانای گەڕانەوە بۆ بەهەشت “کۆمونەی سەرەتایی” دەبێت]. هەڵبەتە ئەوانە نە بۆچوونی منن و نە ئافەرێنراوی خەیاڵی منن، بەڵکو ئەو پاگەندە و گێڕانەوانەن، کە تا هەنووکە ئێمە لە دەمی ڕابەران و پاشڕەوانی کۆمونسیستەوە بیستوومانن و دەبیستین.

ئێستا کە تیڕوانینی خۆمم لەمەڕ بەهەشتی دونیایی و تێزەکانی دا، دەتوانم بڵێم نەخێر، کۆمەڵگەی ئەنارکی بەهەشت نییە و بڕیاریش نییە بەهەشت بێت و ئەنارکیزم وەك هزر سەنتێزە نەك تێز. ئەنارکییەکان بەتەمانین کۆمەڵێك تێزی ئاسمانی بۆ گەییشتن بە بەهەشت دابڕێژن و بیانکەنە ئایینی دونیایی. گەییشتنی مرۆڤ بە کۆمەڵگەی ئازاد [سۆشیالیستی / ئەنارکی] بە ئامادەیی و تێکۆشانی تاکە چەوساوەکانەوە پەیوەستە و ڕوودانی وەها ئەگەرێك پەرجوویەکی ئاسمانی/ ڕامیاریی نییە، کە لە چاوتروکاندنێکدا کۆمەڵگەی پڕ جەنگ و دڕدندایەتی بگۆڕدرێت بە کۆمەڵگەیەکی پڕ هارمۆنی پێکەوەژیان و تەبایی، چەوساوە و سوودخوازیی بگۆڕدرێت بە هاریکاریی و خۆبەخشیی کۆمەڵایەتیی، کێبڕکێی دەسەڵاتخوازیی و مشەخۆریی ڕامیاریی بگۆڕدرێت بە یەکگرتن و هاودەردیی مرۆڤایەتی. نەخێر کۆمەڵگەیەکی ئاوای ناچینایەتی پێویستی بە تێپەڕکردنی پرۆسێسێکی بەردوامی تێکۆشانی تاکە ژێردەستەکان بۆ گەییشتن بە وەها ئامانجێك هەیە. چۆن دەکرێت کۆمەڵگەیەك کە لەسەر بنەمای سزا و زیندانی، لەسەر بنەمای فەرمانداریی کەمینەی ڕامیار و زۆرینەی ژێردەست، لەسەر بنەمای ڕەنجدەریی زۆرینەی نەدار و مشەخۆریی کەمینەی سەرمایەدار دامەزرابێت و بەبێ پێشنیاربوونی ئەڵتەرناتیڤەکەی لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و لە ڕێکخستنی کار و ژیانی کۆمەڵگەدا، یەك شەو و ڕۆژە وەلابنرێن؟ وەها پووچگەراییەك تەنیا لە دەمی ڕامیارانەوە دەردەپەڕێت و تەنیا کەسانی خۆشباوەڕ و دەستەمۆ و کەوڵکراو لە هەموو ویست و بوونێکی سەربەخۆ، دەتوانن بڕوای پێبکەن و دوای بکەون .

بەدیهاتنی سۆشیالیزم / کۆمەلگەی ئەنارکی، نە خەونێکە تا ڕوودانی لە دەرەوەی ویستی مرۆڤەکانەوە بێت و نە ئافەرێنراوی توانای جادووگەرییانەی ڕامیارەکانە، تا چاوەڕیی بەزەیی و فریادڕەسیی ئەوان بین، بەپێچەوانەوە هاتنەدی وەها کۆمەڵگەیەك بە هەنگاونانی بەکردەوەی ئەوانەوە پەیوەستە، کە بە پێویست و بە ئەڵتەرناتیڤی دەبینن و کردەییکردنەوەی لە ژیان و کاری ڕۆژانەدا بە تەنیا مسۆگەرکەری هاتنەدی دەزانن. ئەگەر نا هەموو بەڵێنێکی سەرخەرمان، تەنیا هەزاربارەکردنەوەی هەمان دیکتاتۆریی “پارتی پێشڕەو” دەبێت، بەناوی پڕۆلیتاریاوە ! لەبەرئەوە ئەنارکییەکان هەر ڕۆژە لە شوێنی کار و ژیانی خۆیاندا لە گروپە خۆجێییەکان و لە ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکاندا خەریکی کردەییکردەوەی خەیاڵی سۆشیالیستی / ئەنارکین، بە ژیانکردنی خەیاڵە دێرینەکانی مرۆڤ، هەر ئەوەی کە لە ناوچە ئازادەکانی ئۆکرانیای ١٩١٧-١٩٢١ و ئیسپانیای ١٩٣٦-١٩٣٩ ڕوویدا و ئەوەی لەم ڕۆژگارەدا لە گوندە هەرەوەزییەکان و کۆمونەکانی ئەوروپا و ئەمەریکادا خەریکە ڕوودەدات، ئەوەی کە پێشتر پێش سەرهەڵدانی دەوڵەتی نەتەوەیی بەجۆرێك لە جۆرەکان لە کۆمەڵگەکانی ئەفریکا و ئاسیا و ئەمەریکای لاتین و ئەمەریکا و ئوسترالیای [پێش داگیرکردن و جینۆسایدکردن]، بوونی هەبووە؛ ژیان بەبێ سەروەر، ژیان بەبێ پێکهاتەی قووچکەیی و دەزگەی ڕامیاریی؛ ژیان بەبێ بازرگانی و سوودخۆریی بانکەکان؛ ژیان بەبێ نوێنەرایەتی پارتەکان و ڕامیاران؛ ژیان لە هارمۆنی هەروەرزیی و هاوپشتی و خۆکۆمەکیی کۆمەڵایەتیدا لەسەر بنەمای دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ، کۆمەڵگە بەبێ نوێنەر و پۆلیس و دەوڵەت !

ئایا بە نەزەری تۆ سەبەبی شکستخواردنی شۆڕشەکانی تا ئێستا ئەوە نییە کە جۆرێک زۆرکردن بووە لە تاریخ، بە جۆرێکی تر بیڵێم ئایا ئەو شکستخواردنە بەڵگەیەک بۆ ئەوەی کە تاریخ بەخۆی ڕێ دەکات و پێویستی بە هەوڵی زۆرەملێیانەی ئێمە نیە ، ئایا ئەوەی تۆ تاکید لە چارەنووسسازی ڕۆڵی تاکە هوشیارەکان دەکەیت جۆرێك لە ڕابەرایەتی و ئاراستەکردنی تاریخ نیە؟

ئەگەر بڕوا بەخۆمان بهێنین، کە مێژوو لە دەرەوەی ویستی مرۆڤەکانەوە خۆبەخۆ کاردەکات و وابەستەی ڕێژەیەکی دیاریکراو و خوازراوی گەشەی بنەمای ئابووریی کۆمەڵگە و بڕینی قۆناخبەندییەکانە، ئەوا خۆبەخۆ بەپێی ئەو لێکدانەوە ناکەتوارییە هەموو هەوڵێکی مرۆڤ بۆ زووتێپەڕاندنی بار و دۆخەکە، لەتەك شکست و ناکامیدا ڕووبەڕوودەبێت. بەڵام کاتێك کە خودی مێژووی مرۆڤایەتی ڕاستییەکەی دیکە دەسەلمێنێت، کە کارایی مرۆڤ و بەرەنجامبوونی گۆڕانەکانە بەهۆی کارکردی مرۆڤەکانەوە، ئەوا ئیدی وەها لێکدانەوەیەك بێجگە لە پووچگەرایی ئایدیالیستی هیچی دیکە بەرهەمناهێنێت. لەبەرئەوە تەنیا ڕێگەیەکی کەتواریمان لەبەردەمدا دەمێنێتەوە، ئەویش لێکدانەوە و گەڕانە لە دووی هۆکاری شکستەکان، نەك هەڵهاتن لە شکستەکان و نائومێدبوون لە توانایی شۆڕشگێڕانەی مرۆڤ؛ ئایا هۆکارەکانی شکستی تا ئێستای شۆڕش، خۆیی بوون یا دەرەکیی ؟

کاتێك کە خودهوشیاریی زۆرینەی کۆیلە ڕاپەڕیوەکان تا ئاستی پێکەوەژیانی هەمووان بەبێ سەروەر بڕناکات، ئیدی ئەگەر ڕاپەڕینەکان بە سەرکەوتنی دوژمنیش تێکنەشکێن، ئەوا سەرەنجام بە ڕێکخستنەوەی کۆمەڵگە لەسەر بنەمای ڕابەر و ڕابەریکراو کۆتاییدێت ! کاتێك کە خودهوشیاریی زۆرینەی جوتیارانی ڕاپەڕیو ناگاتە ئاستی بنیاتنانی هەرەوەزییە کشتکارییەکان لەجێی وابەستەیی بە دارایی فیئۆداڵەکان بەسەر کێڵگەکاندا، ئیدی بۆرجوازی خۆڕێکخستووی شار بە ئاسانی توانانی ڕێکخستنەوەی کۆمەڵگەی لەسەر بنەمای دەوڵەتی نەتەوەیی و جێگرتنەوەی سەروەریی فیئۆداڵەکانی دەبێت و جوتیارانی بێزەوی دەگۆڕدرێن بە کرێکارانی کرێکرتە، کاتێك کە خودهوشیاریی کرێکاران و سەربازان لە ڕوسیەی ١٩١٧دا [بەگشتی و لە هەموو لایەکی ئەو وڵاتە] نەگەییشتووەتە ئاستی خۆبەڕێوەبەرایەتی سەرتاسەری کۆمەڵگە و کارخانەکان لەلایەن خودی پڕۆلیتێرەکانەوە، ئیدی زۆر بە ئاسانی دەستەبژێری ڕامیار و خۆڕێکخستوو لە پارتێکدا بەناوی “پێشرەوی کرێکاران”ەوە، دەتوانێت جێگەی سەروەرانی پێشوو بگرێتەوە و هەموو ناڕەزایەتییەك و یاخیبوونێکی شۆڕشگێرانە وەك (کڕۆنشتات) لە خوێندا خەڵتانبکات !

بەو پێشەکییەوە دەمەوێت بڵێم، نەخێر مێژوو لە دەرەوەی ویستی تاکەکانی کۆمەڵگەوە بوونی نییە و ئەوە کارکردی ئێمەیە کە مێژوو دەچەرخێنێت، کاتێك کە تاکە ژێردەستەکان بە ” دەوڵەتی خوا ” لەسەر زەوی خۆشباوەڕدەبن و بەختەرەریی و ڕزگاربوونی خۆیان لە سایەی ئەودا ببیننەوە، ئیدی ئەوە ڕوودەدات کە لە شکستی ڕاپەڕینی ڕێبەندانی ١٩٧٩ی ئێراندا ڕوویدا، کاتێك کە تاکە ژێردەستەکان بە ” دەوڵەتی نەتەوەیی ” خۆشباوەڕبن و بە خەونێکی ئایدیال و کۆتایی هەموو نەهامەتییەکانی خۆیان بزانن، بەدڵنیاییەوە ئەوە ڕوودەدات، کە لە شکستی ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١دا وویدا، کۆمەڵێك میلیشیا دەتوانن سەروەریی خۆیان بەسەر کۆەمڵگەدا بسەپیێنن، کاتێك کە تاکە ژێردەستەکان بە هێز و توانای خۆیان نائومێددەبن و هەموو هیوایەکیان بە فریادڕەسیی دەوڵەتە زلهێزەکانی ئەمەریکا و ئەوروپا دەبەستنەوە، ئیدی ئەوە ڕوودەدات، کە لە ئەفگانستان و عیراق ڕوویدا. بەداخەوە ئەم لیستە زۆر درێژە و سەراپای مێژوو بەهۆی بڕوانەبوونی تاك بە ڕۆڵی خۆی و کارایی یەکگرتوویی هێزی جەماوەریی خۆیەوە، پڕە لەو شکستانە و بە بۆچوونی من تاوەکو تاکی ژێردەست پاشرەوی پارتەکان و گوێڕایەڵی سیستەمی ڕامیاریی بێ و هیوای ڕزگاربوونی خۆی لە نەهامەتییەکان بە قوربانیدان لەپێناو دروستکردنی دەوڵەتە نەتەوەیی و ئایینی و سێکیولاریستەکان گرێبداتەوە، بەدڵنیاییەوە هەردەم لەبەردەم شکستەکانی خۆیدا دۆشدادەمێنێت و لە نائومێدیدا یا لە گۆشەی پەرستگەکاندا چاوەڕوانی ڕودانی پەڕجووە ئاسمانییەکان [فریادڕەسی خوایی] دەبێت یا لە پەرتووکخانەکاندا چاوەڕوانی ڕودانی پەڕجووی لەنێوچوونی سیستەمی سەرمایەداری بەهۆی گەشەی ئابووریییەوە دەبێت [گۆڕانی دیتێرمینیستییانەی کۆمەڵگەی چینایەتی] و بە تێپەڕبوونی سات و ڕۆژ و هەفتە و مانگ و ساڵەکانی تەمەنی ژێردەستەیی و نائومێدی خۆی دەنووسێتەوە.

بەکورتی، تاکە ژێردەستەکان بەدرێژایی مێژووی کۆمەڵگە مرۆییەکان لە خۆشباوەڕییاندا هەردەم بەهەشتەکانی سەروەرییان بۆ چینە دارا و دەسەڵاتدارەکان مسۆگەرکردووە؛ لەپێناویاندا خۆیان بەکوشتداوە، ئەوانی دیکەیان کوشتن، جینۆسایدیان کردوون، گوند و شار و هەرێمەکانیان سووتاندن و ئەنفالیانکردوون، بوونەتە پاسەوانی یەکدی لە زیندانەکاندا، ناڕەزایەتی و ڕاپەڕینەکانیان سەرکوتکردوون، لە یەك دەستەواژەدا ئەگەر ئامادەیی و خۆشباوەڕیی تاکە ژێردەستەکان نەبێت، ئەوا هەرگیز خانەوادەی ئیمپراتۆرێك [کۆیلەدارەکان]، مشتێك زەمیندار [فیئۆداڵەكان]، چەند جەنەڕاڵێك [کودەتاچییەکان]، کۆمیتەی ناوەندی پارتێك و کەمینەیەکی هەرە کەمی سەرمایەدار [کارخانەدارەکان] و ڕامیار [پارلەمانتارەکان] و دەسەڵاتدار [فەرماندەران]، نەیاندەتوانی و ناتوانن کۆمەڵگەکان و جیهان ژێردەستبخەن و زۆرینە برسی و سەرکوتبکەن و خۆیان سەروەر و مشەخۆر بن. لە بەرانبەر ئەوەدا و لەسەر ئەو بنەمایە، تەنیا هوشیاربوونەوەی چەوساوان لە کۆڕی خەبات و خۆڕێکخستنی ڕۆژانەدا دەتوانێت هەم تاکە ژێردەستەکان لە خۆشباوەڕیی و پاشڕەوی بگێرێتەوە و هەم بەرەو ڕاپەڕین و لەنێوبردنی سیستەمی ڕامیاریی و بنیاتنانەوەی کۆمەڵگە لەسەر بنەمای هاوپشتی و هەرەوەزیی و هاریکاریی کۆمەڵایەتیی، هەڵخڕێنێت و بڕوابەخۆبوون و خودهوشیاریی بۆ چەوساوان بگێڕێتەوە. هەر لەسەر ئەو بنەمایە و بە پشتبەستن بە ئەزموونە خودییەکانی خۆم و دراوە مێژووییەکانی خەباتی کۆمەڵایەتیی، من پێداگریی لەسەر کارابوون و چارەنووسسازبوونی ڕۆڵی هوشیارانەی تاکی چەوساوە دەکەم، ئەگەر نا لە دەرەوەی خەباتی جەماوەریی و هاوپشتی و یەکگرتن و ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی چەوساوان، هاتنەدی سۆشیالیزم تەنیا بە پووچگەرایی ڕامیاریی و لاساییکردنەوەی چۆنەیتی گەیشتنەوەی مرۆڤ بە بەهەشت دەبینم !

***********************************

بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم، كرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بكە :

بەشی یەكەم : http://wp.me/ppHbY-HN

بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY

بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If

بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH

بەشی پێنجەم: http://wp.me/ppHbY-IN

بەشی شەشەم:http://wp.me/ppHbY-Jg

بەشی حەوتەم:http://wp.me/ppHbY-Jo

بەشی هەشتەم: http://wp.me/ppHbY-Jv

بەشی نۆهەم : http://wp.me/ppHbY-JO

بەشی دەهەم :http://wp.me/ppHbY-JZ

بەشی یازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K5

بەشی دوازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K9

nojenkirdnewey Wellamekan – 13

nojenkirdnewey Wellamekan – 13

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.                    Hejên

Beşî syazdehem

Aya komellgey enarkî çi cyawazyekî legell beheştêkî xeyallî heye ke komonîzm mijdey dedat?

Pêş ewey biçme pay wellamdanewey nêwerrokî pirsyareke, naçarm leser hellebûnî wajey ” komonîzm” bwestim, ke hîç kat bewatay “Communism” nîye. Komunîzm “Communism” wate komungerayî û komon “Common” wate nêwkoyî; wek xallî nêwkoyî ya zmanî nêkoyî û le zmane latînekanda wajeyek benawî “komonîzm” bûnî nîye û herweha le zmanî kurdîda ewe tenya kesanî derewey parte komunîstekan nîn, ke ew wajeye be helle bekardeben, bellku le pêş hemuwanewe seranî parte komunîstekan û endamekanyan ew wajeye be helle bekardeben. Bedaxewe em wajaneş wek wajekanî [dêmokrat (kesî dêmokratixwaz) , dêmokrasî (çemkî hizrî û fîlosofî) ] , [‘elmanî (kesî sêkîwlarîst) û ‘îlmanî (bîroke/ ştî/kesî zansitî/ zanistkar / zanistdost) ] , [entî nasîwnalîzm (dje nasîwnalîzm), înternasîwnalîzm (nêwneteweyî), enternasîwnalîzm (bêwata)], ..tid lelayen nûseran û roşnibîranî kurd û tenanet layengranî ew hzir û bîrokanewe têkellkrawn !

Komunîzm wek wênakirdin kumellgeyekî pêştir nexşekêşrraw û aydyal û destkirdî raberanî “partî pêşrrew”, pişt be aydyakanî qonaxbendîy mêjûy komellgekan bo komuney seretayî û bendayetî [Slavery] û fîodallî [feudalism] û sermayedarîy [Capitalism] û komunîzm [Communism] debestêt û eger bewridî sernicî draw û bnemakanî ew qonaxbendîyey komellgey mroyî bdeyn, ewa serçawey ew qonaxbendîye bo bîroke [aydya] ayînîyekan betaybet bîrokekanî çonyetî derkirdnî mrov le beheşt û çonyetî gerranewey mrovî derkraw le beheşt bo beheşt, her bew corey katêk ke mrovî derkraw le beheşt be peyrrewîkirdnî rêbazî peyamberan gunahekanî desrrêtewe û be beheşt şaddebêtewe, her awaş begwêrey lêkdanewey tîorîsyonekanî komunîzm, geyîştinî mrov be komunîzm û bedîhatnî weha komellgeyek be pabendîy mrovekan bo aydyolocyay part û têrrwanînekanî markis û englis û mêşkekanî paş ewan debestnewe û her nezokîyek le tîorî pêştir darrêjrawda be nezanî û derknekirdin û laderîy peyrrewkaran û seranî partekan dadenrêt, herweha her rexnegirtin û retkirdneweyek beranber tîorîyekanî çonyetî geyîştin be komellgey komunîstî, be ladan û djexûnî le bawerrî balla hejmardekrêt.

Komunîstekan, soşyalîzm be peybirdin û dozînewe û bîrdozî bîryaran dezanin, wate hoş aferênerî ştekane û pêş pêgeyîştin û ezmûne madîyekan dekewêt. Herweha bîrdozekanî ew bîryarane be pîrozkirdin û hawtakirdinyan be zansit, dekene çekî retkirdnewe û nkollîkirdin le her rastîyek le derewey bîrdoze komunîstîyeke û ke hem core paradoksêke û hem drêjedan be mezhebgerayî. Çunke zansit wate pêgeyîştinî ezmûngerîy û drêjedan be derkewtin û drawe pêşînîyekan, bewatayekî dîke zansit hem drêje û geşey hewllekanî pêş xoyetî û hem letek her derkewtin û pêgeyîştinêkî ezmûngîrîyane, narroşnîy û layene lawaz û nadrustekanî xoy retdekatewe, ke eme şêwazî geşe û pêgeyîştinî matiryalîstîye, wate tîorî û pêgeyîştnekan berencamî kar û çalakî û taqîkirdnewekanin, nek pêçewanekey. Eger sernicî pagendey komunîstekan lemerr zansitîbûnî komunîzmî markisîstî û retkirdnewey her rexne û sernicêk lemerr darriştne pêştir amadekrawekan bdeyn, debînîn, ke hîç cyawazîyekî berçaw lenêwan têze ayînîyekan û têze markisîstîyekanda nîye. Wek gutim têze ayînîyekan drustibûnî mrov bo huşyarîy pêş made [xwakrid] degrrênewe û mrovî yaxî û serpêçyeger le beheşt derdekat û paşan xway ayînekan rêgeçarey gerranewe bo beheşt bo mrov dyarîdekat û eger [mrovî derkraw le beheşt] ew rêgeçare peyrrewîynekat, ewa hîç kat egerî geyîştnewey be beheşt bûnî nîye, her ewey ke markisîstekan mêjû be ser qonaxe naçarîyekanî geşey komellgeda dabeşdeken [mrovî seretayî behoy dozînewey kerestekanî berhemhênan û xawendarîyan lelayen kesanî behêzewe, komune becêdehêlêt û pêdenête qonaxî koylayetî û paşan le raperrînî koylanda leberewey ke merce mêjûyyekanî şorrşî soşyalîstî le aradanîn, wek pêdawîstyekî mêjûîy çînî balladestî dîke fîodallekan serhellden û dîsanewe le raperrînî cutyaranda leberewey ke merce mêjûyyekanî şorrşî soşyalîstî le aradanîn, wek pêdawîstyekî mêjûîy çînî balladestî dîke borcwakan wek “şorrşigêrr”serhellden û dwacar bîryaranêk peydadebin û lêkollînewe leser bnema abûrîyekanî pêkhatnî komellge deken û bew serencame degen, ke debêt komellêk pêşmercî geşey abûrîy rûbden û be peyrrewkirdnî tîorîyekanî ewan, twanay gerranewe bo beheşt “komuney seretayî” debêt]. Hellbete ewane ne boçûnî mnin û ne aferênrawî xeyallî mnin, bellku ew pagende û gêrranewanen, ke ta henûke ême le demî raberan û paşrrewanî komunsîstewe bîstûmanin û debîstîn.

Êsta ke tîrrwanînî xomim lemerr beheştî dunyayî û têzekanî da, detwanim bllêm nexêr, komellgey enarkî beheşt nîye û birryarîş nîye beheşt bêt û enarkîzm wek hzir sentêze nek têz. Enarkîyekan betemanîn komellêk têzî asmanî bo geyîştin be beheşt dabrrêjn û byankene ayînî dunyayî. Geyîştinî mrov be komellgey azad [soşyalîstî / enarkî] be amadeyî û têkoşanî take çewsawekanewe peyweste û rûdanî weha egerêk percûyekî asmanî/ ramyarîy nîye, ke le çawtrukandinêkda komellgey pirr ceng û dirrdindayetî bgorrdirêt be komellgeyekî pirr harmonî pêkewejyan û tebayî, çewsawe û sûdixwazîy bgorrdirêt be harîkarîy û xobexşîy komellayetîy, kêbrrikêy desellatixwazîy û mşexorîy ramyarîy bgorrdirêt be yekgirtin û hawderdîy mrovayetî. Nexêr komellgeyekî away naçînayetî pêwîstî be têperrkirdnî prosêsêkî berdwamî têkoşanî take jêrdestekan bo geyîştin be weha amancêk heye. Çon dekrêt komellgeyek ke leser bnemay sza û zîndanî, leser bnemay fermandarîy kemîney ramyar û zorîney jêrdest, leser bnemay rencderîy zorîney nedar û mşexorîy kemîney sermayedar damezrabêt û bebê pêşnyarbûnî ellternatîvekey le peywendîye komellayetîyekan û le rêkxistinî kar û jyanî komellgeda, yek şew û roje welabnirên? Weha pûçgerayyek tenya le demî ramyaranewe derdeperrêt û tenya kesanî xoşbawerr û destemo û kewillkraw le hemû wîst û bûnêkî serbexo, detwanin birrway pêbken û dway bkewn .

Bedîhatnî soşyalîzm / komelgey enarkî, ne xewnêke ta rûdanî le derewey wîstî mrovekanewe bêt û ne aferênrawî twanay cadûgerîyaney ramyarekane, ta çawerrîy bezeyî û firyadrresîy ewan bîn, bepêçewanewe hatnedî weha komellgeyek be hengawnanî bekirdewey ewanewe peyweste, ke be pêwîst û be ellternatîvî debînin û kirdeyîkirdnewey le jyan û karî rojaneda be tenya msogerkerî hatnedî dezanin. Eger na hemû bellênêkî serxerman, tenya hezarbarekirdnewey heman dîktatorîy “partî pêşrrew” debêt, benawî prrolîtaryawe ! Leberewe enarkîyekan her roje le şwênî kar û jyanî xoyanda le grupe xocêyyekan û le rêkixrawe cemawerîye serbexokanda xerîkî kirdeyîkirdewey xeyallî soşyalîstî / enarkîn, be jyankirdnî xeyalle dêrînekanî mrov, her ewey ke le nawçe azadekanî okranyay 1917-1921 û îspanyay 1936-1939 rûyda û ewey lem rojgareda le gunde herewezîyekan û komunekanî ewrupa û emerîkada xerîke rûdedat, ewey ke pêştir pêş serhelldanî dewlletî neteweyî becorêk le corekan le komellgekanî efrîka û asya û emerîkay latîn û emerîka û ustralyay [pêş dagîrkirdin û cînosaydkirdin], bûnî hebuwe; jyan bebê serwer, jyan bebê pêkhatey qûçkeyî û dezgey ramyarîy; jyan bebê bazirganî û sûdxorîy bankekan; jyan bebê nwênerayetî partekan û ramyaran; jyan le harmonî herwerzîy û hawpiştî û xokomekîy komellayetîda leser bnemay dêmokrasî rastewxo, komellge bebê nwêner û polîs û dewllet !

Aya be nezerî to sebebî şkistixwardinî şorrşekanî ta êsta ewe nîye ke corêk zorkirdin buwe le tarîx, be corêkî tir bîllêm aya ew şkistixwardne bellgeyek bo ewey ke tarîx bexoy rê dekat û pêwîstî be hewllî zoremlêyaney ême nye , aya ewey to takîd le çarenûssazî rollî take huşyarekan dekeyt corêk le raberayetî û arastekirdnî tarîx nye?

Eger birrwa bexoman bhênîn, ke mêjû le derewey wîstî mrovekanewe xobexo kardekat û wabestey rêjeyekî dyarîkraw û xwazrawî geşey bnemay abûrîy komellge û brrînî qonaxbendîyekane, ewa xobexo bepêy ew lêkdanewe naketwarîye hemû hewllêkî mrov bo zûtêperrandinî bar û doxeke, letek şkist û nakamîda rûberrûdebêt. Bellam katêk ke xudî mêjûy mrovayetî rastîyekey dîke deselmênêt, ke karayî mrov û berencambûnî gorranekane behoy karkirdî mrovekanewe, ewa îdî weha lêkdaneweyek bêcge le pûçgerayî aydyalîstî hîçî dîke berhemnahênêt. Leberewe tenya rêgeyekî ketwarîman leberdemda demênêtewe, ewîş lêkdanewe û gerrane le dûy hokarî şkistekan, nek hellhatin le şkistekan û naumêdbûn le twanayî şorrşigêrraney mrov; aya hokarekanî şkistî ta êstay şorrş, xoyî bûn ya derekîy ?

Katêk ke xudhuşyarîy zorîney koyle raperrîwekan ta astî pêkewejyanî hemuwan bebê serwer birrnakat, îdî eger raperrînekan be serkewtinî dujminîş têkneşkên, ewa serencam be rêkxistnewey komellge leser bnemay raber û raberîkraw kotayîdêt ! Katêk ke xudhuşyarîy zorîney cutyaranî raperrîw nagate astî binyatnanî herewezîye kiştkarîyekan lecêy wabesteyî be darayî fîodallekan beser kêllgekanda, îdî borcwazî xorrêkxistûy şar be asanî twananî rêkxistnewey komellgey leser bnemay dewlletî neteweyî û cêgirtnewey serwerîy fîodallekanî debêt û cutyaranî bêzewî degorrdirên be krêkaranî krêkirte, katêk ke xudhuşyarîy krêkaran û serbazan le rusyey 1917da [begşitî û le hemû layekî ew wllate] negeyîştuwete astî xoberrêweberayetî sertaserî komellge û karxanekan lelayen xudî prrolîtêrekanewe, îdî zor be asanî destebjêrî ramyar û xorrêkxistû le partêkda benawî “pêşrewî krêkaran”ewe, detwanêt cêgey serweranî pêşû bigrêtewe û hemû narrezayetîyek û yaxîbûnêkî şorrşigêrane wek (krroniştat) le xwênda xelltanbkat !

Bew pêşekîyewe demewêt bllêm, nexêr mêjû le derewey wîstî takekanî komellgewe bûnî nîye û ewe karkirdî êmeye ke mêjû deçerxênêt, katêk ke take jêrdestekan be ” dewlletî xwa ” leser zewî xoşbawerrdebin û bextererîy û rizgarbûnî xoyan le sayey ewda bbînnewe, îdî ewe rûdedat ke le şkistî raperrînî rêbendanî 1979î êranda rûyda, katêk ke take jêrdestekan be ” dewlletî neteweyî ” xoşbawerrbin û be xewnêkî aydyal û kotayî hemû nehametîyekanî xoyan bzanin, bedillnyayyewe ewe rûdedat, ke le şkistî raperrînî azarî 1991da wuyda, komellêk mîlîşya detwanin serwerîy xoyan beser koemillgeda bsepyênin, katêk ke take jêrdestekan be hêz û twanay xoyan naumêddebin û hemû hîwayekyan be firyadrresîy dewllete zilhêzekanî emerîka û ewrupa debestnewe, îdî ewe rûdedat, ke le efganistan û ‘îraq rûyda. Bedaxewe em lîste zor drêje û serapay mêjû behoy birrwanebûnî tak be rollî xoy û karayî yekgirtûîy hêzî cemawerîy xoyewe, prre lew şkistane û be boçûnî min taweku takî jêrdest paşrewî partekan û gwêrrayellî sîstemî ramyarîy bê û hîway rizgarbûnî xoy le nehametîyekan be qurbanîdan lepênaw drustkirdnî dewllete neteweyî û ayînî û sêkîwlarîstekan grêbdatewe, bedillnyayyewe herdem leberdem şkistekanî xoyda doşdademênêt û le naumêdîda ya le goşey peristgekanda çawerrwanî rudanî perrcuwe asmanîyekan [firyadrresî xwayî] debêt ya le pertûkxanekanda çawerrwanî rudanî perrcûy lenêwçûnî sîstemî sermayedarî behoy geşey abûrîyyewe debêt [gorranî dîtêrmînîstîyaney komellgey çînayetî] û be têperrbûnî sat û roj û hefte û mang û sallekanî temenî jêrdesteyî û naumêdî xoy denûsêtewe.

Bekurtî, take jêrdestekan bedrêjayî mêjûy komellge mroyyekan le xoşbawerrîyanda herdem beheştekanî serwerîyan bo çîne dara û desellatdarekan msogerkirduwe; lepênawyanda xoyan bekuştdawe, ewanî dîkeyan kuştin, cînosaydyan kirdûn, gund û şar û herêmekanyan sûtandin û enfalyankirdûn, bûnete pasewanî yekdî le zîndanekanda, narrezayetî û raperrînekanyan serkutkirdûn, le yek destewajeda eger amadeyî û xoşbawerrîy take jêrdestekan nebêt, ewa hergîz xanewadey împratorêk [koyledarekan], miştêk zemîndar [fîodallekan], çend cenerrallêk [kudetaçîyekan], komîtey nawendî partêk û kemîneyekî here kemî sermayedar [karxanedarekan] û ramyar [parlemantarekan] û desellatdar [fermanderan], neyandetwanî û natwanin komellgekan û cîhan jêrdestibxen û zorîne birsî û serkutbken û xoyan serwer û mşexor bin. Le beranber eweda û leser ew bnemaye, tenya huşyarbûnewey çewsawan le korrî xebat û xorrêkxistinî rojaneda detwanêt hem take jêrdestekan le xoşbawerrîy û paşrrewî bgêrêtewe û hem berew raperrîn û lenêwbirdnî sîstemî ramyarîy û binyatnanewey komellge leser bnemay hawpiştî û herewezîy û harîkarîy komellayetîy, hellixrrênêt û birrwabexobûn û xudhuşyarîy bo çewsawan bgêrrêtewe. Her leser ew bnemaye û be piştbestin be ezmûne xudîyekanî xom û drawe mêjûyyekanî xebatî komellayetîy, min pêdagrîy leser karabûn û çarenûssazbûnî rollî huşyaraney takî çewsawe dekem, eger na le derewey xebatî cemawerîy û hawpiştî û yekgirtin û rêkxistinî komellayetîy çewsawan, hatnedî soşyalîzm tenya be pûçgerayî ramyarîy û lasayîkirdnewey çoneytî geyiştnewey mrov be beheşt debînim !

***********************************

Bo xwêndnewey beşî yekem, kirte leser em besterey xwarewe bke

Beşî yekem : http://wp.me/ppHbY-HN

Beşî duwem : http://wp.me/ppHbY-HY

Beşî sêyem : http://wp.me/ppHbY-If

Beşî çwarem: http://wp.me/ppHbY-IH

Beşî pêncem:http://wp.me/ppHbY-IK

Beşî şeşem: http://wp.me/ppHbY-Jb

Beşî hewtem : http://wp.me/ppHbY-Jm

Beşî heştem : http://wp.me/ppHbY-Jt

Beşî nohem: http://wp.me/ppHbY-JM

Beşî dehem : http://wp.me/ppHbY-JR

Beşî yazdehem : http://wp.me/ppHbY-K3

Beşî dwazdehem : http://wp.me/ppHbY-K7

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٢

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١٢

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت. هەژێن

بەشی دوازدەهەم

ئایا لە خورت و خۆراییە کە مارکسیەکان ئەنگۆ بە ئاژاوەچی و دژە کۆمۆنیزم و دژە کرێکار دەزانن یا بەڕاستی ئەنارکیزم هەر ئەوەیە ؟

دەبێت ئەوە بڵێم، بەداخەوە زۆرێك لە كەسە ناڕازایی و شۆڕشخوازەكان، كە بەهۆی زاڵیی ئایدیۆلۆجیای دەسەڵاتخوازان [چەپەکان و ماركسیستەکان]، ئەناركیزم بە دوژمنی كرێكاران دەزانن و ڕەتیدەكەنەوە، هەڵبەتە وەها هەڵوێستگیرییەك لەلایەن بنكەی یا بەشی خوارەوەی پارت و گروپە ڕامیارییەكانەوە، لە نائاگابوون و نەبوونی زانیارییانەوەیە لەمەڕ ئەناركیزم چ وەك هزر و چ وەك بزووتنەوەی كۆمەڵایەتی. چونكە زۆرێك لەوانە كاتێك كە دەكەونە ئاخاوتن لەمەڕ دونیای خەون و ئارەزەوویان، دەقاودەق كۆمەڵگەی ئەناركی وێنادەكەن، بەڵام گیرۆدەییان بەهۆی ئایدیۆلۆجیاوە، توانای بەگەڕخستنی بیركردنەوە و تێڕوانینی كەسیی و ئاوەز و لۆجیكی لێ سەندوونەتەوە، بەدڵنیاییەوە دەوێرم بڵێم، ئەگەر ئەو كەسە دڵسۆز و سۆشیالیستخوازانە، چەند ساتێك لە كاتیان بۆ بەراوردی ئەوەی بەرانبەر ئەناركیزم لەلایەن دژەكانییەوە گوتراوە و ئەوەی كە ئەنارکیزم بەخۆیی [وەك هزر و مێژووی کۆمەڵایەتی بزووتنەوەكە] هەیە و چیە، بكەن، ئەوان نەك هەر دەبنە ئەنارکیست، بەڵکو لە ئەناركیستبوون و تیكۆشان بۆ ناساندن و پەرەپێدانی ئەم هزرەدا، لەتەك ئێمەی ئەناركیستدا دەكەونە پێشبڕكێ و توانای بیركردنەوە و ئاوەز و تێڕوانینی وردبینانەی خۆیان بەدەستدەهێننەوە و بە پێچەوانەی تێگەییشتنی دەوڵەتیی و پارتییانەوە [ڕامیارییانە] بۆ سۆشیالیزم، ئەنارکیزم وەك سۆشیالیزمی ئازادیخواز [تێگەییشتنی کۆمەڵایەتییانە] وێنا و دەرکدەکەن.

هەروەها لە بەرانبەردا هیچ گومانم لەوە نییە، كە ئیدئۆلۆگەكانی سۆشیالیزمی دەوڵەتی، زۆر هوشیارانە و بە ورییاییەوە دژایەتی هزر و بزووتنەوەی ئەناركی دەكەن و دەیشێوێنن، چونكە هزر و تێڕوانینی ئەناركی دژایەتی سەروەرییخوازیی و ئۆتوریتەگەریی و پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی ئەوان و گشت خۆ بە ڕابەرزان و شوانە ڕامیارییەكان دەكات و ئەگەر بەڕێكەوت و بە هەڵە سەرۆك و ئەندامانی نووسینگەی ڕامیاریی و كۆمیتەی نێوەندی پارت و گروپە دەستەبژێر و سكتاریستەكان ببنە هەڵگری هزر و تێڕوانینی ئەناركی، ئەوا پێوێستە دڵخۆشنەبین و بە وریایی و سەرنجەوە لە دەربڕین و نووسین و چالاكییەكانیان بڕوانین. بۆی هەیە بە ئەگەرێكی زۆر زۆر كەمەوە، ڕۆژگارێك سەرمایەدارێك لەژێر پەروەردەی خێزانی و هاندانی ئایینیییەوە بۆ كۆمەكی هەژاران دەستبەرداری سەرمایەكەی ببێت و كارخانە و كێڵگەكانی بكاتە هەرەوەزیی كۆمەڵایەتی و دارایی كۆمەڵگە، بەڵام ھەرگیز من هیچ كات بڕوا و متمانەم بەو كەسانە نییە، ئەوانەی كە دەتوانن سەروەر و فەرماندەری ئەوانی دیكە بن [هەر لە سەرۆكشانەیەكەوە تا دەكاتە سەرۆكی پارتێك]، بتوانن ببنە ئەناركی و دەستبەرداری خۆباڵابینینی خۆیان بن و واز لە پوچگەرایی پێشڕەوایەتی و شوانەیی جەماوەر بهێنن، چونكە دەسەڵاتخوازان بەشی پێشڕەو و ھوشیاری بۆرجوازی و وردەبۆرجوازی بۆڵەبۊڵەكەرن، ئیدی لەژێر ھەر پۆشاك و ناوێكدا خۆیان بە كۆمەڵگە بناسێنن و تێبكۆشن، ھیچ لە كڕۆكە سەروەرییخوازەكەیان ناگۆڕێت !

لەبەرئەوە منیش پێداگریی لەسەر بۆچوونەکەت دەکەم، کە لە خورت و خۆراییەوە نییە، کە دەسەڵاتخوازە بەناو سۆشیالیستەکان دژایەتی شێوازی خەباتی ئەنارکیستی دەکەن. ئەوان بەوپەڕی هوشیارییەوە بەو کارەهەڵدەستن، چونکە لە جێکەوتنی هەر شێوازێکی چالاکی و کارکردن و بیرکردنەوەی ئەنارکییدا، بۆشبوونی ژێرپێی خۆیان لە نێو بزووتنەوەکەدا دەبنن. بەواتایەکی دیکە ئەنارکیزم وەك شێوازی بیرکردنەوە، تاکی ئازادیخواز بەرەو متمانەکردن بە تواناییەکانی خود و یەکێتی لەتەك هاودەردانی و سەربەخۆیی چالاکی و ڕێکخراوبوون دەبات، کە ئەمە بە دیوەکەی دیکەیدا دەکاتە پشتتێکردن و وازهێنان لە وابەستەیی، لە دستەمۆبوون، لە لەخۆنامۆیی، لە ڕامبوون بۆ ڕامیاران. بە کورتی ئەنارکییەکان لە خەباتی كۆمەڵایەتییدا بواری کایەکردن بۆ ڕامیاران ناهێڵنەوە، کە بزووتنەوەکە ڕەدووی دەسەڵاتخوازان بکەوێت، بۆ ئەوان سۆشیالیزم نە فازێکی باڵای پێگەییشتنی بەرەبەرەی گەشەی ئابووریی و ڕامیارییە، نە بەرەنجامی نەخشە و لەقاڵبدانی ئایدیۆلۆجی کۆمەڵگە لەلایەن پارتی “پێشڕەو” و نە بەرهەمی بەزەیی و سۆزداریی سەرمایەداران و سەروەران، بەڵکو بەرەنجامی کار و چالاکی هوشیارانەی بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتیی دژە سەروەرییە و تەنیا ویستکردنی یەکگرتووانەی چەوساوان بۆ ڕزگاربوون لە کۆت و بەندەکانی کۆمەڵگەی چینایەتی، دەتوانێت مسۆگەرکەری وەھا ئامانج و داھاتوویەك بێت!

ئەنگۆ کو دەڕواننە پرسی یەكسانی ژن و پیاو ؟

پێش ئەوەی لە پرسی یەکسانی و ڕزگاریی ڕەگەزیی بدوێین، پێویستە خۆمان لەسەر خوێندنەوەی چەمکەکە یەکلاییبکەینەوە؛ ئایا مەبەست لە یەکسانی، یەکسانبوونی ژنان و پیاوانە لە کۆیلەتییدا [یەکسانی لە ملکەچیدا بۆ فەرمانی سەروەرانی کۆمەڵگە] یا ڕزگاربوونی یەکسانانەی مرۆڤە لە سەروەریی مرۆڤ بەسەر مرۆڤ و ڕزگاریی لە پێکهاتە سەر و خوارییەکان، یەكسانی ڕزگاربوون لە كۆتوبەندە ئابووریی و كولتوورییەكان، یەكسانی لە گەییشتن بە بەھا مرۆییە باڵاكان؟

چونکە بەبۆچوونی من، ئەو شتەی كە لە ماسمیدیا و پاگەندەی نیئۆلیبراڵەكاندا بە مافی ژن و یەكسانی ژن و پیاو ناسراوە، دیوێكی دیكەی هەمان هەڵاوارننی ڕەگەزییە، هەروا كە پیاوسالاری / بابسالاری لەسەر بنەمای ستەم لە ژنان خۆی ڕاگرتووە و ڕەوایەتی بە مانەوەی خۆی دەدات، هەرواش ژنسالاری/ دایكسالاری، لەسەر بنەمای ستەم لە پیاوان خۆی ڕادەگرێت و ڕەوایەتی بە سەرهەڵدانی خۆی دەدات و ستەمگەریی و هەڵاواردن وەك پایەی سیستماتیكی دەسەڵاتی كولتووریی و ڕامیاریی دەكاتە بنەمای مانەوە/ درێژەپێدانی خۆی.

لەبەرئەوە، پیاوسالاری و ژنسالاری وەك دوودیوی یەك دراو، تەواوكەری یەك سیستەم و پێكهاتەی كولتووریی و ڕامیاریین، كە لەسەر بنەمای هەڵاواردنی مرۆڤەكان بەپێی ڕەگەز و ئایین و نەژاد و ئێتنی و پێگەی ئابووریی و پلەوپایەی ڕامیاریی خۆڕاگرتووە و درێژە بە مانەوەی خۆی دەدات و بنەماكانی خۆی نۆژەندەكاتەوە و بەپێی گۆڕانی سەردەمەكان، كاژ و ڕواڵەتی خۆی دەگۆڕێت؛ زیندووترین نموونە لەم بارەوە، نیئۆلیبرالیزمە، كە بێجگە لە داگیركاریی نوێی و هەڵاواردن و ستەمكاریی نوێ و درێژەدان بە نایەكسانییە كۆمەڵایەتیی و ئابوورییەكان، هیچ شتێكی دیكەی بەرهەمنەهێناوە و بەرهەمناهێنێتەوە، چونکە وەك وەڵامدەرەوە بە پێداویستی پاراستنی کۆمەڵگەی چینایەتی سەریهەڵداوە نەك پێچەوانەی ئەوە.

لەم ڕۆژانەدا هەژموونی ژنسالاری هێندە تەشەنەی پێدراوە، كە بینەری ڕووداوەكانی كوێركردووە. تەنانەت لە خۆنیشاندانێكدا كە پۆلیس سەركوتی خۆپیشاندەران دەكات، تا ئەو كاتەی كە ژنێك بەر پەلامارنەكەوتبێت، وێنە و كورتە ڤیدیۆیییەكان، كۆمەڵگە تووشی شۆك و داچڵەکان ناكەن. ئایا ئەمە هەر ئەو تێڕوانین و جیهانبینییە نییە، كە ژن بە لاواز و شایانی بەزەییپێداهاتنەوە دەزانێت؟ هەمان ڕوانگە نییە، كە پیاو بە بەهێز و بەتوانا دەبینێت و بۆ ئەو پیاو بەرگەگری هەموو سەختییەك دەگرێت و ژن بە لاواز دەبێنێت؟ ئەگەر نا، ئەدی لەبەرچی لێدان و پەلكێشكردنی دەیان و سەدان پیاو و تێهەڵدان و ئەشكنجە دانیان، لەلای بینەر ئاسایی وەردەگیردرێت، بەڵام لێدان لە ژنێك لە خۆپیشاندانێكدا كۆمەڵگە تووشی شۆك دەكات؟ ئایا ئەمە لە دوو هۆكار زیاتری هەیە؛ یەكەم، ژن بوونەوەرێكی لاوازە و شایانی بەزییپێداهاتنەوەیە؛ دووەم، هەژموونی ژنسالاری لە ڕێی ماسمیدیاوە بەسەر تێگەیشتن و تێڕوانینی بینەردا زاڵبووە؟ ئایا هیچ بیرمان لە ڕەهەندی مەترسیداری وەها كوێربوون و نادەربەستبوونێكی ڕەگەزپەرستانە كردووەتەوە، كە لە ئایەندەیەكی نزیكدا فیمینیزمی دەسەڵاتخواز، جێگەی ئایدیۆلۆجیە ئێكسپایەرەكانی بۆرجوازی [ئایین و ناسیونالیزم] دەگرێتەوە و دەبێتە هۆی درێژەدان بە هەڵاواردن و توندوتیژی ڕەگەزیی و بە قازانجی سیستەمە چینایەتییە دەشكێتەوە، كە ئەم سیستەمە بەبێ نایەكسانی و توندوتیژی و هەڵاواردن، ئەستەمە بتوانێت یەك تاقە ڕۆژ مانەوەی نەگریسی خۆی مسۆگەربكات؟

بەڵام هیچ کات، ئەمە بەو واتایە نییە، کە نایەکسانی و پلەچەندیی ژنان لە کۆمەڵگەکانی سەر گۆی زەویدا نادیدە بگرین یا هەڵوەشاندنەوە و لەنێوبردنی بە ئەرکی هەنووکەیی و هەردەمی خۆمان نەزانین و بەو بیانوو و پاساوانەوە شانی خۆمان لەژێر باریدا خاڵیبکەین. نەخێر، بەڵکو مەبەست ئەوەیە، کە نەکەوینە ژێر هەژموونی ئاراستە دەسەڵاتخوازەکان و بە پاگەندە بریقەدارەکانیان نەخەڵەتێین و واوەتر لەوە ڕادیکاڵانە بنەما و پاساو و هێزە ڕاگرەکانی هەڵاواردنی ڕەگەزیی بدەینەبەر ڕەخنە و لە نێو بزاڤ و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بەرپەرچی هەژموونی کۆنەپەرستیی و هەڵاواردن و پاوانگەریی نێرسالارانە بدەینەوە. واتە لە کایەکانی ژیانی ڕۆژانەماندا لە بنەماکانی هەڵاواردن بدەین، لە خەبات و داخوازییە کۆمەڵایەتییەکانماندا هەڵاواردن وەلابنێین و هێزی جەماوەریی بۆ هەڵوەشاندنەوەی هەڵخرێنین. چونکە ئەستەمە بتوانرێت بزووتنەی ئازادیخوازانەی کرێکاران، بێکاران، جوتیاران، خوێندکاران، فەرمانبەران، مامۆستایان، خانەنشینان لە ئارادابێت و هەڵوەشاندنەوەی هەڵاواردنی ڕەگەزیی، دروشمی نەبێت، یەكسانی و ڕزگاری خاڵی سەرەکی داخوازی و بەرنامەی نەبن، هەروا کە ئەستەمە بەبێ دژایەتیکردنی هەڵاواردنی دانیشتووانی کۆمەڵگە بەسەر خۆیی و بێگانە [خۆیی و بێگانەی ڕاسیستی و ناسیونالیستی و ئایینی و ..تد]دا، بزووتنەوەیەکی ئازادیخواز بوونی هەبێت!

کەی تاکە ژێردەستە خەباتکارە هوشیارەکان توانییان پرسە کۆمەڵایەتییەکان لە تان و پۆی هەڵپێکراوی کۆمەڵایەتییدا پێکەوە گرێبدەنەوە و وەك گشتێك خەبات و چالاکیان بۆ بکەن، ئەو کات، هەم پرسی هەڵوەشاندنەوەی هەڵاواردنی نێوان ژن و پیاو و خۆیی [ھاووڵاتی] و ناخۆیی [کۆچەر]، پرسی هەموو بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان دەبێت و هەم خەبات بۆ چارەسەری پرسەکانی دیکەش تەواوکەری چارەسەری پرسی هەڵاواردنی نێوان ژنان و پیاوان دەبێت. بە واتایەکی دیکە، کەی ژنان وەك کرێکار، وەك بێکار، وەك جوتیار، وەك خوێندکار، وەك فەرمانبەر، وەك مامۆستا، وەك خانەنشین، وەك چالاکی گروپە خۆجێیەکانی گەڕەکەکان و ڕێکخراوە جەماوەرییەکان هاتەمەیدان و بەکردەوە پرسی هەڵوەشاندنەوەی هەواڵاردنیان بەسەر تەواوی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە ئازادیخوازەکاندا گشتیگیركردەوە، ئەو کات ئیدی شتێك بەنێو ئەوە پرسی ژنانە و ئەوە پرسی پیاوانە بوونی نابێت و هەموو پرسێکی ژێردەستان، پرسێکی کۆمەڵایەتیی دەبێت و بەشێك دەبێت لە خەباتی ڕۆژانە. بەڵام ئەگەر ژنان بەپێجەوانەوە، نادەربەستانە ببنە پاشکۆی پارتەکان و پەرەپێدەری پاگەندەی ڕامیاران و خۆشباوەڕیی بە دەسەڵات و تیندەری دەمارگیریی ڕەگەزیی و ناسیونالیستی و ئایینی و نیشتمانی، ئەوا نەك هەر پرسی هەڵاواردن چارەسەرنابێت، بەڵکو هێندەی دیکە قوڵتردەبێتەوە و زیاتر تەشەنەدەکات و ڕیزەکانی چەوساوان بەسەر ڕەگەز و ئاراستەی ڕامیاییدا دابەشدەکات. چونکە هەر تاك و ڕەگەزێك لە کۆمەڵگە و پرسە کۆمەڵایەتییەکاندا دەتوانێت ڕایەڵەی پێکەوەبەستنەوەی هێزە کۆمەڵایەتییەکان بێت. بۆ نمنوونە ژن وەك دایك لە خەباتدا بۆ پاراستنی منداڵان لە توندوتیژی و دابینکردنی مافەکانیان، دەتوانێت بە بەشداری چالاکانە لە بزووتنەوە و ڕێکخراوە سەربەخۆکاندا، پرسی وەلانان و نەهێشتنی هەڵاواردنی منداڵان لەسەر بنەمای ڕەگەزی لە پەروەردە و خوێندندا پێشنیار و جێگیربکات و بکاتە چەقی تێکۆشانە جەماوەرییەکە، هەروا ژن وەك کرێکار، وەك بێکار، وەك جوتیار، وەك خوێندکار، وەك فەرمانبەر، وەك مامۆستا، وەك خانەنشین و …تد بە بەشداری چالاکانە لە بزاڤی جەماوەریی و خەباتی سەربەخۆی کۆمەڵایەتیی ئەو چین و توێژانەدا پرسی هەڵوەشاندنەوەی هەڵاواردنی ڕەگەزیی بکاتە چەق و تان و پۆی کۆی خەباتە جەماوەرییەکە و بیکاتە بنەمایەکی جێگیری خۆڕزگاریی بزووتنەوەکە.

بە بۆچوونی من، بەو پێیەی هەموو ستەمێکی چینایەتی و ڕەگەزیی و کولتووری، سەرەتا دەستپێکێکی ڕامیاریی و سەرووکۆمەڵگەیی هەیە و بەپێی جێکەوتن و کۆمەڵایەتییکرنەوەی ئەو ستەمە، دەتوانێت گشتگیرببێت و تاکە ژێردەستەکان هەم وەك ستەملێکراو و هەم وەك ستەمکەری نائاگا و نادەربەست ڕابگرێت. لەبەرئەوە تەنیا کاتێك دەتوانین لە لەنێوبردن و هەڵوەشاندنەوەی ستەم و هەڵاواردنێك بدوێین، کە زەمینە کۆمەڵایەتییەکانی ئەو ستەمە، ئەو هەڵاواردنەمان لەنێوبردبن. بەواتایەکی دیکە واتە کاتێك کە لە هەموو بوارە کۆمەڵایەتییەکاندا هەڵوەشاندنەوەی ئەو هەڵاواردنەمان کردبێتە دروشمی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە دژە سەروەرییەکان، ئیدی ئەو کات هەر ستەم و هەڵاواردنێك تەنیا بواری یاسایی و ڕامیاریی و ئابووریی سیستەمی سەروەرییدا دەمێنێتەوە و وەك بنەمایەك بۆ پاراستن و هێشتنەوەی سەروەریی چینایەتی هەوڵی مانەوە و درێژەبەخۆدان دەدات. لەو بارەشدا وەك ئەزموونە مێژووییەکانی خەبات و تێکۆشانی چەوساوان نیشانداوە، وەلانان و سڕینەوەی بە کۆی خەباتی جەماوەریی و هاوسەنگی نێوان هێزی شۆڕش و دژەشۆڕش پەیوەستە. ئەگەر نا هەر دابڕاندندنێك لەسەر بنەمای ڕەگەزیی و ناسیونالیستی و ئایینی و ..تد لە خەباتی کۆمەڵایەتییدا، تەنیا لە خزمەت بە سەروەرمانەوەی سیستەمی چینایەتی تەواودەبێت و تاقانە پەڕجووی مانەوە و درێژەکێشانی سەروەریی چینایەتیی کەمینەیە بەسەر زۆرینەدا، ھەر ئەو دابڕان و ناتەباییە كۆەڵایەتییەیە!

لە نووسینەكانتدا كەمتر قسە لە چینی كرێكار دەكەیت، بۆچی ؟

بەڵێ، ئاوایە، ئەمەش لەبەر چەند ھۆیەك، یەكەم تەنیا چینی كرێكار لە كۆمەڵگەی سەرمایەداریدا ناچەوسێتەوە، بەڵكو ھەموو كرێگرتەیەكەیەك، ھەموو نەدارێك و ھەموو ژێردەستێك [بێدەسەڵاتێك، فەرماندارییكراوێك] دەچەوسێتەوە، بێجگە لەمەش بە پێچەوانەی سروتە ئایینییەكانی چەپ لەمەڕ كرێكاران، كرێكاران ھەمووان شۆڕشگێڕنین چ وەك تاك و چ وەك چین، تەنیا كرێكارانی ھوشیار و سۆشیالیست، كرێكارانی خەباتكار بۆ كۆمەڵگە ناچینایەتی شۆڕشگێڕن. چونكە زۆرینەی كرێكاران وەك ھەر كۆیلەیەكی دیكەی خۆشباوەڕ و سۆپاسگوزار لە شوێنی ژیانەوە تا كارخانە، لە كولتوورەوە تا دەنگدان بە كاندیدانی پارلەمان، لە بەكاربەریی نادەربەستەوە تا پێداگریی لەسەر دەسەڵاتی كەنیسە و مزگەوت، لە ھەڵاواردنی ڕەگەزییەوە تا شانازیی ناسیونالیستانە و نەژادپەرستی و دژایەتی كرێكارانی كۆچەر، بە ژیان و بیركردنەوە و ئامادەییانەوە، چ ڕاستەوخۆ و چ ناڕاستەوخۆ سیستەمی چینایەتی دەپارێزن. ھەروەھا بێجگە لەمەش داواكردنی زیادكردنی كرێ و ھەندێك داخوازیی دیكە بەپێی ھەڵاوسانی دراوی و بەرزبوونەوەی نرخ، ناكاتە شۆڕشگێریی كرێكاران، ئەگەر ئەوە بۆ شۆڕشگێڕبوون بەسبێت، ئەوا پۆلیس و هێزە سەرکوتگەرەکانی دیکەش وەك توێژێكی كۆمەڵگەی چینایەتی، زۆر جار خۆنیشاندان و ناڕەزایەتی و داوای زیادكردنی مووچەكانیان دەكەن. هەڵبەتە مەبەستم ئەوە نییە، کە خەباتی ڕۆژانە بۆ باشترکردنی گوزەران ڕەتبکەمەوە، نەخێر دەمەوێت بڵێم، بەبێ ھەببوونی تێڕانین و جیهانبینییەکی شۆڕشگێرانە لەو خەباتەدا [ڕەتکردنەوەی سیستەم و سەروەریی چینایەتی وەك هۆکاری نایەکسانیی]، سەرەنجام ھەموو ھەوڵ و خەباتێكی چەوساوان بە سووڕانەوە لە بازنەی خۆشباوەڕیی ڕیفۆرمیستانەدا کۆتاییدێت.

بێجگە لەوەش، من واژەی پرۆلیتاریا [كرێگرتان/ بێدەسەڵاتان] لە جیاتی واژەی پیرۆزکراوی “کرێکاران” بە دروستتر دەزانم و ئەوەش بەكاردەبەم، چونكە ھەموو چین و توێژە بندەست و چەوساوە و بێدەسەڵاتەكانی كۆمەڵگە دەگرێتەوە و ئەگەر قسە لە چەوساوەیی بێت، ئەوا هەموو تاکێکی نادارا و بێدەسەڵات لە سایەی سیستەم و پێکهاتەی چینایەتییدا بە ڕێژەیەك دەچەوسێتەوە، بەڵام چەوساوەبوون ناتوانێت شوناسی شۆڕشگێڕبوونی بێت و کرێکاربوون خۆبەخۆ تاکە پێکهێنەرەکانی چینی كرێكار ناخاتە بەرەی شۆڕش و دژایەتی سەروەریی چینایەتی، بەپێچەوانەوە ئەگەر خۆشباوەڕیی و ئامادەیی چەوساوان بۆ پاراستنی سیستەمی چینایەتی نەبێت، هەرگیز کەمینەیەکی سەرمایەدار و سەروەری سیستەمەکە، ناتوانێت کۆمەڵگەیەکی شەش ملیارد مرۆیی لەم بارەدا ڕابگرێت.

هەروەها نەوتراو نەمێنێتەوە، ئەو ھەموو پیرۆزكردنەی كە پارتە چەپەكان بۆ كرێكارانی دەكەن، ھۆكارەكەی بۆ لایەنگریی ئەوان بۆ ڕزگاری كرێكاران ناگەڕێتەوە، بەڵكو بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، كە ئەم چینە بەدبەخترین و ناھوشیارترین چینە و بە ئاسانی دەتوانن ئەندامەکانی بكەنە پاشڕەوی خۆیان و دەنگەكانیان بەدەستبھێنن، ھەر لەبەرئەوەشە كە باوەڕیان بە خۆڕزگاریی كرێكاران نییە و بە دەبەنگ و بێتوانایان دادەنێن و بۆ ئەو مەبەستەش خۆیان وەك ڕزگاركەر و فریادڕەسی كرێكاران كاندیددەكەن.

ئەگەر بە پاگەندە و لاواندنەوەی چەپەکان بێت، ئەوا بەپێی تێزەکانی ئەوان دەبوو سەروەریی چینایەتی یەك چرکە توانای خۆراگرتنی نەبووایە، چونکە لە لاواندنەوەی هەڵخەڵەتێنەرانەی ئەواندا زۆرینەی کۆمەڵگە کرێکارانن و کرێکاران چ وەك چین و چ وەك تاك بەسروشت شۆڕسگێڕن و دژی سیستەمی سەرمایەداری و خوازیاری کۆمەڵگەی کۆمونسیتین. باشە، کاتێك کە سەروەران لە سەدا یەك و کرێکاران لە سەدا نەوەد و نۆ بن و لە سەدا (نەوەد و نۆ)کە هەموو شۆڕشگێڕ و دژەسەرمایەداری بن، ئەدی لە سەدا یەك چۆن بە درێژایی سەدان ساڵ توانای کۆیلەڕاگرتنی لە سەدا (نەوەد و نۆ)کەی هەبووە و هەیە؟ ئایا ئەمە خۆخەڵەتاندنێکی ئایدیۆلۆجی نییە؟ ئایا ئەمە چەشتەکردنی چەوساوان بە دیاریکراوی کرێکاران نییە بۆ ئامانجە دەسەڵاتخوازییەکانی پارت و پاشڕەوڕاگرتنیان؟ ئایا ئەمە پارادۆکسی ڕامیاریی نییە ؟

لەبەرئەوە بە بۆچوونی من، وەها تێڕوانینێك بەدرێژایی سەدەکانی ڕابوردوو تەنیا خزمەتی بە خۆشباوەڕمانەوە و شانازیکردن بە کۆیلەتی کردووە، کە ئایینەکان و فاشیستەکان و چەپەکان بە کارکردنیان لەسەر جێخستنی تێڕوانینی پیرۆزیی و شازنازیی کار لە سایەی سیستەمی چینایەتیدا تا ڕادەی شانازییکردن بە کرێکاربوونەوە، کرێکارانیان گەوجاندووە، وەك گوتم ئەو هەمووە تیۆریزەکردنەی شانازیداریی کاری چینایەتی و بەرزراگرتنی شوناسی چینایەتی، تەنیا لەپێناو یەك ئامانجدا بووە، ئەویش خۆشباوەڕکردنی لەشکری کۆیلانە بە بەختەوەربوونیان لە سایەی بەدەسەڵاتگەییشتنی “پارتی پێشڕەو” و بەخشینەوەی بەڵێنی سەرخەرمانە بەسەریاندا، هەڵبەتە ئەمە کار و پیشەی هەموو ڕامیارێکە لە چەپەوە بۆ ڕاست!

ئێوە باوەڕتان بە كۆبوونەوەی گشتی هەیە؟

بەڵێ، بەڵام هەڵبەتە تێڕوانین و بڕوابوون و گرنگی کۆبوونەوەی گشتی بۆ ئەنارکییەکان لە وەها وەڵامێکی کورتدا تەواونابێت، چونکە كۆبوونەوەی گشتی لە تێڕوانین و ئەزموونگەریی ئەنارکییەکاندا، ئامراز و میكانیزمێكە بۆ بەرگرتن بە تاكڕەویی و دەسەڵاتخوازیی دەستەبژێرە ئابووریی و ڕامیارییەكان لە ئەنجومەنەكان و سۆڤیەتەكان و ھەرەوەزییە كرێكاریی و گەلییەكاندا. ئەمە بێجگە لەوەی کە وەك شێواز و میکانیزمێکی سروشتی خەباتی ژێردەستان لە کۆڕە کرێکارییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا گرنگیی مێژوویی سەلمێنراوەتەوە و لە تێروانینی ئەنارکییەکاندا بووەتە سروشبەخش و ئافەرێنەری سەنتێزەکان، هەر خوێنەرێك لە دەرەوەی پێشداوەریی ئایدۆلۆجییدا دەتوانێك لە هەموو سەردەمەکاندا لە سەراپای ئەدەبیاتی ئەنارکیی [سۆشیالیزمی ئازادیخواز]دا پێداگریی بەردەوام لەسەر ئەو میکانیزمە سروشتییەی خەباتی کرێکاران و خەباتی جەماوەریی بەدیبکات، لەو بارەوە دەتوانین بگەڕێنەوە سەر مشتومڕەکانی نێوان باڵی دەسەڵاتخواز و باڵی دژەسەروەری نێو نێونەتەوەیی یەکەم، کە تیایاندا ئەنارکییەکان لە نێو کۆبوونەوەکانی نێونەتەوەیی یەکەم و لە دەرەوەیدا پێداگرییان لەسەر بنەمابوونی كۆبوونەوە گشتییەكان و كۆڕ و كۆمەڵە كرێكارییەكان دەکرد، هەروەك چۆن ئەنارکییەکان لە سۆڤییەتەکانی ڕوسیادا وەك جوتیاران و کرێکاران و سەربازانی هوشیار یەکەمین دەستپێشخەرانی پێكھێنانی سۆڤییەتەكان بوون و دواتر بە هۆی زاڵبوونی دەسەڵاتخوازیی بۆلشەڤیکەکان، لە مێژووی شێوێندراوی ئەو ساڵانەدا، سۆڤییەتەکان کرانە دەستکردی کادرە ڕامیارپیشەکانی بۆلشەڤیك، ھەر ئاواش كۆبوونەوەی گشتی وەك میكانیزمی ڕێكخراوبوون و بڕیاردانی نێو كۆڕە خەباتكارییەكانی جوتیاران و كرێكاران و سوونەتی كاری ئەناركیستەكان، شێوێنراوە و دەشێوڼرێت و ل كڕۆكە ئازادیخوازانەكەی كەوڵدەكرێت.

بەپێچەوانەی تیڕوانین و بەكاربردنی ماركسیستەكانەوە، كۆبوونەوەی گشتی تەنیا ئامرازی ھەڵبژرادنی ئازاد نییە، بەڵكو ئامرازی بڕیاردان و دابەشكردنی كار و بەرێوەبردنیشە، بەواتایەكی دیكە، لە كۆبوونەوە گشتییەكاندا ھەم پرسەكانی كۆمەڵگە و پرسی گروپ و ڕێكخراوە خۆجییەكان دەخرێنە بەر لێدوان و ھەم بڕیاریان لەسەر دەدرێت و هەم كەسانی ئامادە و خۆبەخش بۆ جێبەجێكردن و درێژەپێدانیان دیاردەكرێن و ھەم ئۆرگانەكانی كار و چالاكی ھەڵدەبژێردرێنەوە، ئەمە جیاوازی سوشیالیستە ئازادیخوازەكان و دەسەڵاتخوازە بەناو سۆشیالیستەكان دیاریدەكات.

وەك گوتم، کۆبوونەوەی گشتی یا کۆبوونەوەی جەماوەریی چین و توێژە ژێردەستەکان لە ڕەوت و کۆڕی خەباتی ڕۆژانەدا، داهێنراوی کەس نییە، ڕێسا و شێوازێکی خۆبەخۆی خەباتی چینایەتییە و لە هەموو سەردەمە مێژووییەکاندا بوونی هەیە، تەنیا جیاکەرەوە و تایبەتمەندییەکی سەردەمیی کە هەیبێت، بۆ سەرەبەخۆیی و ناسەربەخۆیی ڕێکخراوەکانی خەباتکاران دەگەڕێتەوە، واتە کاتێك کە ڕێکخراوە جەماوەرییەکان پاشکۆی پارتێك یا هەر دەستەبژێرێکی ڕامیاریی بن، ئەوا خۆبەخۆ کۆبوونەوە گشتییەکان لە کڕۆکە خەباتکارانە و شێوازە ئازادیخوازانەکەیان کەوڵدەکرێن و ئەوی دەمێنێتەوە، تەنیا ناوێکە و وەك دێوجامە بە باڵای شێواز و میکانیزمێکی دیکەدا دەبڕدرێت. بۆ نموونە لە پاش ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١وە هەم لە شوراکاندا و هەم لە ڕێکخراوە جەماوەرییەکانی دواتردا، پێش دەستپێکردنی کۆبوونەوەکان لەلایەن ڕێکخراوە ڕامیارییەکانەوە کەسەکان دیاردەکران و ئەندامان بۆ دەنگدان بەوان و هەڵبژرادن و پەسەندکردنی بۆچوون و بڕیارەکانیان ئاگاداردەکرانەوە. هەڵبەتە ئەم کارکردە هەم لە کۆبوونەوەی گشتی گەڕەك و ئوردووگەکاندا دەگیردرایەبەر و هەم لە کۆبوونەوەی گشتری ئەندامان و لێژنەکانی ڕێکخراوەکاندا دەگیردرایەبەر؛ لەو شوێنانەدا کە بەشداریی هەمووان هەبوو وەك ئوردووگەکان، کۆبوونەوە گشتییەکان تەنیا شوێێك بوون بۆ ساخکردنەوەی ڕامیاریی گروپی زاڵی نێو ڕێکخراوە جەماوەرییەکە و بەشداربووان هیچ ئاشنایەکییان بە شێوازی کارکردن و گرنگیی لایەنەکانی نەبوو و تەنیا دەنگدانێکی ناڕاستەوخۆ بوو، واتە کەسانێك هەڵدەبژێردران و ئیدی هەر کەس بۆ ماڵی خۆی و چاوەڕوانمانەوەی ڕابەرانی ئاسمانی. بەڵام لە کۆبوونەوەکانی ڕێکخراوەکاندا پرسەکە لە میکانیزمی گشتی دەنگدانیشدا نەدەمایەوە و تا ڕادەی دەستەگەریی و پێشتر دیاریکردنی دەنگدانەکان و فەرمییدان بە ڕابەران بەرتەسکدەبووەوە و هەر گروپێك ئەندامانی گۆێڕایەڵی خۆی بۆ دەنگدان بە ڕامیارپیشە بە ڕابەراوەکانی بەڕێدەکرد و کۆبوونەوە بەناو گشتییەکان دەبوونە شوێنی یەکلاییکردنەوەی شەڕەدەندووکی گروپەکان و ئەندامە دەسەڵاتخوازەکانیان [ئۆتوریتەخوازەکانیان].

ئەمە ئەزموونی منە لە بارەی تێگەییشتنی چەپ لە کۆبوونەوەی گشتی و چۆنیەتی بەکاربردنی بۆ شاردنەوەی ئامانجە ڕامیارییەکان و خواستی دەسەڵاتخوازیی و سروشتە خۆسەپێنەرانەکەی خۆی [چەپ] و هەروەها تێگەییشتنی مێژوویی ئازادیخوازانە بۆ کۆبوونەوەی گشتی و گرنگی وەك میکانیزمێك بۆ بەرگرتن لە پاوانگەریی و خۆسەپێنی گروپە ڕامیارییەکان و پاشەروانیان لە خەباتی جەماوەرییدا.

بە بۆچوونی تۆ فاشیزم چیە کە ھەمیشە هەموو دەوڵەتێک بە فاشیست ناو دەبەیت؟

فاشیزم دیاردەیەكی كۆنی كۆمەڵگەی مرۆیی نییە، بەڵكو ھاوەڵدووانەی دەوڵەتی نەتەوەییە و ڕێكخستنی ڕامیاریی مامان و دایانییەتی. پێش هەموو شتێك بیرۆكەیەكی ڕامیارییە و لە پرۆسێسی خۆڕێکخستنی هەڵگرانی بیرۆکەکە لە ڕێکخستنێکی قووچکەییەدا، وەك ئایدیۆلۆجیای پارتایەتی دەردەکەوێت دەبێتە دەمارگیریی و دژایەتی هەموو جیاوازییەك و هەموو هەوڵ و بوونێکی دەرەوەی گروپە ڕامیارییەکە دەكات و دواجار دەبێتە كولتووری ئەندامان و لایەنگرانی گروپە ڕامیارییەکان و تێڕوانین و جیهانبینی و گوفتار و ڕەفتاریان پێکدەهێنێت. كاتێك كە بوو بە كولتووری تاك، ئیدی ھەموو سنوورەكانی بڕیوون و ھەموو پەیوەندییە مرۆیی و كۆمەڵایەتییەكانی تێكداون و لەنێویبردووون و تاكی ھەڵگر سەربەخۆیی بیركردنەوەی لەدەستداوە و ئیدئۆلۆگەكانی بزووتنەوە فاشیستییەكە گوفتار و ڕەفتاری دیاردەكەن و ئاراستەیدەكەن، بە واتایەکی دیکە هەموو ڕەخنەیەك لە گروپەکەی بە مەترسی لەنێوچوونی و دژایەتی خۆی دەزانێت و هەموو ناپارتییەك و ناخۆدییەك بە دوژمن دەبینێت. لەو بارەوە ئەگەر سەرنجبدەین، هەموو گروپێکی ڕامیاریی، هەموو پێکهاتەیەکی قووچکەیی، هەموو دەوڵەتێك لە سروشتی بوونی خۆیدا، هەڵگری گەرای فاشیزمە و لەتەك گەورەبوون و پیربوونی، فاشیزم بە لوتکەدەگات. هەروەها زۆر جار فاشیزم لە کاردانەوەدا هەستیپێدەکرێت و تا کاتێك کە ئەندام یا گروپەکە هەست بە مەترسی نەکات، دیوە ڕاستەقینە [فاشیستییەکەی] خۆی نیشاننادات، ئەمە لە بارەی دەوڵەتانیشەوە هەر ئاوایە، دەوڵەت تەنیا لە کاتی تەنگەتاویدا دیوە فاشیستییەکەی دەردەخات !

فاشیزم زادەی سەروەرییە و پێداویستی یا میكانیزمی پاراستنی سەروەرییە لە كاتی خواستراودا. لەبەرئەوە ھەم دەتوانێت لە بیرۆكەی ئایینی و ناسیونالیستیەوە سەردەربھێنێت، ھەم ئەگەری سەرھەڵدانی لە بیرۆكەی سۆشیالیزمی دەسەڵاتگەرایانەدا ھەیە، ھەم زادەی دەسەڵاتی كولتوورە و ھەم زادەی دەسەڵاتی ڕامیاریی. ھەر كات ھەر كەس و ھەر گروپێك چ ئابووریی و ڕامیاریی و چ كولتووری، پێیوابوو كە ڕاستی ڕەھا لای ئەوە، ئەوانی دیكە ھەموو نەزانن و پێویستیان بە دەستەبژێریی و ڕابەریی و سەروەریی ئەو ھەیە، ئەوا بانگی فاشیزمی خۆی ڕاگەیاندووە. لە سەرووی ھەموو ئەمانەوە گەرای فاشیزم لە سیستەمی سەروەرییدایە، واتە دەوڵەت بە ھەموو شێوەكانییەوە، بێشكە و لانكی جۆرێك لە فاشیزمە و ھەر كات سەروەریی خۆی كەوتە مەترسییەوە، ئەوا بێپەردە دەینێرێتە سەر شەقامەكان تاوەكو خرۆشان و ڕاپەڕینی چەوساوان لەبەردەم خۆیدا ڕابمالێت، یا بەواتایەكی دیكە، ئاوەڵدووانەی دەسەڵاتی سەرووخەڵكی [قوچكەیی]یە، ئیدی ئەو دەسەڵاتە سەرووخەڵکییە دەوڵەتێکی پاشایی بێت یا دەوڵەتێکی کۆماریی تاكپارتتی و سەربازیی و پارلەمانیی بێت.

بۆ كەسانی وریا و ھەستەوەر، ئەمڕۆ فاشیزم وەك گوتار و وەك ڕەفتار لە ڕاگەیاندنی گشت دەستەبژێر و پارت و ئاراستە ڕامیارییەكان و لیست و باڵەكانی دەسەڵات و لە میدیای زاڵدا، لە ھەموو جێیەك و لە ھەموو ساتێكدا سەرەتاتكێدەكات، بەڵام ھێشتا بەو ڕادە تەنگەتاو نەبووە، كە تانك و دەستە “سەد ڕەشەكان*”ی یا لایەنگرە** “كراسڕەشەكان”ی بڕژێنێتەوە سەر شەقامەكان . وەك ئەزموونی مێژوویی هەردەم بزووتنەوە و دەسەڵاتە فاشیستەکان لە بەرانبەر پەرەسەندنی خەبات و بزووتنەوە ئازادیخوازەکاندا وەك وەڵامدانەوە بە پێداویستی پاراستنی سەروەریی چینایەتی [دەوڵەت] لە هەڵچووندا بووە، لە وڵاتی ئیتالیا کۆمیتەی کارخانەکان و بزووتنەوەی سۆشیالیستی بەڕادەیەك مەترسییان لەسەر دەوڵەت دروستکردبوو، کە پۆلیس و دەزگە سیخورییەکان ناتوانا دۆشدامابوون و شکستی کۆمەڵایەتیی ڕۆژ بە ڕۆژی خۆیان دەدیت، لەبەرئەوە تەنیا بزووتنەوەی فاشیستی “کراسڕەشەکان” دەیتوانی لە جەنگێکی کۆمەڵایەتیی فرە ڕەهەنددا، کۆبوونەوە کرێکارییەکان کوتەککاری بکات و ئەرکە سەرەکییەکەی دەوڵەت لە ئەستۆبگرێت. هەروەها لە ئاڵمانیا و لە وڵاتی ئیسپانیا’ش لە بەرانبەر بزووتنەوەی سۆشیالیستی و سەرهەڵدانی خۆبەڕێوەبەرایەتی هەرەوەزییە کشتکاریی و پیشەسازییەکاندا، تەنیا هێزە فاشیستەکەی جەنەڕاڵ فرانکۆ بە کۆمەکی فرۆکە جەنگییەکانی هیتلەر و چەکدارە بەکرێگیراوەکانی، توانی بە زرێپۆش و تیمەکانی گوللەبارانکردن دوا سەنگەر و ماڵ و دوا جەنگاوەر و دوا کێڵگە و دوا کارگە، لەنێوبەرن!

بەکورتی فاشیزم، ڕەنگدانەوە و كردەییكردنەوەی كینەدۆزیی ناسیونالیزم و شۆڤێنیزمە لە دەسەڵاتدا، واتە بە لوتكەگەییشتنی نیشتمانپەروەریی و و نەتەوەپەرستی [لێرەدا مەبەست لە نیشتمانپەروەریی، خواستی ژێردەستان نییە بۆ ڕزگاربوون لە داگیركەر، ھەروەھا مەبەست نەتەوەپەرستی، ھەستی ھاوزمانی و ئارەزووی ئازادیی كولتووریی نییە، بەڵكو مەبەست لە ئایدۆلۆجیاكانی دەسەڵاتداریی بۆرجوازییە بەناوی نەتەوە و نیشتمانەوە]، لە مێژووی نیشتمانپەروەریی و نەتەوەپەرستییدا موسۆلینی و پارتەكەی، ھیتلەر و پارتەكەی و سەدام و پارتەكەی نموونە زیندووەكانی سەردەمی ئێمە و پێش ئێمەن. هەموو بزووتنەوەیەکی ڕامیاریی و هەموو گروپێکی ڕامیاریی و هەموو پێکهاتەیەکی قووچکەیی و ڕامیاریی، هەڵگری گەرای فاشیزمە و هەر کەس بە ئاوڕدانەوەیەك لە ڕابوردووی ڕامیاریی خۆی، لە گروپ و بزووتنەوە ڕامیارییەکاندا نائاگایانە هەڵوێست و تێڕوانین و گوتار و کرداری فاشیستیی پەیڕەوکردووە، هەرچەندە هیچ کات ئامانجیشی ئەوە نەبووبێت یا لە خەیاڵی خۆیدا دژی ڕژێمێکی فاشیستی وەك بەعس’یش جەنگابێت، بەڵام لە کاردانەوەیەکی فاشیستیدا خەریکی پەیڕەوکردنی فاشیسم بووە. لێرەدا دەتوانم نموونەیەك بهێنمەوە، کە هەر ئێستا لە ڕووداندایە و ئەگەر بەرەنگاریی بەرانبەر بتوانێت ببێتە مەترسی، ئەوا بەداخێکی گرانەوە دەبینە بینەری فاشیزمی ناسیونالیزمی کورد لەم هەرێمەدا؛ لە ئێستادا بە پاڵپشتی دەسەڵاتی ڕامیاریی، شۆڤێنیزمی زمانی لە کاردانەوەدایە بەرانبەر داخوازیی ڕەوای ئاخێوەرانی زمانە کوردییەکانی دیکە [کەلهوڕی و هۆرامی و زازاکی و کرمانجی]، هەر کات بەرەنگاریی و پێداگریی ئاخێوەرانی ئەو زمانانە گەیشتە یاخیبوون و مەترسی بۆ سەر خەونە شۆڤیستییەکەی ڕۆشنبیرانی دەسەڵات، ئەوا فاشیزم وەك مشتی پۆلایینی دەسەڵات، ناچاردەبێت خۆی لە پشت دێوجامە دێمۆکراسیەکەی دەربخات و خوێن و خاك و باروت تێکەڵبکات. ئەمە خەیاڵ یا ترسی هەڕەمەکی نییە، ئەمە ڕاستییەکە و لە ساڵانی ڕابوردوودا نووسەران و ڕۆشنبیرانی دەسەڵات چەندین جار گڵۆپی سەوزیان بۆ خستنەگەڕی ماشێنەكەی بە فەرمانی “سەرۆك” هەڵکردووە، کە بۆ بەرگرتن بە ئازادی و بەكاربردنی مافی ڕەوایی دیگەران، دیوە فاشیستییەکە دەربخات. هەروەها جەنگی نێوخۆیی ١٩٦١-١٩٩٨ و دواتری نێوان پارتەکان و میلیشیاكان و دەسەڵاتدارانی بۆجوازی کورد تژیەتی لە دیمەنی دەرکەوتنی دیوە فاشیستییەکەی دەسەڵاتخوازان و هەردەم جەنگی سڕینەوەی یەکدییان کردووە !

***********************************
*سەد ڕەشەكان، ھێزی تایبەتی ئیمپراتۆری تزاریی ڕوسیە بوون، كە لە بەرانبەر ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٠٥ و ڕاپەڕینی فێبریوەری و ئۆكتۆبەری ١٩١٧دا بەكاریھێنان.
**كراسڕەشەكان، لایەنگرانی موسۆلینی بوون، كە كار و چالاكییان ھێڕشكردنەسەر مانگرتنی كرێكاران و چالاكی یەكێتی و سەندیكان و كۆڕ و كۆمەڵە سۆشیالیستەكان [كۆمونیستەكان و ئەناركیستەكان] بوو.
***********************************

بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم، كرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بكە

بەشی یەكەم : http://wp.me/ppHbY-HN
بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY
بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If
بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH
بەشی پێنجەم: http://wp.me/ppHbY-IN
بەشی شەشەم: http://wp.me/ppHbY-Jg
بەشی حەوتەم: http://wp.me/ppHbY-Jo
بەشی هەشتەم: http://wp.me/ppHbY-Jv
بەشی نۆهەم : http://wp.me/ppHbY-JO
بەشی دەهەم : http://wp.me/ppHbY-JZ
بەشی یازدەهەم : http://wp.me/ppHbY-K5

nojenkirdnewey Wellamekan – 12

nojenkirdnewey Wellamekan – 12

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.                                                                                Hejên

Beşî dwazdehem

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.                                                Hejên

Beşî dwazdehem

Aya le xurt û xorayye ke markisîyekan engo be ajaweçî û dje komonîzm û dje krêkar dezanin ya berrastî enarkîzm her eweye?

Debêt ewe bllêm, bedaxewe zorêk le kese narrazayî û şorrşixwazekan, ke behoy zallîy aydyolocyay desellatixwazan [çepekan û markisîstekan], enarkîzm be dujminî krêkaran dezanin û retîdekenewe, hellbete weha hellwêstigîrîyek lelayen binkey ya beşî xwarewey part û grupe ramyarîyekanewe, le naagabûn û nebûnî zanyarîyaneweye lemerr enarkîzm çi wek hzir û çi wek bzûtnewey komellayetî. Çunke zorêk lewane katêk ke dekewne axawtin lemerr dunyay xewn û arezewuyan, deqawdeq komellgey enarkî wênadeken, bellam gîrodeyyan behoy aydyolocyawe, twanay begerrxistinî bîrkirdnewe û têrrwanînî kesîy û awez û locîkî lê sendûnetewe, bedillnyayyewe dewêrm bllêm, eger ew kese dillsoz û soşyalîstixwazane, çend satêk le katyan bo berawridî ewey beranber enarkîzm lelayen djekanîyewe gutrawe û ewey ke enarkîzm bexoyî [wek hzir û mêjûy komellayetî bzûtneweke] heye û çye, bken, ewan nek her debne enarkîst, bellku le enarkîstibûn û tîkoşan bo nasandin û perepêdanî em hizreda, letek êmey enarkîstda dekewne pêşbirrkê û twanay bîrkirdnewe û awez û têrrwanînî wirdbînaney xoyan bedestdehênnewe û be pêçewaney têgeyîştinî dewlletîy û partîyanewe [ramyarîyane] bo soşyalîzm, enarkîzm wek soşyalîzmî azadîxwaz [têgeyîştinî komellayetîyane] wêna û derkdeken.

Herweha le beranberda hîç gumanim lewe nîye, ke îdologekanî soşyalîzmî dewlletî, zor huşyarane û be wrîyayyewe djayetî hzir û bzûtnewey enarkî deken û deyşêwênin, çunke hzir û têrrwanînî enarkî djayetî serwerîyixwazîy û oturîtegerîy û pawangerîy û çepawillgerîy ewan û gişt xo be raberzan û şwane ramyarîyekan dekat û eger berrêkewt û be helle serok û endamanî nûsîngey ramyarîy û komîtey nêwendî part û grupe destebjêr û siktarîstekan bibne hellgirî hzir û têrrwanînî enarkî, ewa pêwêste dillxoşnebîn û be wiryayî û serincewe le derbrrîn û nûsîn û çalakîyekanyan birrwanîn. Boy heye be egerêkî zor zor kemewe, rojgarêk sermayedarêk lejêr perwerdey xêzanî û handanî ayînîyyewe bo komekî hejaran destberdarî sermayekey bbêt û karxane û kêllgekanî bkate herewezîy komellayetî û darayî komellge, bellam hergîz min hîç kat birrwa û mitmanem bew kesane nîye, ewaney ke detwanin serwer û fermanderî ewanî dîke bin [her le serokşaneyekewe ta dekate serokî partêk], bitwanin bibne enarkî û destberdarî xoballabînînî xoyan bin û waz le puçgerayî pêşrrewayetî û şwaneyî cemawer bhênin, çunke desellatixwazan beşî pêşrrew û huşyarî borcwazî û wirdeborcwazî bollebۊllekern, îdî lejêr her poşak û nawêkda xoyan be komellge bnasênin û têbkoşn, hîç le krroke serwerîyixwazekeyan nagorrêt !

Leberewe mnîş pêdagrîy leser boçûneket dekem, ke le xurt û xorayyewe nîye, ke desellatixwaze benaw soşyalîstekan djayetî şêwazî xebatî enarkîstî deken. Ewan bewperrî huşyarîyewe bew karehelldestin, çunke le cêkewtinî her şêwazêkî çalakî û karkirdin û bîrkirdnewey enarkîyda, boşbûnî jêrpêy xoyan le nêw bzûtnewekeda debnin. Bewatayekî dîke enarkîzm wek şêwazî bîrkirdnewe, takî azadîxwaz berew mitmanekirdin be twanayyekanî xud û yekêtî letek hawderdanî û serbexoyî çalakî û rêkixrawbûn debat, ke eme be dîwekey dîkeyda dekate pişttêkirdin û wazhênan le wabesteyî, le distemobûn, le lexonamoyî, le rambûn bo ramyaran. Be kurtî enarkîyekan le xebatî komellayetîyda bwarî kayekirdin bo ramyaran nahêllnewe, ke bzûtneweke redûy desellatixwazan bkewêt, bo ewan soşyalîzm ne fazêkî ballay pêgeyîştinî bereberey geşey abûrîy û ramyarîye, ne berencamî nexşe û leqallbdanî aydyolocî komellge lelayen partî “pêşrrew” û ne berhemî bezeyî û sozdarîy sermayedaran û serweran, bellku berencamî kar û çalakî huşyaraney bzûtneweyekî komellayetîy dje serwerîye û tenya wîstkirdnî yekgirtuwaney çewsawan bo rizgarbûn le kot û bendekanî komellgey çînayetî, detwanêt msogerkerî weha amanc û dahatûyek bêt!

Engo ku derrwanne pirsî yeksanî jin û pyaw ?

Pêş ewey le pirsî yeksanî û rizgarîy regezîy bidwêyn, pêwîste xoman leser xwêndnewey çemkeke yeklayîbkeynewe; aya mebest le yeksanî, yeksanbûnî jnan û pyawane le koyletîyda [yeksanî le milkeçîda bo fermanî serweranî komellge] ya rizgarbûnî yeksananey mrove le serwerîy mrov beser mrov û rizgarîy le pêkhate ser û xwarîyekan, yeksanî rizgarbûn le kotubende abûrîy û kultûrîyekan, yeksanî le geyîştin be beha mroyye ballakan?

Çunke beboçûnî min, ew ştey ke le masmîdya û pagendey nîolîbrallekanda be mafî jin û yeksanî jin û pyaw nasrawe, dîwêkî dîkey heman hellawarninî regezîye, herwa ke pyawsalarî / babsalarî leser bnemay stem le jnan xoy ragirtuwe û rewayetî be manewey xoy dedat, herwaş jinsalarî/ dayksalarî, leser bnemay stem le pyawan xoy radegrêt û rewayetî be serhelldanî xoy dedat û stemgerîy û hellawardin wek payey sîstmatîkî desellatî kultûrîy û ramyarîy dekate bnemay manewe/ drêjepêdanî xoy.

Leberewe, pyawsalarî û jinsalarî wek dûdîwî yek draw, tewawkerî yek sîstem û pêkhatey kultûrîy û ramyarîyn, ke leser bnemay hellawardinî mrovekan bepêy regez û ayîn û nejad û êtnî û pêgey abûrîy û plewpayey ramyarîy xorragirtuwe û drêje be manewey xoy dedat û bnemakanî xoy nojendekatewe û bepêy gorranî serdemekan, kaj û rwalletî xoy degorrêt; zîndûtrîn nmûne lem barewe, nîolîbralîzme, ke bêcge le dagîrkarîy nwêy û hellawardin û stemkarîy nwê û drêjedan be nayeksanîye komellayetîy û abûrîyekan, hîç ştêkî dîkey berhemnehênawe û berhemnahênêtewe, çunke wek wellamderewe be pêdawîstî parastinî komellgey çînayetî serîhelldawe nek pêçewaney ewe.

Lem rojaneda hejmûnî jinsalarî hênde teşeney pêdrawe, ke bînerî rûdawekanî kwêrkirduwe. Tenanet le xonîşandanêkda ke polîs serkutî xopîşanderan dekat, ta ew katey ke jnêk ber pelamarnekewtibêt, wêne û kurte vîdyoyîyekan, komellge tûşî şok û daçllekan naken. Aya eme her ew têrrwanîn û cîhanbînîye nîye, ke jin be lawaz û şayanî bezeyîpêdahatnewe dezanêt? Heman rwange nîye, ke pyaw be behêz û betwana debînêt û bo ew pyaw bergegrî hemû sextîyek degrêt û jin be lawaz debênêt? Eger na, edî leberçî lêdan û pelkêşkirdnî deyan û sedan pyaw û têhelldan û eşkince danyan, lelay bîner asayî werdegîrdirêt, bellam lêdan le jnêk le xopîşandanêkda komellge tûşî şok dekat? Aya eme le dû hokar zyatrî heye; yekem, jin bûnewerêkî lawaze û şayanî bezîypêdahatneweye; duwem, hejmûnî jinsalarî le rêy masmîdyawe beser têgeyiştin û têrrwanînî bînerda zallbuwe? Aya hîç bîrman le rehendî metrisîdarî weha kwêrbûn û naderbestibûnêkî regezperistane kirduwetewe, ke le ayendeyekî nzîkda fîmînîzmî desellatixwaz, cêgey aydyolocye êkispayerekanî borcwazî [ayîn û nasîwnalîzm] degrêtewe û debête hoy drêjedan be hellawardin û tundutîjî regezîy û be qazancî sîsteme çînayetîye deşkêtewe, ke em sîsteme bebê nayeksanî û tundutîjî û hellawardin, esteme bitwanêt yek taqe roj manewey negrîsî xoy msogerbkat?

Bellam hîç kat, eme bew wataye nîye, ke nayeksanî û pleçendîy jnan le komellgekanî ser goy zewîda nadîde bigrîn ya hellweşandnewe û lenêwbirdnî be erkî henûkeyî û herdemî xoman nezanîn û bew byanû û pasawanewe şanî xoman lejêr barîda xallîbkeyn. Nexêr, bellku mebest eweye, ke nekewîne jêr hejmûnî araste desellatixwazekan û be pagende brîqedarekanyan nexelletêyn û wawetir lewe radîkallane bnema û pasaw û hêze ragrekanî hellawardinî regezîy bdeyneber rexne û le nêw bzav û peywendîye komellayetîyekanda berperçî hejmûnî konepersitîy û hellawardin û pawangerîy nêrsalarane bdeynewe. Wate le kayekanî jyanî rojanemanda le bnemakanî hellawardin bdeyn, le xebat û daxwazîye komellayetîyekanmanda hellawardin welabnêyn û hêzî cemawerîy bo hellweşandnewey hellxirênîn. Çunke esteme bitwanrêt bzûtney azadîxwazaney krêkaran, bêkaran, cutyaran, xwêndkaran, fermanberan, mamostayan, xanenşînan le aradabêt û hellweşandnewey hellawardinî regezîy, druşmî nebêt, yeksanî û rizgarî xallî serekî daxwazî û bernamey nebin, herwa ke esteme bebê djayetîkirdnî hellawardinî danîştuwanî komellge beser xoyî û bêgane [xoyî û bêganey rasîstî û nasîwnalîstî û ayînî û ..tid]da, bzûtneweyekî azadîxwaz bûnî hebêt!

Key take jêrdeste xebatkare huşyarekan twanîyan pirse komellayetîyekan le tan û poy hellpêkrawî komellayetîyda pêkewe grêbdenewe û wek giştêk xebat û çalakyan bo bken, ew kat, hem pirsî hellweşandnewey hellawardinî nêwan jin û pyaw û xoyî [hawullatî] û naxoyî [koçer], pirsî hemû bzûtnewe komellayetîyekan debêt û hem xebat bo çareserî pirsekanî dîkeş tewawkerî çareserî pirsî hellawardinî nêwan jnan û pyawan debêt. Be watayekî dîke, key jnan wek krêkar, wek bêkar, wek cutyar, wek xwêndkar, wek fermanber, wek mamosta, wek xanenşîn, wek çalakî grupe xocêyekanî gerrekekan û rêkixrawe cemawerîyekan hatemeydan û bekirdewe pirsî hellweşandnewey hewallardinyan beser tewawî bzûtnewe komellayetîye azadîxwazekanda giştîgîrkirdewe, ew kat îdî ştêk benêw ewe pirsî jnane û ewe pirsî pyawane bûnî nabêt û hemû pirsêkî jêrdestan, pirsêkî komellayetîy debêt û beşêk debêt le xebatî rojane. Bellam eger jnan bepêcewanewe, naderbestane bibne paşkoy partekan û perepêderî pagendey ramyaran û xoşbawerrîy be desellat û tînderî demargîrîy regezîy û nasîwnalîstî û ayînî û nîştmanî, ewa nek her pirsî hellawardin çaresernabêt, bellku hêndey dîke qulltirdebêtewe û zyatir teşenedekat û rîzekanî çewsawan beser regez û arastey ramyayîda dabeşdekat. Çunke her tak û regezêk le komellge û pirse komellayetîyekanda detwanêt rayelley pêkewebestnewey hêze komellayetîyekan bêt. Bo nimnûne jin wek dayk le xebatda bo parastinî mindallan le tundutîjî û dabînkirdnî mafekanyan, detwanêt be beşdarî çalakane le bzûtnewe û rêkixrawe serbexokanda, pirsî welanan û nehêştinî hellawardinî mindallan leser bnemay regezî le perwerde û xwêndinda pêşnyar û cêgîrbkat û bkate çeqî têkoşane cemawerîyeke, herwa jin wek krêkar, wek bêkar, wek cutyar, wek xwêndkar, wek fermanber, wek mamosta, wek xanenşîn û …tid be beşdarî çalakane le bzavî cemawerîy û xebatî serbexoy komellayetîy ew çîn û twêjaneda pirsî hellweşandnewey hellawardinî regezîy bkate çeq û tan û poy koy xebate cemawerîyeke û bîkate bnemayekî cêgîrî xorrizgarîy bzûtneweke.

Be boçûnî min, bew pêyey hemû stemêkî çînayetî û regezîy û kultûrî, sereta destipêkêkî ramyarîy û serûkomellgeyî heye û bepêy cêkewtin û komellayetîykirnewey ew steme, detwanêt giştgîrbibêt û take jêrdestekan hem wek stemlêkraw û hem wek stemkerî naaga û naderbest rabgirêt. Leberewe tenya katêk detwanîn le lenêwbirdin û hellweşandnewey stem û hellawardinêk bidwêyn, ke zemîne komellayetîyekanî ew steme, ew hellawardneman lenêwbirdbin. Bewatayekî dîke wate katêk ke le hemû bware komellayetîyekanda hellweşandnewey ew hellawardneman kirdbête druşmî bzûtnewe komellayetîye dje serwerîyekan, îdî ew kat her stem û hellawardinêk tenya bwarî yasayî û ramyarîy û abûrîy sîstemî serwerîyda demênêtewe û wek bnemayek bo parastin û hêştnewey serwerîy çînayetî hewllî manewe û drêjebexodan dedat. Lew bareşda wek ezmûne mêjûyyekanî xebat û têkoşanî çewsawan nîşandawe, welanan û srrînewey be koy xebatî cemawerîy û hawsengî nêwan hêzî şorrş û djeşorrş peyweste. Eger na her dabrrandindnêk leser bnemay regezîy û nasîwnalîstî û ayînî û ..tid le xebatî komellayetîyda, tenya le xizmet be serwermanewey sîstemî çînayetî tewawdebêt û taqane perrcûy manewe û drêjekêşanî serwerîy çînayetîy kemîneye beser zorîneda, her ew dabrran û natebayye koellayetîyeye!

Le nûsînekantda kemtir qse le çînî krêkar dekeyt, boçî ?

Bellê, awaye, emeş leber çend hoyek, yekem tenya çînî krêkar le komellgey sermayedarîda naçewsêtewe, bellku hemû krêgirteyekeyek, hemû nedarêk û hemû jêrdestêk [bêdesellatêk, fermandarîykrawêk] deçewsêtewe, bêcge lemeş be pêçewaney srute ayînîyekanî çep lemerr krêkaran, krêkaran hemuwan şorrşigêrrnîn çi wek tak û çi wek çîn, tenya krêkaranî huşyar û soşyalîst, krêkaranî xebatkar bo komellge naçînayetî şorrşigêrrn. Çunke zorîney krêkaran wek her koyleyekî dîkey xoşbawerr û sopasguzar le şwênî jyanewe ta karxane, le kultûrewe ta dengdan be kandîdanî parleman, le bekarberîy naderbestewe ta pêdagrîy leser desellatî kenîse û mizgewt, le hellawardinî regezîyewe ta şanazîy nasîwnalîstane û nejadpersitî û djayetî krêkaranî koçer, be jyan û bîrkirdnewe û amadeyyanewe, çi rastewxo û çi narrastewxo sîstemî çînayetî deparêzn. Herweha bêcge lemeş dawakirdnî zyadkirdnî krê û hendêk daxwazîy dîke bepêy hellawsanî drawî û berzibûnewey nrix, nakate şorrşigêrîy krêkaran, eger ewe bo şorrşigêrrbûn besbêt, ewa polîs û hêze serkutgerekanî dîkeş wek twêjêkî komellgey çînayetî, zor car xonîşandan û narrezayetî û daway zyadkirdnî mûçekanyan deken. Hellbete mebestim ewe nîye, ke xebatî rojane bo baştirkirdnî guzeran retbkemewe, nexêr demewêt bllêm, bebê hebbûnî têrranîn û cîhanbînîyekî şorrşigêrane lew xebateda [retkirdnewey sîstem û serwerîy çînayetî wek hokarî nayeksanîy], serencam hemû hewll û xebatêkî çewsawan be sûrranewe le bazney xoşbawerrîy rîformîstaneda kotayîdêt.

Bêcge leweş, min wajey prolîtarya [krêgirtan/ bêdesellatan] le cyatî wajey pîrozkrawî “krêkaran” be drusttir dezanim û eweş bekardebem, çunke hemû çîn û twêje bindest û çewsawe û bêdesellatekanî komellge degrêtewe û eger qse le çewsaweyî bêt, ewa hemû takêkî nadara û bêdesellat le sayey sîstem û pêkhatey çînayetîyda be rêjeyek deçewsêtewe, bellam çewsawebûn natwanêt şunasî şorrşigêrrbûnî bêt û krêkarbûn xobexo take pêkhênerekanî çînî krêkar naxate berey şorrş û djayetî serwerîy çînayetî, bepêçewanewe eger xoşbawerrîy û amadeyî çewsawan bo parastinî sîstemî çînayetî nebêt, hergîz kemîneyekî sermayedar û serwerî sîstemeke, natwanêt komellgeyekî şeş milyard mroyî lem bareda rabgirêt.

Herweha newtraw nemênêtewe, ew hemû pîrozkirdney ke parte çepekan bo krêkaranî deken, hokarekey bo layengirîy ewan bo rizgarî krêkaran nagerrêtewe, bellku bo ewe degerrêtewe, ke em çîne bedbextirîn û nahuşyartirîn çîne û be asanî detwanin endamekanî bkene paşrrewî xoyan û dengekanyan bedestibhênin, her lebereweşe ke bawerryan be xorrizgarîy krêkaran nîye û be debeng û bêtwanayan dadenên û bo ew mebesteş xoyan wek rizgarker û firyadrresî krêkaran kandîddeken.

Eger be pagende û lawandnewey çepekan bêt, ewa bepêy têzekanî ewan debû serwerîy çînayetî yek çirke twanay xoragirtnî nebuwaye, çunke le lawandnewey hellxelletêneraney ewanda zorîney komellge krêkaranin û krêkaran çi wek çîn û çi wek tak besruşt şorrsigêrrn û djî sîstemî sermayedarî û xwazyarî komellgey komunsîtîn. Başe, katêk ke serweran le seda yek û krêkaran le seda newed û no bin û le seda (newed û no)ke hemû şorrşigêrr û djesermayedarî bin, edî le seda yek çon be drêjayî sedan sall twanay koylerragirtnî le seda (newed û no)key hebuwe û heye? Aya eme xoxelletandinêkî aydyolocî nîye? Aya eme çeştekirdnî çewsawan be dyarîkrawî krêkaran nîye bo amance desellatixwazîyekanî part û paşrrewrragirtinyan? Aya eme paradoksî ramyarîy nîye ?

Leberewe be boçûnî min, weha têrrwanînêk bedrêjayî sedekanî raburdû tenya xizmetî be xoşbawerrmanewe û şanazîkirdin be koyletî kirduwe, ke ayînekan û faşîstekan û çepekan be karkirdinyan leser cêxistnî têrrwanînî pîrozîy û şaznazîy kar le sayey sîstemî çînayetîda ta radey şanazîykirdin be krêkarbûnewe, krêkaranyan gewcanduwe, wek gutim ew hemuwe tyorîzekirdney şanazîdarîy karî çînayetî û berizragirtnî şunasî çînayetî, tenya lepênaw yek amancda buwe, ewîş xoşbawerrkirdnî leşkirî koylane be bextewerbûnyan le sayey bedesellatgeyîştinî “partî pêşrrew” û bexşînewey bellênî serxermane beseryanda, hellbete eme kar û pîşey hemû ramyarêke le çepewe bo rast!

Êwe bawerrtan be kobûnewey giştî heye?

Bellê, bellam hellbete têrrwanîn û birrwabûn û gringî kobûnewey giştî bo enarkîyekan le weha wellamêkî kurtda tewawnabêt, çunke kobûnewey giştî le têrrwanîn û ezmûngerîy enarkîyekanda, amraz û mîkanîzmêke bo bergirtin be takrrewîy û desellatixwazîy destebjêre abûrîy û ramyarîyekan le encumenekan û sovyetekan û herewezîye krêkarîy û gelîyekanda. Eme bêcge lewey ke wek şêwaz û mîkanîzmêkî sruştî xebatî jêrdestan le korre krêkarîyekanî sedey nozdehemda gringîy mêjûîy selmênrawetewe û le têrwanînî enarkîyekanda buwete sruşbexiş û aferênerî sentêzekan, her xwênerêk le derewey pêşdawerîy aydolocîyda detwanêk le hemû serdemekanda le serapay edebyatî enarkîy [soşyalîzmî azadîxwaz]da pêdagrîy berdewam leser ew mîkanîzme sruştîyey xebatî krêkaran û xebatî cemawerîy bedîbkat, lew barewe detwanîn bgerrênewe ser miştumrrekanî nêwan ballî desellatixwaz û ballî djeserwerî nêw nêwneteweyî yekem, ke tyayanda enarkîyekan le nêw kobûnewekanî nêwneteweyî yekem û le dereweyda pêdagrîyan leser bnemabûnî kobûnewe giştîyekan û korr û komelle krêkarîyekan dekrid, herwek çon enarkîyekan le sovîyetekanî rusyada wek cutyaran û krêkaran û serbazanî huşyar yekemîn destipêşxeranî pêkhênanî sovîyetekan bûn û dwatir be hoy zallbûnî desellatixwazîy bolşevîkekan, le mêjûy şêwêndrawî ew sallaneda, sovîyetekan krane destkirdî kadre ramyarpîşekanî bolşevîk, her awaş kobûnewey giştî wek mîkanîzmî rêkixrawbûn û birryardanî nêw korre xebatkarîyekanî cutyaran û krêkaran û sûnetî karî enarkîstekan, şêwênrawe û deşêwڼrêt û li krroke azadîxwazanekey kewilldekrêt.

Bepêçewaney tîrrwanîn û bekarbirdnî markisîstekanewe, kobûnewey giştî tenya amrazî hellbijradnî azad nîye, bellku amrazî birryardan û dabeşkirdnî kar û berêwebirdnîşe, bewatayekî dîke, le kobûnewe giştîyekanda hem pirsekanî komellge û pirsî grup û rêkixrawe xocîyekan dexrêne ber lêdwan û hem birryaryan leser dedrêt û hem kesanî amade û xobexiş bo cêbecêkirdin û drêjepêdanyan dyardekrên û hem organekanî kar û çalakî helldebjêrdirênewe, eme cyawazî suşyalîste azadîxwazekan û desellatixwaze benaw soşyalîstekan dyarîdekat.

Wek gutim, kobûnewey giştî ya kobûnewey cemawerîy çîn û twêje jêrdestekan le rewt û korrî xebatî rojaneda, dahênrawî kes nîye, rêsa û şêwazêkî xobexoy xebatî çînayetîye û le hemû serdeme mêjûyyekanda bûnî heye, tenya cyakerewe û taybetmendîyekî serdemîy ke heybêt, bo serebexoyî û naserbexoyî rêkixrawekanî xebatkaran degerrêtewe, wate katêk ke rêkixrawe cemawerîyekan paşkoy partêk ya her destebjêrêkî ramyarîy bin, ewa xobexo kobûnewe giştîyekan le krroke xebatkarane û şêwaze azadîxwazanekeyan kewilldekrên û ewî demênêtewe, tenya nawêke û wek dêwcame be ballay şêwaz û mîkanîzmêkî dîkeda debirrdrêt. Bo nmûne le paş raperrînî azarî 1991we hem le şurakanda û hem le rêkixrawe cemawerîyekanî dwatirda, pêş destipêkirdnî kobûnewekan lelayen rêkixrawe ramyarîyekanewe kesekan dyardekran û endaman bo dengdan bewan û hellbijradin û pesendkirdnî boçûn û birryarekanyan agadardekranewe. Hellbete em karkirde hem le kobûnewey giştî gerrek û urdûgekanda degîrdrayeber û hem le kobûnewey giştrî endaman û lêjnekanî rêkixrawekanda degîrdrayeber; lew şwênaneda ke beşdarîy hemuwan hebû wek urdûgekan, kobûnewe giştîyekan tenya şwêêk bûn bo saxkirdnewey ramyarîy grupî zallî nêw rêkixrawe cemawerîyeke û beşdarbuwan hîç aşnayekîyan be şêwazî karkirdin û gringîy layenekanî nebû û tenya dengdanêkî narrastewxo bû, wate kesanêk helldebjêrdran û îdî her kes bo mallî xoy û çawerrwanmanewey raberanî asmanî. Bellam le kobûnewekanî rêkixrawekanda pirseke le mîkanîzmî giştî dengdanîşda nedemayewe û ta radey destegerîy û pêştir dyarîkirdnî dengdanekan û fermîydan be raberan berteskdebuwewe û her grupêk endamanî goêrrayellî xoy bo dengdan be ramyarpîşe be raberawekanî berrêdekrid û kobûnewe benaw giştîyekan debûne şwênî yeklayîkirdnewey şerredendûkî grupekan û endame desellatixwazekanyan [oturîtexwazekanyan].

Eme ezmûnî mne le barey têgeyîştinî çep le kobûnewey giştî û çonyetî bekarbirdnî bo şardnewey amance ramyarîyekan û xwastî desellatixwazîy û sruşte xosepêneranekey xoy [çep] û herweha têgeyîştinî mêjûîy azadîxwazane bo kobûnewey giştî û gringî wek mîkanîzmêk bo bergirtin le pawangerîy û xosepênî grupe ramyarîyekan û paşerwanyan le xebatî cemawerîyda.

Be boçûnî to faşîzm çye ke hemîşe hemû dewlletêk be faşîst naw debeyt?

Faşîzm dyardeyekî konî komellgey mroyî nîye, bellku hawellduwaney dewlletî neteweyye û rêkxistinî ramyarîy maman û dayanîyetî. Pêş hemû ştêk bîrokeyekî ramyarîye û le prosêsî xorrêkxistinî hellgranî bîrokeke le rêkxistinêkî qûçkeyyeda, wek aydyolocyay partayetî derdekewêt debête demargîrîy û djayetî hemû cyawazîyek û hemû hewll û bûnêkî derewey grupe ramyarîyeke dekat û dwacar debête kultûrî endaman û layengranî grupe ramyarîyekan û têrrwanîn û cîhanbînî û guftar û reftaryan pêkdehênêt. Katêk ke bû be kultûrî tak, îdî hemû snûrekanî brrîwun û hemû peywendîye mroyî û komellayetîyekanî têkdawn û lenêwîbridûun û takî hellgir serbexoyî bîrkirdnewey ledestdawe û îdologekanî bzûtnewe faşîstîyeke guftar û reftarî dyardeken û arasteydeken, be watayekî dîke hemû rexneyek le grupekey be metrisî lenêwçûnî û djayetî xoy dezanêt û hemû napartîyek û naxodîyek be dujmin debînêt. Lew barewe eger serincibdeyn, hemû grupêkî ramyarîy, hemû pêkhateyekî qûçkeyî, hemû dewlletêk le sruştî bûnî xoyda, hellgirî geray faşîzme û letek gewrebûn û pîrbûnî, faşîzm be lutkedegat. Herweha zor car faşîzm le kardaneweda hestîpêdekrêt û ta katêk ke endam ya grupeke hest be metrisî nekat, dîwe rasteqîne [faşîstîyekey] xoy nîşannadat, eme le barey dewlletanîşewe her awaye, dewllet tenya le katî tengetawîda dîwe faşîstîyekey derdexat !

Faşîzm zadey serwerîye û pêdawîstî ya mîkanîzmî parastinî serwerîye le katî xwastrawda. Leberewe hem detwanêt le bîrokey ayînî û nasîwnalîstyewe serderbihênêt, hem egerî serhelldanî le bîrokey soşyalîzmî desellatgerayaneda heye, hem zadey desellatî kultûre û hem zadey desellatî ramyarîy. Her kat her kes û her grupêk çi abûrîy û ramyarîy û çi kultûrî, pêywabû ke rastî reha lay ewe, ewanî dîke hemû nezanin û pêwîstyan be destebjêrîy û raberîy û serwerîy ew heye, ewa bangî faşîzmî xoy rageyanduwe. Le serûy hemû emanewe geray faşîzm le sîstemî serwerîydaye, wate dewllet be hemû şêwekanîyewe, bêşke û lankî corêk le faşîzme û her kat serwerîy xoy kewte metrisîyewe, ewa bêperde deynêrête ser şeqamekan taweku xroşan û raperrînî çewsawan leberdem xoyda rabmalêt, ya bewatayekî dîke, awellduwaney desellatî serûxellkî [quçkeyî]ye, îdî ew desellate serûxellkîye dewlletêkî paşayî bêt ya dewlletêkî komarîy takpartitî û serbazîy û parlemanîy bêt.

Bo kesanî wirya û hestewer, emrro faşîzm wek gutar û wek reftar le rageyandinî gişt destebjêr û part û araste ramyarîyekan û lîst û ballekanî desellat û le mîdyay zallda, le hemû cêyek û le hemû satêkda seretatkêdekat, bellam hêşta bew rade tengetaw nebuwe, ke tank û deste “sed reşekan*”î ya layengre** “krasrreşekan”î birrjênêtewe ser şeqamekan . Wek ezmûnî mêjûîy herdem bzûtnewe û desellate faşîstekan le beranber peresendinî xebat û bzûtnewe azadîxwazekanda wek wellamdanewe be pêdawîstî parastinî serwerîy çînayetî [dewllet] le hellçûnda buwe, le wllatî îtalya komîtey karxanekan û bzûtnewey soşyalîstî berradeyek metrisîyan leser dewllet drustkirdbû, ke polîs û dezge sîxurîyekan natwana doşdamabûn û şkistî komellayetîy roj be rojî xoyan dedît, leberewe tenya bzûtnewey faşîstî “krasrreşekan” deytwanî le cengêkî komellayetîy fre rehendda, kobûnewe krêkarîyekan kutekkarî bkat û erke serekîyekey dewllet le estobgirêt. Herweha le allmanya û le wllatî îspanya’şi le beranber bzûtnewey soşyalîstî û serhelldanî xoberrêweberayetî herewezîye kiştkarîy û pîşesazîyekanda, tenya hêze faşîstekey cenerrall franko be komekî froke cengîyekanî hîtler û çekdare bekrêgîrawekanî, twanî be zrêpoş û tîmekanî gullebarankirdin dwa senger û mall û dwa cengawer û dwa kêllge û dwa karge, lenêwbern!

Bekurtî faşîzm, rengdanewe û kirdeyîkirdnewey kînedozîy nasîwnalîzm û şovênîzme le desellatda, wate be lutkegeyîştinî nîştmanperwerîy û wi netewepersitî [lêreda mebest le nîştmanperwerîy, xwastî jêrdestan nîye bo rizgarbûn le dagîrker, herweha mebest netewepersitî, hestî hawizmanî û arezûy azadîy kultûrîy nîye, bellku mebest le aydolocyakanî desellatdarîy borcwazîye benawî netewe û nîştmanewe], le mêjûy nîştmanperwerîy û netewepersitîyda musolînî û partekey, hîtler û partekey û sedam û partekey nmûne zînduwekanî serdemî ême û pêş êmen. Hemû bzûtneweyekî ramyarîy û hemû grupêkî ramyarîy û hemû pêkhateyekî qûçkeyî û ramyarîy, hellgirî geray faşîzme û her kes be awirrdaneweyek le raburdûy ramyarîy xoy, le grup û bzûtnewe ramyarîyekanda naagayane hellwêst û têrrwanîn û gutar û kirdarî faşîstîy peyrrewkirduwe, herçende hîç kat amancîşî ewe nebûbêt ya le xeyallî xoyda djî rjêmêkî faşîstî wek be’s’îş cengabêt, bellam le kardaneweyekî faşîstîda xerîkî peyrrewkirdnî faşîsm buwe. Lêreda detwanim nmûneyek bhênmewe, ke her êsta le rûdandaye û eger berengarîy beranber bitwanêt bbête metrisî, ewa bedaxêkî granewe debîne bînerî faşîzmî nasîwnalîzmî kurd lem herêmeda; le êstada be pallpiştî desellatî ramyarîy, şovênîzmî zmanî le kardanewedaye beranber daxwazîy reway axêweranî zmane kurdîyekanî dîke [kelhurrî û horamî û zazakî û kirmancî], her kat berengarîy û pêdagrîy axêweranî ew zmanane geyişte yaxîbûn û metrisî bo ser xewne şovîstîyekey roşnibîranî desellat, ewa faşîzm wek miştî polayînî desellat, naçardebêt xoy le pişt dêwcame dêmokrasyekey derbxat û xwên û xak û barut têkellbkat. Eme xeyall ya tirsî herremekî nîye, eme rastîyeke û le sallanî raburdûda nûseran û roşnibîranî desellat çendîn car gllopî sewzyan bo xistnegerrî maşênekey be fermanî “serok” hellkirduwe, ke bo bergirtin be azadî û bekarbirdnî mafî rewayî dîgeran, dîwe faşîstîyeke derbxat. Herweha cengî nêwxoyî 1961-1998 û dwatrî nêwan partekan û mîlîşyakan û desellatdaranî bocwazî kurd tijyetî le dîmenî derkewtinî dîwe faşîstîyekey desellatixwazan û herdem cengî srrînewey yekdîyan kirduwe !

***********************************

*sed reşekan, hêzî taybetî împratorî tzarîy rusye bûn, ke le beranber raperrînî sallî 1905 û raperrînî fêbrîwerî û oktoberî 1917da bekarîhênan.

**krasrreşekan, layengranî musolînî bûn, ke kar û çalakîyan hêrrişkirdneser mangirtnî krêkaran û çalakî yekêtî û sendîkan û korr û komelle soşyalîstekan [komunîstekan û enarkîstekan] bû.

***********************************

Bo xwêndnewey beşî yekem, kirte leser em besterey xwarewe bke

Beşî yekem : http://wp.me/ppHbY-HN

Beşî duwem : http://wp.me/ppHbY-HY

Beşî sêyem : http://wp.me/ppHbY-If

Beşî çwarem: http://wp.me/ppHbY-IH

Beşî pêncem:http://wp.me/ppHbY-IK

Beşî şeşem: http://wp.me/ppHbY-Jb

Beşî hewtem : http://wp.me/ppHbY-Jm

Beşî heştem : http://wp.me/ppHbY-Jt

Beşî nohem: http://wp.me/ppHbY-JM

Beşî dehem : http://wp.me/ppHbY-JR

Beşî yazdehem : http://wp.me/ppHbY-K3

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١١

نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی وەڵامه‌كان / ١١

ئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەكانی ئێمە تەواو و دوا دەركی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریكین لە خۆمان بتێك سازدەكەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێكخستنەی كۆمەڵگە، كە ئێمە خەباتی بۆ دەكەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەكە، كە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریكین پووچگەراییەكی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەكانی دیكە، چێدەكەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێك نییە لە ئاسمانەكانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەكاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بكەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراكتیكی شۆڕشگێڕانە كەتواریی دەبێتەوە و سەركەوتنیشی لە كولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت. هەژێن

بەشی یازدەهەم

باشە كە تۆ فیدراڵیەتی ئێستای ھەرێمی كوردستان ڕەتدەكەیتەوە، لەولاشەوە دەوڵەتی سێكیولار و سەربەخۆی حزبی كۆمۆنیستی كرێكاری ڕەتدەكەیتەوە، وابزانم باوەڕیشت بە ولایەتی ئیسلامیش نییە، ئەدی چ ئەڵتەرناتیڤێكت ھەیە، كە ئیدیعای بكەی؟

بە بۆچوونی من ھەر پێشنیار و ئەڵتەرناتیڤێكت ھەبێت، ئەوا دوو ڕێگە بۆ جێخستنیان ھەن؛ یەكەم پاگەندە و ھوشیاركردنەوە و پراكتیزەكردن لە خوارەوەرا بە یەکگرتن و هەنگاوی کردەیی ژێردەستان، دووەم سەپاندن لە سەرەوەرا، بە بڕیاری ڕامیاران و سەودا و سازشی دەسەڵاتخوازان. پێش ئەوەی لە پێشنیارەكەی خۆم بدوێم، باشترە نموونە بۆ ھەر دوو بارەكە بھێنینەوە، كە من لێرەدا كۆلخۆزەكانی ڕوسیەی سایەی بۆلشەڤیزم و ھەرەوەزییەكانی ئۆکرانیای ١٩١٧- ١٩٢١ و هەرەوەزییەکانی سەردەمی جەنگی نێوخۆی ئیسپانیا ١٩٣٦-١٩٣٩، بەراورددەکەم:
لە ڕوسیە’ی پاش ڕاپەڕینی ساڵی ١٩١٧ بۆلشەڤیكەكان ھەوڵیاندا ئۆلگوی خۆیان بۆ كێڵگەی سۆشیالیستی بەزۆر بسەپێنن، لەو بارەوە سەرچاوە و دۆكومێنتە مێژووییەكان كارەساتی بێوێنەی مێژوویی لە زۆرداری و ملھوڕی پارتی بۆلشەڤیك و نائامادەیی خەڵك و مردنی چەندان ملیۆنی و بێبەرھەمی ئەو ھەوڵە دەگێڕنەوە، کە بەڕادەیەك جوتیارانی ڕوسیە تووشی كارەسات بوون، كە باری ژیان و بەرەھەم و گوزەرانیان لە سەردەمی پاشایەتی [تزاری] و جەنگی نێوخۆ خراپتر بوو و ڕادەی بەرھەمھێنان دابەزیبوو و گرانی و نەبوونی باڵی بەسەر گوندەكاندا كێشابوو، لێرەدا بواری لیستکردنی ئەو ئەو ئامار و دراوانە،كەمە، لەبەرئەوە خۆم لەو کارە لادەدەم، ئەگەر گومانت لەمە هەیە، تکایە لە وەڵامی ئەم وەڵامەدا، ئاگادارمبکەرەوە تا نموونەگەلێکی زۆری بەڵگەدار، لە دەمی ڕەخنەگرانی کۆمونیستەوە، بخەمەڕوو.

لە بەرانبەردا هەرەوەزییەکانی ئۆکرانیا ١٩١٧-١٩٢١ کە لەلایەك لەلایەن لەشکری نەمسا و ئاڵمانیاوە هێرشیان دەکرایە سەر و هاوکات لە پشتەوەڕا لەلاەین لەشکردی سوورەوە هێڕشیان دەکرایە سەر، هەروەها هەرەوەزییەکانی ئیسپانیا لە ڕاپەڕینی ١٩٣٦ی “جەنگی نێوخۆیی” ئیسپانیادا، كە لەلایەك فرانكۆ خۆی بۆ ھێرش ئامادەدەكرد و لەلایەكی دیكەوە كۆمونیستە پڕۆ-ڕوسەكان ڕێگرییان لە هەر هەوڵ و ئۆلگویەکی ئازادیخوازانە دەکرد، كەچی بە پێچەوانەی ئەزموونی سەرکوتگەرانی بۆلشەڤیکەکانەوە، ھەرەوەزییە ئازادەكان ھەم لەلایەن جوتیاران و کرێکارانەوە پێشوازییەکی فراوانی جەماوەرییان لێ دەکرا و ھەم بەرھەم و سەركەوتووییان بەراورد بە ناوچەکانی دیکە زیاتر و بەرچاوبوو. بەڵێ سەرکەوتن و پەرەسەندنیان بەڕادەیەك بوو، كاتێك كە خاوەنی كێڵگە گەورەكان و كارگە و كارخانەكان بە سەركەوتنی لەشكری فرانكۆ گەڕانەوە، ھەم كێڵگە و كارگەكان ئاوەدان بوون و ھەم بڕی بەرھەمھێنان زیادیکردبوو. ئەمە پەرجووی کار و یەكێتی و هەروەزیی ئازاد بوو، کەتوار و ڕاستییەك، کە بۆلشەڤیکەکان نیو سەدە بە هەموو جۆرێك هەوڵی شاردنەوە و شێواندنیان دا!

ئەو جیاوازییە لە سەرەنجامدا تەنیا بۆ یەك ھۆ دەگەڕێتەوە، ئەویش ئازادی ویست (ئیرادە)ی تاك و كۆمیونیتییەكانە، كە لە باری یەكەمدا [ڕوسیای بۆلشەڤیکی] جوتیاران بەزۆر ناچار بەبەشداری دەكران و زۆرینەی بەرھەمیان لەلایەن باجگرانی پارتی پێشڕەو و سیخورانی (چیكا)وە زەوتدەكرا و ئەوی ئامادەی بەشداری كۆلخۆزەكان نەبووایە، ئەوا بۆ سیبریا و ئوردووگە زۆرەملێییەكانی دیكە دەگوێزرایەوە. بەڵام لە ھەرەوەزییە ئەناركییەكانی ئۆکرانیا و ئیسپانیادا، ھەر كەس ئازادبوو بەشداریبكات یا نا، لەتەك ئەوەشدا ئەو كەسەی كە بەشداری نەكردایە و لە كۆتایی ساڵدا بەرھەمی كەم بووایە، لەلایەن جوتیارانی نێو ھەرەوەزییەكانەوە، دەستگیرۆیی دەكرا و ژیانی وەك كۆمەكی كۆمەڵایەتی دابیندەكرا. ھەر ئەم خاڵە وای لە جوتیاران كرد، كە گرنگی و سەركەوتوویی ھەرەوەزییەكان دەركبكەن و بە هاریكاری و بە چەك پارێزگارییان لێ بكەن و لەو پێناوەشدا بەرانبەر لەشكری فرانكۆ، لەپێناو ئازادی و یەکسانی دەسەڵات و سەربەخۆیی ئابووریی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتییدا گەورەترین قوربانیبدەن.

ھەڵبەتە ئەم خودهوشیاریی و ئامادەییە چینایەتییە لە شەوڕۆژێكدا سەریھەڵنەداوە و نەبووەتە ھێزی كۆمەڵایەتی و بەشێك لە كولتووری خەڵكەكە. ئەوەی كە بۆ وڵامەكەی من گرنگە، ھەر ئەم خاڵەیە و دەمەوێت بڵێم، شۆڕش پرۆسێسێكی بەردەوامی مێژووییە و ھەموو خاڵێك لەو پرۆسێسەدا پێویستی بە كاری ھوشیاریبەخش و پاگەندەی شۆڕشگیرانە ھەیە، هەر ئەوەی كە ئەناركییەكان لە كۆتایی سەدەی نۆزدەوە تا ساڵی ١٩٣٦ لە ئیسپانیا، شەو و ڕۆژ بەردەوام لەنێو كارگەكان و كێڵگەكاندا كاریان بۆ كردبوو و بووبووە بەشێك لە ھوشیاری و تەنانەت ئاوەز و كولتووری خەڵك.

ھەر لەبەرئەوە، ئەگەر ئێمەش [هاوسەردەمیانی ئەم ساتە] بۆ ھەر كارێك چ پێكھێنانی ڕێكخراوێكی جەماوەری بێت یا بەرپاكردنی ڕاپرسییەك [ڕیفراندۆمێك] یا ھەڵخڕاندنی ڕاپەڕینێك یا ڕێكخستنەوەی كۆمەڵگە لەسەر شێوازێك و جێخستنی ئەڵتەرناتیڤێك، ئەوا پێویستمان بە پاگەندە و ھوشیاركردنەوەی بەردەوام ھەیە، وەك پێشمەرجی دەستبەكاربوون. چونكە سەرگرتن و جێكەوتەبوونی دیاردەیەك، پێویستی بە بوون بە بەشێك لە كولتوور و ئاوەزی تاك و كۆمەڵگە بەگشتی ھەیە، ئەگەر نا، یا ئەوەتا وەك ئەزموونی چەپەكان لە عیراق و كوردستان نیشانیدەدات، دەبێت خۆزگە بە پەرجووی ئاسمانی بخوازین بۆ ھاتنەدی یا ئەوەتا وەك بۆلشەڤیكەكان بە كوشتن و زیندان و ھەڕەشەی دوورخستەنەوە دەیسەپێنین.

چ عیرا ق بەگشتی چ ھەرێمی كوردستان، لە كۆمەڵێك ئێتنی و ئایین و كولتووری جیاواز پێكھاتووە، لە كۆتایی سەدەی نۆزدەوە بەگشتی و لە پاش داگیركردنی عیراق لەلایەن داگیركاریی بریتانیاوە بزاڤە ناسیونالیستییەكان و پارتە ڕامیارییەكان لەسەر ڕێكخستنی ھەرێمەكان و ناوچەكان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆجی ناسیونالیستی و دروستكردنی دوژمنایەتی و كێشە و جەنگ و كوشتار لەنێوان نەتەوەكاندا بەگشتی و ناوچە ھاوبەشەكاندا بەتایبەتی كاردەكەن و ئەم هەرێمە چەند جەنگی نێوخۆیی و دەرەکی بەسەردا هاتووە، کیمیاباران و جینۆسایدی تێداکراوە. هەر ئەڵتەرناتیڤێك ئەم ڕووداوانە لەبەرچاونەگرێت، بەدڵنیاییەوە وەك بەیاننامە پارتییەکان دەبێتە ڕابوردوویەکی نەزۆك.

وەك دەزانین لەنێو زۆربەی گروپە ڕامیارییەكاندا بە چەپ و ڕاست و نێوەندەوە یەك ئەڵتەرناتیڤ پێشنیارە، ئەویش گۆڕانی ڕواڵەتی [ڕامیاریی] یا گۆڕان لە دەسەڵاتی ڕامیاریدا، كە ھەر گروپ و ئاراستەیەكی ڕامیاریی خۆی بە باشترین كاندید بۆ جێگرتنەوەی سەروەرانی ئێستا دەبینێت، گشت دەسەڵاتخوازان یەك پەیامیان بۆ جەماوەرێك كە دەیانەوێت سەروەریی بەسەردا بكەن، هەیە، ئەویش ئەوەیە “ئەگەر دوای من بكەێت، بەھەشتی ئاسمانەككانت لەسەر زەوی بۆ مسۆگەردەكەم”. ئەم ئەڵتەرناتیڤەش یا بە بەشداری ھەڵبژاردنی پارلەمانی جێبەجێیدەکەن یا بە كودەتای سەربازی و قۆستنەوەی لازاری ڕاپەڕینەكان. لە بەرانبەردا ئەو شتانەی کە لە هیچ سەردەمێکی ئەم ناوچەیەدا لەلای گروپ و پارتە چەپەكان پێشنیارنەبوون، ڕێکخستنی سەربەخۆی جەماوەریی، چالاکی [خەباتی] ڕاستەوخۆ، خۆبەڕێوەبەراریەتی سەربەخۆ [ئۆتۆنۆم]ی كۆمیونیتیەکان و كارگە و كێڵگە ھەرەوەزییەكان، دێمۆکراسی ڕاستەوخۆ و یەکگرتنەوەی فێدراڵیستییانەی کۆمەڵگەکان، كە دەبنە بناخەی ڕێكخستنەوەی كۆمەڵگەی ئازاد.

هەروەها بە بۆچوونی من، ھەر كات دەستپێبكەین، پێویستە لەم سەرەتایەوە دەستپێبكەین و بەبێ ئەم سەرەتایە و بەبێ ئەم ئامادەكارییە، ئەستەمە لە ھیچ ھەڵچوون و ڕاپەڕینێكی شۆڕشگێرانەدا یا لە ھیچ قەیرانێكی سەرمایەداریدا، بتوانین ھەنگاوێك بەرەو ئاڵۆوگۊری كۆمەڵایەتی؛ بەواتای تێكدانی بنەمای ئابووریی و بوونە كولتوورییەكانی سیستەمی سەرمایەداری، بنێین. لە ھەموو سەردەمەكاندا گرفتی ئەوانەی كە پاگەندەی سۆشیالیستبوونیان كردووە [بەتایبەت لە ساڵی ١٩٩١ بەدواوە] ئەوە بووە، كە پاگەندەی گۆڕانەكانیان وەك خەونێك بۆ ڕۆژانی ھەڵچوون و قەیران ھەڵگرتووە و لەو ڕۆژەدا ویستوویانە بە دەركردنی ڕاگەیاندنێك [بەیاننامە] و بانگەوازكردنی خەڵك، شۆڕش [بە واتای خۆیان] بەرپابكەن.

من نازانم كەی و چەند دەخایێنێت، تا خەونەكانی ئێمە چ لە ژیانی خۆماندا و چ بۆ نەوەکانی داهاتوو دێنەدی، بەڵام لەوە دڵنیام ھەر ئێستا یا ئەو ساتەی کە ئەركی ھەنووكەیی سەرشانمان دەكەین، پێویستە كاری بۆ بكەین و ئەوە لەبەرچاوبگرین، كە لە داھاتوودا بەبێ كار و تێكۆشانی ئێستا، ئەستەمە سەركەوتن بەدەستبھێنین. بۆ نموونە ئەگەر بمانەوێت لە ساڵی داھاتوودا بزووتنەوەیەكی بێكاری بەھێز و سەربەخۆ یا بزووتنەوەیەكی شواریی جێكەوتەمان ھەبێت یا لە چەند ساڵی داھاتوودا زنجیرەیەك ھەرەوەزی دیھاتەكان و كۆمونەی شاریی و كۆمەڵێك خۆبەرێوەبەریی كرێكاریی كارخانەکان و كۆمەڵێك خوێندنگەی سەربەخۆ و ئازادی خۆبەڕێوەبەرایەتی خوێندكاران و مامۆستایانمان ھەبن، پێویستە ھەر ئێستا و لەم ساتەوە پاگەندەیان بۆ بكەین و خۆھوشیاری و خۆڕێكخستن و خۆبەڕێوەبەرێوەبردن و ئۆتۆنۆمی ژیان بكەینە بەشێك لە بەرنامەی چالاکی و تێکۆشانی ڕۆژانەمان و هەوڵبدەین بیانکەین بە بەشێك لە كولتووری ژیانی ڕۆژانەمان. نەك چاوەڕێی ھەلبارین لە ئاسمانەوە یا لەدایبوونی ڕابەران بین!

وەك گوتم عیراق و ھەرێمی كوردستان، فرە كولتوور و فرە ئێتنی و فرە ئایینن، بۆ ئەوەی كار و تێكۆشانی شۆڕشگێڕانەمان سەركەوتووبێت، پێویستە شێوازی “خۆجێی چالاکیکردن و سەرتاسەریی هاوپشتیکردن ” بكەینە بنەمای کار و چالاکی و پەیڕەویبكەین. بۆ ئەمەش پێویستە پێش ھەموو شتێك وەك سەرەتایەك و بنەمایەك لە بڕوابوونمان بە ئازادی، باوەڕمان بە جیابوونەوە و یەكگرتنی ناوچەكان، ھەرێمەكان، ئێتنیەكان، ئازادی كولتووری، ئازادی زمان و خوێندنی زمانی دایك، ھەبێت.

لە ھەنگاوی دووەمدا ھەر كەسە و لە شوێنی كار و ژیانی خۆیدا، خەریكی پاگەندە و ھوشیاركردنەوە بێت و لە ڕێكخراوەی پیشەیی و ئابووریی و تۆڕی كۆمەڵایەتیی خۆجێیدا خەریكی چالاكی سەربەخۆی خۆی بێت. ئەمە دەكاتە خۆپەروەردەكردن و پەروەردەكردنی تاكی ئازادیخواز و سەربەخۆ. كاتێك کە توانرا لە ئاستی كۆمەڵگەدا بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەکان بەو ئاراستە بەڕێبخرێن و ئاستی ھوشیاری تاك بگەیێنرێتە ئەو ئاستەی، كە چیدی نەتوانرێت لە ژێر سایەی سیستەمی قوچكەیی بەڕێوەبردندا بژی. ئەو كات لە ئامادەیی و یەکێتی کۆمەڵایەتیی فرە ڕەهەنددا ھاوسەنگی ھێز لەنێوان بەرەی گۆڕانخواز (شۆڕش) و بەرەی كۆنەپارێز (دژەشۆڕش)دا بەلای بەرەی شۆڕشدا دەشكێتەوە و ئاسانتر دەتوانرێت ئەوە وێنابكرێت، كە بە مانگرتنی گشتی و یاخیبوونی كۆمەڵایەتیی بەردەوام و هێزگرتنی خۆبەڕێوەبەرایەتییەکان و کەنارخستنی ڕۆڵی دەوڵەت و بەڕێوەبەران لە ژیانی کۆمەڵایەتییدا، دەسەڵاتی چینایەتی دەڕوخێنرێت. لەوانەیە بۆ ئەوانەی کە بە پاشڕەویی دەسەڵاتخوازان دەستەمۆبوون و خویانگرتووە، وێناکردن و بڕواکردنی وەها شتێك ئاساننەبێت، بەڵام ئەگەر سەرنجی مێژووی بیست ساڵی ڕابوردوو بدەین، ئەوا بە ئاسانی چەندین نموونەی زیندوو بەرچاودەکەون، کە پێچەوانەی تێروانینی پاشرەوانە و دەستەمۆییانەی ڕامیارییین: لە سەدەی ڕابوردوودا لە وڵاتی بەنگلادیش و هەروەها لە وڵاتی لوبنان، هەرچەندە بزووتنەوەکانی: بەرگرتن بە تایبەتیکردنەوەی کەرتەکان و پێکهێنانی هەرەوەزییەکان و سەندنەوەی کارخانە و نێوەندەکانی خزمەتگوزاری و شوێنە گشتییەکان لە دەوڵەت و سەرمایەداران لە ئارادانەبوون و ڕێکخستنەوەی کۆمەڵایەتیی بەرهەمهێنان و خۆبەڕێوەبەرایەتی گەلیی بوونیاننەبوو، بەڵام وێرای ئەوەش چەند جار فەرمانداریی (حکومەتی) ئەو دوو وڵاتە بەهۆی مانگرتنی گشتی و سەرتاسەرییەوە توانراوە بڕوخێندرێن و هەڵوەشێندرێنەوە. هەروەها لە مانگی جونی ٢٠١٠- ٢٠١١ وڵاتی بەلجیکا بەهۆی کێشەی نێوان لیستە براوەکانی هەڵبژاردنەوە، بەبێ فەرمانداریی مایەوە و وەك وڵاتی بەبێ فەرمانداریی، ڕیکۆردی جیهانی شکاند و هەموو کاروبارەکانی کۆمەڵگە و گوزەرانی ژیانی ڕۆژانە و ڕۆتیین بەڕێوەدەچوو و بەبێ ئەوەی ئەو بێسەرەوبەرەییە دروستببێت، کە ڕامیارەکان بەوە کەسانی ناهوشیار و بڕوابەخۆنەبوو دەترسێنن؛ “ئەگەر شوانەیی دەوڵەت و فەرمانداریی سەرووخەڵکی نەبێت، ژیان ناگوزەرێت”. ھەڵبەتە پێش ئەو هەنگاوانە و پاش ئەوەش، پێویستە مافی بڕیاردان و ڕاپرسیی لەسەر پرسە كۆمەڵایەتی و ئابوورییەكان، لەبەرچاوگیرابێت و ھەر ناوچە و ھەرێمێك یا گوند و شارێك لەسەر بڕیاردانی گشتی ھەرەوەزییەكان و شوراكان و ڕێكخراوە جەماوەرییەكانی، بەپێی بنەماكانی دێمۆكراتی ڕاستەوخۆ، مافی جیابوونەوە یا یەكگرتن یا چۆنیەتی ڕێكخستنی ژیان و خۆبەڕێوەبردنی خۆی ھەبێت.

بەو جۆرە دەتوانین بەر بە خوێنڕشتن و جەنگی لابەلایی نێوان ناوچەكان و ئێتنییەكان و ئایینەكان و كولتوورە جیاوازەكان بگرین و لە دەستەبەركردنی ئازادی و سەربەخۆیی ھەموواندا گیانی تەبایی و ھاوپشتی و پێكەوەژیان بەھێزبكەین؛ واتە ناسێنرالیزەكردنی بەڕێوەبەرایەتی و شێوەی ژیان و ڕێكخستنی كۆمیونیتییەكان؛ واتە گێڕانەوەی بڕیاردان و بەڕێوەبەرایەتی بۆ خودی خەڵك [گشت ئەندامانی کۆمەڵگە]، ئەگەر نا هەر هەوڵێکی ڕامیاریی لە نزیکترین وێستگەیدا، سەری لە بیرۆکراسی و تیئۆکراسییەوە دەدەچێتەوە !

بەڵام لەبیرمان نەچێت، كە دەستبەكاربوون بۆ پێكھێنانی ھەرەوەزییەكان و خۆبەڕێوەبەرایەتی كارخانە و كێڵگە و خوێندنگە و فەرمانگە و شارەوانییەكان و بوونی ڕێكخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەكان وەك بەردی بناخەی كۆمەڵگە ئازادەكان، یەكەمین ھەنگاوی دەستبەكاربوونە بە ئامانجی گۆڕینی سیستەمی چینایەتی. ھەروەھا پەروەردەكردنی بڕوابەخۆبوونی تاكەكەس و سەربەخۆیی لە دەسەڵاتی سەروەری و پارتەكان و بایكۆتی ڕامیاركاران و مشەخۆران لە ژیانی كۆمەڵایەتییدا، مەرجی سەربەخۆیی نێوەندەكانی خەباتە.

تا ئەوەندەی من بیستبێتم ئەنارشیستەكان باوەڕییان بە شۆڕش نیە، ئەی تۆ چی دەڵێیت؟

ئەگەر وەڵامەكە كورتبكەمەوە، ئەوا ئەمەی لێ دەردەچێت؛ ئەناركیستەكان باوەڕیان بە شۆڕشی كۆمەڵایەتی ھەیە و ھیچ ئاڵوگۊرێكی ڕامیاریی و سەرووخەڵكی بە شۆڕش ناناسن و قۆناخبەندیش بۆ شۊڕش ناكەن و ڕاستەوخۆ خۆیان لە شۆڕشی كۆمەڵایەتییدا دەبیننەوە، ھەڵبەتە شۊڕش بەو واتایەی كە ئەناركیستەكان مەبەستییانە نەك بەواتای سەركەوتنی پارتێك لە ھەڵبژاردنی پارلەمانیدا یا كودەتایەكی سەربازی و بەدەسەڵاتگەیشتنی پارتێك لە شکستی ڕاپەڕینێکدا بەناوی پڕۆڵیتاریاوە، یا هەڵچوونێکی ساتەکی ناڕازییانی کۆمەڵگە و گۆڕینی سەروەرێك بە سەروەرێکی دیکە، گۆڕینی دیکتاتۆڕێکی سەربازیی بە دیکتاتۆڕێکی پارلمانی، گۆڕینی تیئۆکراسی بە هەرای پارلەمانی، گۆڕینی فاشیزمی ئایینی بە فاشیزمی سێکیولار. شۆڕش ڕەوتی گۆڕانی کۆمەڵایەتییانەی کۆمەڵگەی چینایەتییە بەرەو کۆمەڵگەی ناچینایەتی، وەها پرۆسێسێکی مێژوویی تەواو پێچەوانەی ئاڵوگۆڕە ڕامیاریی و ڕواڵەتییەکانە، گۆڕینی کۆمەڵگەیە بە گۆڕینی ڕیشەیی بنەما و ڕێکخستنە ئابووریی و کولتووریی و پێکهاتەییەکانی!

لە ڕوانگەی منەوە، شۆڕش ڕووداوێكی كتوپڕ و كاتیی نییە، فوكردنی پارتێك و ڕابەرایەتی پارتاێك نییە بە جوقەیەكی لەشكرییدا، بەڵكو پڕۆسێسێكی مێژووییە و لەوەتەی چەوسانەوە ھەیە، ئەویش بەردەوامە و ھێشتا لە ھیچ شوێنێكی گۆی زەمیندا سەركەوتنی یەكجارەكی بەدەستنەھێناوە، ئەو ڕووداوە مێژووییانەی کە بە “شۆڕش” ناوبراون و ناودەبرێن، لە ڕاپەڕین و ھەڵچوونی ساتەکی شۆڕشگێڕانە بەولاوەتر نین. شۆڕش واتە گۆڕانی کۆمەڵایەتی، کە لە بواری ئابوورییدا دەکاتە گۆڕانی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان و کۆمەڵایەتییکردنەوەی کەرتەکانی بەرهەمهێنان و لەنێوبردنی پایەکانی سیستەمی چینایەتی [کاریکرێگرتە و دارایی تایبەت]، لە بواری بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەدا دەکاتە هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی ڕامیاریی و کۆمەڵایەتییکردنەوەی پرسە کۆمەڵایەتییە بەڕامیارییکراوەکان و ڕێکخستنەوەی کۆمەڵگەکان و تەواوی جیهان لەسەر بنەمای یەکگرتنی فێدرالیستییانەی ئازاد و پشتبەستوو بە هاوپشتی و تەبایی و پێکەوەژیانی مرۆڤ و بوونەوەرەکانی دیکە.

بە بۆچوونی من، خودی ڕەوتی گەشەی كۆمەڵگەی چینایەتی، لە ھەناوی خۆیدا ھەڵگری ئاراستەی شۆڕش و دژەشۆڕشە، بەڵگەكان و دەركەوتەكان و لۆجیكی دەركەوتن و تێداچوونی دیاردە كۆمەڵایەتییەكان، سەلمێنەری بوون و بەردەوامی ململانێی نێوان شۆڕش و دژەشۆڕشن، هەر لە بەرەبەیانی كۆمەڵگەی مرۆییەوە تا ھەنووكە. ئەگەر بەراوردی سەرەتا و ئێستای دیاردەكان بكەین، ئەوا لۆجیكی بەردەوامی شۆڕشمان لە ژیانی ڕۆژانەدا بۆ دەردەكەوێت؛ بۆ نموونە توندوتیژی و كوشتار لەنێو ئەشكەوتنشینان و ئێستا، شێوەی پێكەوەژیانی سپیپێست و ڕەشپێست پێش ١٠٠ ساڵ و ئێستا، گۆشتخۆری و ئاژەڵكوژی جاران و ئێستا، ڕێوشوێنی ژنان، جاران و ئێستا زۆر شتی دیكە، دەبینن، سەرەڕای ھەوڵەكانی سەروەران بۆ مۆدێرنیزەكردنی دڕندایەتی هوشیارانەی مرۆڤ بەھۆی توانای تەكنۆلۆجی و سەرتاپاگیری سیستەمەكەوە، ھێشتا ھۆشیاری و پشتتێكردنی تاكەكان لە جەنگ و نەژادپەرستی و دەمارگیری ئایینی و ئێتنیی و ڕەگەزیی، ڕوو لە پێشە و بازاری دڕندەیی لە چاو جاران ڕوو لە كزییە. بۆ من ئەمانە دیاردەی شۆڕشن و گەواھی بۆ بەردەوامی شۆڕش دەدەن.

بەپێچەوانەی بیری باو و زاڵ، ھیچ یەك لە گۆڕانەكانی سیستەمەكان [کۆیلایەتی بە دەرەبەگایەتی بە سەرمایەداری] ھەر لە ئەوەی پێیدەڵێن “شۆڕشی کۆیلان”، “شۆڕشی گەورەی فەرەنسە” تا “شۆڕشی كۆمونە” و تا “شۆڕشی ئۆكتۆبەری ١٩١٧” و “شۆڕشی ١٩٣٦ی ئیسپانیا ” و “شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران” و ئازاری ١٩٩١ی كوردستان، شۆڕش نەبوون، بەڵکو تەنیا بازنەیەك و هەنگاوێك بوون لە ڕەوتی شۆڕشدا، شۆڕشێك كە تا ژیان ھەبێت، بەردەوام دەبێت و ڕوخان و دروستبوونی ھیچ سیستەمێكی كۆمەڵایەتی ناتوانێت كۆتایی ئەو بێت. ئەو ڕووداوانە و ھەزاران ڕووداوی دیكەی نەناسراو و شێوێنراوی دیكە، تەنیا ھەڵچوون و تەقینەوەی خێرای شەپۆلەكانی شۆڕش بوون و لەتەك تێكشكانی ڕاپەڕینە جەماوەرییەكاندا، دژەشۆڕش سەركەوتنی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی نێوان ١٧٧٩ – ١٧٩٣ – ١٨٤٨ لە تێكشكانی بەرەی جەماوەریی چەوساواندا [جوتیاران و کرێکارانی شاریی]، بۆرجوازی فەرەنسی وەك دژەشۆڕش و پاوانگەری خواستەکانی شۆڕش، سەركەوتنی بەدەستھێنا، لە ساڵانی پاش ڕاپەڕینی جەماوەریی ئۆكتۆبەری ساڵی ١٩١٧دا، بۆلشەڤیزم وەك دژەشۆڕش لە تێکشکاندنی کۆمیتەی کارخانەکان و شورای شارەکان و هەروەزیی گوندەکاندا سەركەوتنی بەدەستھێنا، ساڵی ١٩٣٩ لە ئیسپانیا، لەشكری فرانكۆ بە تێکشکاندنی میلیتێریانەی هەرەوەزییەکان گەڕایەوە دەسەڵات، لە تێكشكاندنی پیلانانەی ڕاپەڕینی جەماوەریی ڕێبەندانی ١٩٧٩ی ئێراندا، بە کۆمەکی زلهێزەکان، ئاخوندەكان بەدەسەڵایگەییشتن، لە تێكشكاندنی ڕاپەڕینی جەماوەریی ئازاری ١٩٩١دا بەرەی كوردستانی و لایەنگرانی ئەمەریكا سەركەوتنیان بەدەستھێنا، وەك دەبینین لە تێكشكانی ڕاپەڕینەكانی ئەم دوو ساڵەی دواییشدا [٢٠١١-٢٠١٢] لە وڵاتانی باکووری ئەفریکا، ئیسلامییەكان و ناسیونالیست و پڕۆ-ئەمەریكییەكان سەركەوتنیان بەدەستھێناوە و دەھێنن، بەڵام هیچ کات و لە هیچ شوێنێك شۆڕش نەوەستاوە و بەردەوامە و بەرامبەر هەوڵەکانی دژەشۆڕش کاردانەوەی نیشانداوە و دەداتەوە، چونکە شۆڕش هیوا و هاندەری ژیانە و ژیان بەبێ شۆڕش نە بوونی هەیە و نە دەتوانێت درێژەی هەبێت!

شۆڕش وەك ئاڵۆگۆڕی كۆمەڵایەتی و گۆڕانی شێوازی ڕێكخستنی ئابووری و كۆتایی سەروەری چینایەتی و چێكردنی كۆمەڵگەی ئازادی و یەكسان و دادپەروەر، لە ھیچ یەك لەو جێیانەدا، كە ڕاپەڕینەكانیان بە “شۆڕش” ناودەبرێن، سەركەوتنی یەكجارەکی بەدەستنەھێناوە و بەردەوام لە ھەڵكشان و داكشاندا بووە و هەیە. بەڵام ھیچ كات نەوەستاوە و ھیچ كاتیش خودی شۆڕش تێكناشكێت، بەڵكو ئەوەی تێكدەشكێت، تەنیا ڕوودا و ھەڵچوونێكی خێرای نێو ڕەوتی شۆڕش و هێزە ڕامیارییەکانی نێو ڕەوتی ڕووداوەکانن. ھەر بۆیە كاتێك كە ئیمپراتۆری بۆلشەڤیكی پاش ٧٠ ساڵ تێكدەشكێت، دەركەوتنەوەی خێرای شەپۆلەكانی شۆڕش ھەم لەوێ و لەم لە دەرەوەی ئەو بەرچاوتر دەبن و خەبات پەرەدەسێنێتەوە !

ئەوەی كە ئەو واژە و دەستەواژانە [هەڵپەی ڕامیاریی، ڕاپەڕین و شۆڕش] بە ھەڵە بەكاردەبرێن و جێگۆڕكێیان پێدەكرێت، لە ناھوشیاری ئێمە و لێزانی دوژمنانەوەیە، تاوەكو لەو ڕێگەوە لە ئاوەز و هوشیاریی ئێمەدا قوفڵ لە ڕەوتی شۆڕش بدەن. کاتێك کە كۆیلە لە دژی كۆیلایەتی ڕادەپەڕێت و لە تێكشكانیدا جۆری سەروەری دەگۊڕێت و ئەو سەروەرییە خۆی دەكاتە بەرھەمی ڕاپەڕینی كۆیلان و مۆری كۆتایی شۆڕش لێدەدات و خۆیشی دەكاتە دوائامانجی چەوساوان. هەر ئاوا کاتێك کە لە ئەوروپادا ڕاپەڕینی جوتیاران و کرێکارانی شاریی تێكدەشكێت و كۆمەڵێكی دیکە [دەوڵەتمەندەکان] جێگەی سەروەرەكانی پێشوو (فیئۆداڵەكان) دەگرنەوە و بەدەسەڵاتگەیشتینی خۆیان دەكەنە ئامانجی بەدیهاتووی ڕاپەڕینی “شۆڕشی” جوتیاران. ئەمە دەستاودەستکردنی دەسەڵاتە لە دەستی فیئۆداڵەکانەوە بۆ دەستی بۆرجواکانی شار. کاتێك کە كرێكاران و سەربازان لە ڕوسیە ڕادەپەڕن و لە تێكشكانی هەرەوەزییەکان و شورا و كۆمیتەی كارخانەكاندا بۆلشەڤیكەكان دەسەڵاتی قەرەقووشیانەیان دەسەپێنن و ئەمە دەكەنە كۆتایی مێژوو و بەرھەمی شۆڕشی پڕۆڵیتاریا و ھەر بەو ناوەوە سەركوتی ھەموو ڕاپەڕینەوە و یاخیبوونێكی پڕۆڵیتێری دەكەن، ئەوە تێکشکانی ڕاپەڕینی چەوساوانە بە سەرکەوتنی دژەشۆڕش. بەم جۆرە زنجیرەی تێكشكانەكان بەردەوام بەناوی شۆڕشەوە دەبنە سەركوتگەری شۆڕشی چەوساوان و ئەو نائومێدییە بەرهەمدەهێنێت، کە لەم ڕۆژگارەدا بەسەر مرۆڤایتیدا زاڵبووە؛ بەواتایەکی دیکە کاتێك دەڵێین “ڕاپەڕین” تێكشکاوە، واتە تێكشکانی هەوڵێك لە کات و شوێن و بار و دۆخێکی دیاریکراودا، هیچ کات ئەمە لە ئاوەز و هۆشی تاکی چەوساوەدا نابێتە نائومێدکەری، لەوەی کە بەیانی یا لە شوێنێکی دیکە و بار و دۆخێکی دیکەدا، ئەگەری سەرکەوتنی هەیە. بەڵام کاتێك کە بڵێین “شۆڕش” تێكشکاوە، لە هۆش و ئاوەزی تاکی یاخی تێکشکاودا ئەو پوجگەراییە بەرهەمدەهێنێت، کە سەرکەوتنی “مۆدێلی بیسمارکی” لەلایەن بۆلشەڤیکەکانەوە لە ڕوسیا دەکاتە سەرەنجامی “شۆڕش” و دواتر تێکشکانی هەمان مۆدیل لە ساڵی ١٩٨٩دا دەکاتە بەرهەمهێنەری پووچگەراییەکی دیکە؛ ” شۆڕش هەر ئەوە بوو، کە ئازادی سەرکوتدەکرد، شۆڕش ڕوخا وکۆتاییهات و ئیدی بۆ هەمیشە سەرمایەداری دوا قۆناخی مێژووە” !

بەبۆچوونی من، كاتی ئەوە ھاتووە، کە بە وریاییەوە دەستەواژەكان بەكاربەرین و واژەی دروست لە شوێنی گونجاودا بەكاربەرین. “شۆڕش” بریتییە لە خەباتی هوشیارانەی بەردەوام بۆ كۆتاییھێنان بە چەوسانەوەی مرۆڤ و ئاژەڵ و تێكدانی ژینكە لەلایەن مرۆڤە هوشیارە دڕندەکانەوە. ئەم خەونە بەبێ لەنێوبردنی پایەكانی ڕاگرتنی چەوسانەوە؛ سەروەری، دارایی تایبەت، كاریكرێگرتە، مشەخۆریی، ئەستەمە ببێتە كەتوار. لێرەوە دەتوانین سەرنجی ئەو ڕووداوانە بدەین، كە لە مێژوودا بە “شۆڕش” ناوبراون و دەبرێن. ئایا ئەو چوار تایبەتمەندییەی سیستەمی چینایەتییان لەنێوبردووە؟

بەبۆچوونی من نەخێر و لە ڕادیكاڵترینیاندا، كە ڕاپەڕینی ئۆكتۆبەری ١٩١٧ بوو، نەك نەتوانرا ھەر چوار پایەكەی سیستەمی چینایەتی لەنێوببرێن، بەڵكو ھەر چواریان لەو سیستەمەدا مانەوە و ئامادەییان ھەبوو و بەهێزتر کران؛ پارتی كۆمونیست سەروەر بوو، دەوڵەت دارای ئامرازەكانی بەرھەمھێنان و زەمین و سامانی كۆمەڵگە بوو، كرێكاران كرێگرتەی دەوڵەت بوون، سەرانی پارت و دەوڵەت مشەخۆری ڕەنجی بەرهەمهێنەرانی كۆمەڵگە بوون.

بۆچی ئەنارشیستەكان ھەمیشە پەنا بۆ توندوتیژی دەبەن و خەباتی چینایەتی و جەماوەری ڕەتدەكەنەوە ؟

بەداخەوە زۆربەی بڕیارەکانی تاکی گۆشکراو بە پەروەردەی پارتیی، لە پێشداوەرییەوە سەرچاوەدەگرن؛ “مادام ئاوا باوە و ئاوا دەڵێن، ئیدی ئاوایە. من ئاوام بیستووە”. “هەمووان ئاوا دەڵێن” …تد. بەڕێزم، من لە دەستەواژەکانی تۆدا ئەوەندەی پێشداوەریی و هەژموونی میدیای دەسەڵات دەبینم، ئەوەندە سەرنجدەریی و پرسیار نابینم. من نازانم زۆربەی ئەوانەی کە ئەنارکستەکان بە توندوتیژ و وێرانگەر دەبینن، چ سەرچاوە و بەڵگەیەك یا دیتنێکی خودییان لەو دیمەنانە هەیە، کە وێنایاندەکەن؟

بەپێچەوانەوەی پاگەندە باوەکانەوە، یەكەم پێكدادانەكان بەو جۆرە نین، كە كامێرای ماسمیدیا نیشانیاندەدەن. لەم بارەوە دەتوانین سەرنجی ئەو فیلمە دۆكومێنتەری و كورتە فیلم و وێنانە بدەین، كە دەستەی ھەواڵنێری خۆپیشاندەران لە خۆپیشاندانەكان دەیانگرن و لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و لە میدیای سەربەخۆ [www.indymedia.org] دەیانخەنە ڕوو، ھێرشكەری یەكەم ھێزەكانی دەسەڵاتن، کە پەلاماری خۆپیشاندەران دەدەن و ئەوەی لە نیشاندەری کاناڵەکانەوە نیشاندەدرێت، كاردانەوەیە بە ڕووی توندوتیژی دەسەڵاتدا، بۆ نموونە سەرنجی ھەر دوو دیوی ڕووداوەكان ئەوەی میدیای دەسەڵات و ئەوەی میدیای دژەدەسەڵات لە سیاتل و گوتیبێرگ و گێنێڤا و ..تد دەیخەنەڕوو، بدەن.

پاشان بەپێچەوانەی ئەوەی كە لە دوو سەدا ساڵی ڕابوردوودا لەمەڕ ئەناركییەكان گوتراوە و پاگەندەی بێبنەمایان بۆ كراوە، بەپێچەوانەی ئەوانەوە، كە باوەڕیان بە تێكۆشانی ڕامیاریی و پارتایەتی و ھەڵپەی پارلەمانی و ڕێكخستنی قوچكەیانەی ڕێكخراوە جەماوەرییەكان ھەیە، ئەناركییەكان تەنیا یەك شێواز لە تێكۆشان بە سەنگەری چینایەتی دەزانن، ئەویش خەباتی جەماوەریی و ڕێكخستنی ناقوچكەییی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانە، کە ڕێکخستنێکی وەها تێکۆشانی ناتوندوتیژ دەخوازێت، چونکە ڕێكخراو و ڕێکخستنەکانی ئەو بزووتنەوانە، پێکهاتەی میلیشیایی نین و پێویستییان بە پلان و بەرنامەی پشتپەردەی پارتایەتی و دەستەی تێرۆر و تۆقێنەر نییە. دەکرێت لە بزووتنەوەیەکی جیهانگردا لە خۆرهەڵاتەوە بۆ خۆراوا، لە باشوورەوە بۆ باکوور، چەندین گروپی پێکهاتوو لە لاوانی خوێنگەرم و بێئەزموون هەبن، کە پێکدادان لەتەك پۆلیس و دامرکانەوەی ساتەکی تووڕەیی کەڵەکەبووی ساڵانەیان بەرامبەر دەزگە سەرکوتگەرەکانی پۆلیس و بۆدیگاردەکان، کە ڕۆژانە سوووکایەتی و توندوتیژی بەرامبەر تاکە ژێردەستەکان دەنوێنن و بەکاردەبەن، بە کارێکی شۆڕشگێرانە و سوودمەند بزانن. بەڵام سەرپای مێژووی بزووتنەوەی ئەنارکیستی تژیەتی لە بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی و بیریاران و تیئۆری ناتوندوتیژ، لەوانە دەتوانین ناوی ماهاتما گاندی [Mahatma Gandhi] و کلارا ڤیشمان [Clara Wichmann] و تۆلستۆی و چەندینی دیکە بەرین.

پاشان، مەبەست لە خەباتی چینایەتی چییە، ئایا ھەوڵ و چەنەبازیی پارلەمانی، خەباتی چینایەتییە؟ ئایا واژۆكۆكردنەوە و پاڕانەوە لە دەسەڵات و بەرەی ھاوبەش لەتەك پارتە ڕامیارییەكان، خەباتی چینایەتییە؟ ئایا پێكھێنانی ڕێكخراوەی قوچكەیی، كە كەمایەتییەك تیایاندا بۆ زۆرینە بڕیاردەدەن، ڕێكخستنی چینایەتییە؟ ئایا جوڵانەوە و خۆپیشادان لە چوارچێوەی یاسا و چاودێری و سەرپەرشتی ھێزەكانی دەوڵەت و بەرزكردنەوەی لافیتەی سپی و دروشمی شەرمنۆكانەی نەتەوەیی و نیشتمانی و تاوانباركردنی دەسەڵاتداران بەوەی كە نەیانتوانیوە نەتەوەپەروەر و نیشتمانپارێزبن، خەباتی دژە-سەرمایەداریی چەوساوانە؟

بەداخەوە، لەم بارەوە، سۆشیالیستەکانی کورد و ناوچەکە لەلایەك سەرچاوەی بەڵگە و بڕیاردانەکانیان نیشاندەری تەلەفزیۆنەکانیانە و لەلایەکی دیکەوە هێندە بە خەباتی سەربەخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی نامۆبوون، کە هەر بزووتنەوەیەك لەژێر فەرمانی سەرانی پارتەکان نەبێت و هەوساری دەسەڵات لە ملیدا نەبێت، بە ئاژاوە و توندوتیژیی دەزانن، ئەمە لە کاتێکدا هیچ دەزگە و ڕێکخستنێکی قووچکەیی چ لە دەسەڵاتدا و چ لە دەرەوەی دەسەڵات بوونی نییە، کە ڕۆژانە توندەتیژیی بەرامبەر ئەندامانی و کەسانی ژێردەستەی بەکارنەبات. هەڵبەتە مەبەست لە توندوتیژیی، تەنیا توندوتیژیی جەستەیی نییە، بەڵکو فەرمان و فشار و تەنگەتاوکردنی دەروونی و تیرۆری هۆشیی و کەسایەتیش دەگرێتەوە، کە لە هەموو دەزگەیەکی چینایەتیدا بەکاردەبرێت و بنەمای کارکردن و مانەوەی پێکدەهێنێت. بەڵام لەبەرئەوەی کە لە هۆشیی تاکی ژێردەستەدا وەها ڕەفتار و بەکاربردنێك ڕەوایەتی پێدراوە و وەك بەشێك لە کولتوور و شێوازی بیرکردنەوە و جیهانبینیی گشتی جێگیرکراوە، کەسانی ناهوشیار و خۆشباوەڕ بە پاگەندە و یاساکانی سەروەریی، نادەربەستانە و دەستەمۆیانە پاشرەویی لێدەکەن و هیچ کاردانەوەیەکی سەربەخۆ نیشاننادەن، لە بەرامبەردا کاتێك کە دەبینن، کەسێك بەرانبەر پۆلیس کوتەك بەرزدەکاتەوە یا بەردێك دەگرێتە جامخانەی بانکێك، ئیدی تووشی نائارامیی دەبێت و توانانی خوێندنەوەی ئەوەی نییە، کە ئەوەی ئەو لەو ساتەدا کامێراکان بۆی دەگوازننەوە، تەنیا کاردانەوەیەکی سروشتیی کاتی هەڵچوون و پارێزگاریی لەخۆکردنی خۆپیشاندەرانە !

ئەو ھەمووە باڵ و لق و پۆپانەی كە بەناوی ئەنارشیسمەوە ھەن، مەگەر نیشانەی سكتاریستبوون نین، ئەی چین ؟

سەرەتا پێویستە ددان بەو كەتوارەدا بنێم، كە ئاراستە یا تێڕوانینە ئەناركیستییەكان لەمەڕ پرسە كۆمەڵایەتییەکان بەرەو باڵ و لكگەریی چوون، ئەمەش لەژێر كارایی پاشەكشێی پاش تێكشكانی ڕاپەڕینەكان و جەنگە جیھانییەكان و كارایی دانانی دەستەگەریی ماركسیستی بووە، بەتایبەت ڕووكردنی چەپەكان لە ئەناركیزم و پاراستنی فەرھەنگە پارتیی و سكتاریستییەكەیان لە بار و دۆخی لاوازیی بزاڤەكەدا. من بە دیاریكراوی و بە ئاشكرا لە وڵاتانی خۆرھەڵاتی ناوین، ئەمە دیاردەیە دەبینم و زۆرێك لەوانەی واز لە چەپ دەھێنن و ڕوو لە ئەناركیزم دەكەن، بەھەمان سوونەتی پێشوو و كاردەكەن و تێڕامانە ئەناركیستییەكان بە ڕەوتی جیا وەردەگرن و خۆیان بەو جۆرە ڕێكدەخەن و دەیكەنە شوناسی گروپەكانیان. چونکە لە سونەتێکی ئاوا هاتوون و بەئاسانی ناتوانن و هەروەها زەمینەی کۆمەڵایەتیی لەباریش بۆ خۆدەربازکردنیان لەو ڕابوردووە، لە ئارادا نییە یا زۆر لاوازە. لەبەرئەوە لەوانەیە ماوەیەکی زۆری بوێت، تا دەستبەرداری کارایی ڕێکخراوی ڕامیاریی و پێکهاتەی قووچکەیی و کردار و گوفتاری سکتاریستی و خودنمایی ڕامیاریی ببن. هەر لەبەرئەوەشە کە ئەو کەسانە فرەتر وەك پلاتفۆرمیست کاردەکەن و لەو بارەدا هەست بە ئارامی دەکەن.

بە بۆچوونی من لە ڕابوردوودا ھیچ یەك لە بیریارانی ئەناركیزم نەھاتووە تێڕامانی لەمەڕ پرسێكی دیاریكراو وەك ڕەوتێكی جیای ئەناركی بناسێنێت. بۆ نموونە ئێما گۆڵدمان [Emma Goldman] نەیگوتووە ژنانی ھەڵگری ئایدیای ئەناركۆ-فێمینیستی دەبێت جیا لە پیاوان و دابڕاو لە تێرامانە ئەناركیستییەكانی دیكە خۆیان ڕێكبخەن و كاربكەن، یا ڕۆدۆڵف ڕۆكەر [Rudolf Rocker] نەھاتووە بڵێت ھەڵگرانی ئایدیای ئەناركۆ-سەندیكالیستی بە جیا لە ھەڵگرانی ڕەوتەكانی دیكە خۆیان ڕێكبخەن و ھەروا پیتەر كرۆپۆتكین و ئەوانی دیكەش ھەروا نە خۆیان و نە تێڕانین و تێزەکانیان جیا لە گشتییەتی بزووتنەوە، نەخوستووەتە ڕوو.

نەخێر، ئایدیا ئەناركیستییەكان و تێڕامانەكان تەنیا ئەڵتەرناتیڤی ئەناركیستەكان بوون لە بەرانبەر ھەژموون و كاری چەپ و ڕاستدا، بەواتایەكی دیكە ئەناركۆ-سەندیكالیزم شێوازی ڕێكخستنی ڕێكخراوەی جەماوەریی ئەناركیستییە، واتە كاتێك ئێمە ڕێكخراوێكی ژنانمان ھەبێت و ئاراستەی ئەنارکیستی ھەبێت، خۆبەخۆ خۆڕێكخستنی لە خوارەوەرا و ئاسۆیی دەبێت، واتە پێكھاتەی قوچكەیی ڕێكخستن و ڕێكخراو ڕەتدەكەنەوە، ئەمەش ئەڵتەرناتیڤی ئەناركیستییە لە بواری ڕێكخستندا، كە دەكاتە [ئەناركۆسەندیكالیزم]، یا ئەگەر ڕێكخراوێك، ھەرەوەرزییەك، سەندیكایەكی كرێكاریمان ھەبێت، ئەوا ئەناركۆ فێنمینیستەكان لەسەر بنەمای خەباتی ھاوبەش بۆ لەنێوبردنی ھەڵاواردنەكان لەو ڕێكخراوەدا، لەسەر بنەمای تێڕامانە ئەناركۆ فێمینیستییەكان، دژایەتی ھەموو دووبەرەكییەك و ھەر ھەڵاواردنێك لەسەر بنەمای ڕەگەزیی دەكەن. بەم جۆرە هەروا تێڕامانی ئەنارکیزمی تاكگەرا و كۆمونیستی و ژینگەپارێز و ئاژەڵدۆست و بوارەكانی دیكە تەواوكەری بزاڤی ئەناركیستین، نەك باڵێك و ڕەوتێكی دابڕاو و خۆڕێكخستوو بەجیا لەوانی دیکە، بەڵکو بە هەموو ئەڵتەرناتیڤەکان و تێڕامانەکانەوە، بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتیی فرەڕەهەند پێکدەهێنن [بزووتنەوەی ئەنارکیستی]. ھەر كات بزاڤی ئەناركیستی بەو ئاراستەیە چوو، كە وەك چەند باڵێك خەباتبكات، ئەوا ئەو كاتە ئیدی تەنیا بریتی دەبێت لە چەند كۆمەڵەیەكی مەزھەبی و سكتاریستی وەك پارت و گروپە ماركسیست و لیبراڵ و ناسیونالیست و ئایینییەكان.

*************************************************************
بۆ خوێندنەوەی بەشی یەكەم، كرتە لەسەر ئەم بەستەرەی خوارەوە بكە

بەشی یەكەم : http://wp.me/ppHbY-HN
بەشی دووەم : http://wp.me/ppHbY-HY
بەشی سێیەم : http://wp.me/ppHbY-If
بەشی چوارەم: http://wp.me/ppHbY-IH
بەشی پێنجەم: http://wp.me/ppHbY-IN
بەشی شەشەم: http://wp.me/ppHbY-Jg
بەشی حەوتەم: http://wp.me/ppHbY-Jo
بەشی هەشتەم: http://wp.me/ppHbY-Jv
بەشی نۆهەم : http://wp.me/ppHbY-JO
بەشی دەهەم : http://wp.me/ppHbY-JZ

nojenkirdnewey Wellamekan – 11

nojenkirdnewey Wellamekan – 11

Eger pêmanwabêt, wellamekanî ême tewaw û dwa derkî mrovayetîn, ewa xerîkîn le xoman btêk sazdekeyn. Herweha eger pêmanwabêt, ew sîstemî rêkxistney komellge, ke ême xebatî bo dekeyn, dwayîn çawerrwanî û geşeyeke, ke mrovayetî pêydegat, ewa dîsanewe xerîkîn pûçgerayyekî dî le teputozî powçgerayyekanî dîke, çêdekeynewe. Soşyalîzm beheştêk nîye le asmanekanewe daygrîn û le perrawî efsanekanda bîdozînewe û modêrnîzey bkeyn, soşyalîzm xewnî mrovî zînduwe û be praktîkî şorrşigêrrane ketwarîy debêtewe û serkewtinîşî le kultûrbûyinda debêt, bebê ewe, le xeyallî goşegîrane û fentazî aydyalîstane bewlawetir nabêt.                                                                                Hejên

Beşî yazdehem

Başe ke to fîdrallyetî êstay herêmî kurdistan retdekeytewe, lewlaşewe dewlletî sêkîwlar û serbexoy hizbî komonîstî krêkarî retdekeytewe, wabzanim bawerrîşt be wlayetî îslamîş nîye, edî çi ellternatîvêkt heye, ke îdî’ay bkey?

Be boçûnî min her pêşnyar û ellternatîvêkt hebêt, ewa dû rêge bo cêxistinyan hen; yekem pagende û huşyarkirdnewe û praktîzekirdin le xwarewera be yekgirtin û hengawî kirdeyî jêrdestan, duwem sepandin le serewera, be birryarî ramyaran û sewda û sazşî desellatixwazan. Pêş ewey le pêşnyarekey xom bidwêm, baştre nmûne bo her dû bareke bhênînewe, ke min lêreda kolxozekanî rusyey sayey bolşevîzm û herewezîyekanî okranyay 1917- 1921 û herewezîyekanî serdemî cengî nêwxoy îspanya 1936-1939, berawirddekem:

Le rusye’î paş raperrînî sallî 1917 bolşevîkekan hewllyanda olguy xoyan bo kêllgey soşyalîstî bezor bsepênin, lew barewe serçawe û dokumênte mêjûyyekan karesatî bêwêney mêjûîy le zordarî û milhurrî partî bolşevîk û naamadeyî xellk û mirdnî çendan milyonî û bêberhemî ew hewlle degêrrnewe, ke berradeyek cutyaranî rusye tûşî karesat bûn, ke barî jyan û berehem û guzeranyan le serdemî paşayetî [tzarî] û cengî nêwxo xraptir bû û radey berhemhênan dabezîbû û granî û nebûnî ballî beser gundekanda kêşabû, lêreda bwarî lîstkirdnî ew ew amar û drawane,keme, leberewe xom lew kare ladedem, eger gumant leme heye, tkaye le wellamî em wellameda, agadarimbkerewe ta nmûnegelêkî zorî bellgedar, le demî rexnegranî komunîstewe, bxemerrû.

Le beranberda herewezîyekanî okranya 1917-1921 ke lelayek lelayen leşkirî nemsa û allmanyawe hêrşyan dekraye ser û hawkat le piştewerra lelaeyn leşkirdî sûrewe hêrrşyan dekraye ser, herweha herewezîyekanî îspanya le raperrînî 1936î “cengî nêwxoyî” îspanyada, ke lelayek franko xoy bo hêrş amadedekrid û lelayekî dîkewe komunîste prro-rusekan rêgrîyan le her hewll û olguyekî azadîxwazane dekrid, keçî be pêçewaney ezmûnî serkutgeranî bolşevîkekanewe, herewezîye azadekan hem lelayen cutyaran û krêkaranewe pêşwazîyekî frawanî cemawerîyan lê dekra û hem berhem û serkewtûyyan berawrid be nawçekanî dîke zyatir û berçawbû. Bellê serkewtin û peresendinyan berradeyek bû, katêk ke xawenî kêllge gewrekan û karge û karxanekan be serkewtinî leşkirî franko gerranewe, hem kêllge û kargekan awedan bûn û hem brrî berhemhênan zyadîkirdbû. Eme percûy kar û yekêtî û herwezîy azad bû, ketwar û rastîyek, ke bolşevîkekan nîw sede be hemû corêk hewllî şardnewe û şêwandinyan da!

Ew cyawazîye le serencamda tenya bo yek ho degerrêtewe, ewîş azadî wîst (îrade)î tak û komîwnîtîyekane, ke le barî yekemda [rusyay bolşevîkî] cutyaran bezor naçar bebeşdarî dekran û zorîney berhemyan lelayen bacgranî partî pêşrrew û sîxuranî (çîka)we zewtdekra û ewî amadey beşdarî kolxozekan nebuwaye, ewa bo sîbirya û urdûge zoremlêyyekanî dîke degwêzrayewe. Bellam le herewezîye enarkîyekanî okranya û îspanyada, her kes azadbû beşdarîbkat ya na, letek eweşda ew kesey ke beşdarî nekirdaye û le kotayî sallda berhemî kem buwaye, lelayen cutyaranî nêw herewezîyekanewe, destigîroyî dekra û jyanî wek komekî komellayetî dabîndekra. Her em xalle way le cutyaran kird, ke gringî û serkewtûîy herewezîyekan derkibken û be harîkarî û be çek parêzgarîyan lê bken û lew pênaweşda beranber leşkirî franko, lepênaw azadî û yeksanî desellat û serbexoyî abûrîy û dadperwerîy komellayetîyda gewretrîn qurbanîbden.

Hellbete em xudhuşyarîy û amadeyye çînayetîye le şewrrojêkda serîhellnedawe û nebuwete hêzî komellayetî û beşêk le kultûrî xellkeke. Ewey ke bo wllamekey min gringe, her em xalleye û demewêt bllêm, şorrş prosêsêkî berdewamî mêjûyye û hemû xallêk lew prosêseda pêwîstî be karî huşyarîbexiş û pagendey şorrşigîrane heye, her ewey ke enarkîyekan le kotayî sedey nozdewe ta sallî 1936 le îspanya, şew û roj berdewam lenêw kargekan û kêllgekanda karyan bo kirdbû û bûbuwe beşêk le huşyarî û tenanet awez û kultûrî xellk.

Her leberewe, eger êmeş [hawserdemyanî em sate] bo her karêk çi pêkhênanî rêkixrawêkî cemawerî bêt ya berpakirdnî raprisîyek [rîfrandomêk] ya hellxirrandinî raperrînêk ya rêkxistnewey komellge leser şêwazêk û cêxistnî ellternatîvêk, ewa pêwîstman be pagende û huşyarkirdnewey berdewam heye, wek pêşmercî destbekarbûn. Çunke sergirtin û cêkewtebûnî dyardeyek, pêwîstî be bûn be beşêk le kultûr û awezî tak û komellge begşitî heye, eger na, ya eweta wek ezmûnî çepekan le ‘îraq û kurdistan nîşanîdedat, debêt xozge be percûy asmanî bixwazîn bo hatnedî ya eweta wek bolşevîkekan be kuştin û zîndan û herreşey dûrxistenewe deysepênîn.

Çi ‘îra qi begşitî çi herêmî kurdistan, le komellêk êtnî û ayîn û kultûrî cyawaz pêkhatuwe, le kotayî sedey nozdewe begşitî û le paş dagîrkirdnî ‘îraq lelayen dagîrkarîy brîtanyawe bzave nasîwnalîstîyekan û parte ramyarîyekan leser rêkxistinî herêmekan û nawçekan leser bnemay aydyolocî nasîwnalîstî û drustkirdnî dujimnayetî û kêşe û ceng û kuştar lenêwan netewekanda begşitî û nawçe hawbeşekanda betaybetî kardeken û em herême çend cengî nêwxoyî û derekî beserda hatuwe, kîmyabaran û cînosaydî têdakrawe. Her ellternatîvêk em rûdawane leberçawnegrêt, bedillnyayyewe wek beyanname partîyekan debête raburdûyekî nezok.

Wek dezanîn lenêw zorbey grupe ramyarîyekanda be çep û rast û nêwendewe yek ellternatîv pêşnyare, ewîş gorranî rwalletî [ramyarîy] ya gorran le desellatî ramyarîda, ke her grup û arasteyekî ramyarîy xoy be baştirîn kandîd bo cêgirtnewey serweranî êsta debînêt, gişt desellatixwazan yek peyamyan bo cemawerêk ke deyanewêt serwerîy beserda bken, heye, ewîş eweye “eger dway min bkeêt, beheştî asmanekkant leser zewî bo msogerdekem”. Em ellternatîveş ya be beşdarî hellbjardinî parlemanî cêbecêydeken ya be kudetay serbazî û qostnewey lazarî raperrînekan. Le beranberda ew ştaney ke le hîç serdemêkî em nawçeyeda lelay grup û parte çepekan pêşnyarnebûn, rêkxistinî serbexoy cemawerîy, çalakî [xebatî] rastewxo, xoberrêweberaryetî serbexo [otonom]î komîwnîtyekan û karge û kêllge herewezîyekan, dêmokrasî rastewxo û yekgirtnewey fêdrallîstîyaney komellgekan, ke debne bnaxey rêkxistnewey komellgey azad.

Herweha be boçûnî min, her kat destipêbkeyn, pêwîste lem seretayewe destipêbkeyn û bebê em seretaye û bebê em amadekarîye, esteme le hîç hellçûn û raperrînêkî şorrşigêraneda ya le hîç qeyranêkî sermayedarîda, bitwanîn hengawêk berew allowgۊrî komellayetî; bewatay têkdanî bnemay abûrîy û bûne kultûrîyekanî sîstemî sermayedarî, bnêyn. Le hemû serdemekanda griftî ewaney ke pagendey soşyalîstibûnyan kirduwe [betaybet le sallî 1991 bedwawe] ewe buwe, ke pagendey gorranekanyan wek xewnêk bo rojanî hellçûn û qeyran hellgirtuwe û lew rojeda wîstûyane be derkirdnî rageyandinêk [beyanname] û bangewazkirdnî xellk, şorrş [be watay xoyan] berpabken.

Min nazanim key û çend dexayênêt, ta xewnekanî ême çi le jyanî xomanda û çi bo newekanî dahatû dênedî, bellam lewe dillnyam her êsta ya ew satey ke erkî henûkeyî serşanman dekeyn, pêwîste karî bo bkeyn û ewe leberçawbigrîn, ke le dahatûda bebê kar û têkoşanî êsta, esteme serkewtin bedestibhênîn. Bo nmûne eger bmanewêt le sallî dahatûda bzûtneweyekî bêkarî behêz û serbexo ya bzûtneweyekî şwarîy cêkewteman hebêt ya le çend sallî dahatûda zincîreyek herewezî dîhatekan û komuney şarîy û komellêk xoberêweberîy krêkarîy karxanekan û komellêk xwêndingey serbexo û azadî xoberrêweberayetî xwêndkaran û mamostayanman hebin, pêwîste her êsta û lem satewe pagendeyan bo bkeyn û xohuşyarî û xorrêkxistin û xoberrêweberêwebirdin û otonomî jyan bkeyne beşêk le bernamey çalakî û têkoşanî rojaneman û hewillbdeyn byankeyn be beşêk le kultûrî jyanî rojaneman. Nek çawerrêy helbarîn le asmanewe ya ledaybûnî raberan bîn!

Wek gutim ‘îraq û herêmî kurdistan, fre kultûr û fre êtnî û fre ayînin, bo ewey kar û têkoşanî şorrşigêrraneman serkewtûbêt, pêwîste şêwazî “xocêy çalakîkirdin û sertaserîy hawpiştîkirdin ” bkeyne bnemay kar û çalakî û peyrrewîbkeyn. Bo emeş pêwîste pêş hemû ştêk wek seretayek û bnemayek le birrwabûnman be azadî, bawerrman be cyabûnewe û yekgirtnî nawçekan, herêmekan, êtinyekan, azadî kultûrî, azadî zman û xwêndinî zmanî dayk, hebêt.

Le hengawî duwemda her kese û le şwênî kar û jyanî xoyda, xerîkî pagende û huşyarkirdnewe bêt û le rêkixrawey pîşeyî û abûrîy û torrî komellayetîy xocêyda xerîkî çalakî serbexoy xoy bêt. Eme dekate xoperwerdekirdin û perwerdekirdnî takî azadîxwaz û serbexo. Katêk ke twanra le astî komellgeda bzûtnewe komellayetîyekan bew araste berrêbxirên û astî huşyarî tak bgeyênrête ew astey, ke çîdî netwanrêt le jêr sayey sîstemî quçkeyî berrêwebirdinda bjî. Ew kat le amadeyî û yekêtî komellayetîy fre rehendda hawsengî hêz lenêwan berey gorranixwaz (şorrş) û berey koneparêz (djeşorrş)da belay berey şorrişda deşkêtewe û asantir detwanrêt ewe wênabkirêt, ke be mangirtnî giştî û yaxîbûnî komellayetîy berdewam û hêzgirtnî xoberrêweberayetîyekan û kenarxistinî rollî dewllet û berrêweberan le jyanî komellayetîyda, desellatî çînayetî derruxênrêt. Lewaneye bo ewaney ke be paşrrewîy desellatixwazan destemobûn û xuyangirtuwe, wênakirdin û birrwakirdnî weha ştêk asannebêt, bellam eger sernicî mêjûy bîst sallî raburdû bdeyn, ewa be asanî çendîn nmûney zîndû berçawdekewn, ke pêçewaney têrwanînî paşrewane û destemoyyaney ramyarîyîn: le sedey raburdûda le wllatî bengladîş û herweha le wllatî lubnan, herçende bzûtnewekanî: bergirtin be taybetîkirdnewey kertekan û pêkhênanî herewezîyekan û sendnewey karxane û nêwendekanî xizmetguzarî û şwêne giştîyekan le dewllet û sermayedaran le aradanebûn û rêkxistnewey komellayetîy berhemhênan û xoberrêweberayetî gelîy bûnyannebû, bellam wêray eweş çend car fermandarîy (hkumetî) ew dû wllate behoy mangirtnî giştî û sertaserîyewe twanrawe brruxêndirên û hellweşêndirênewe. Herweha le mangî cunî 2010- 2011 wllatî belcîka behoy kêşey nêwan lîste brawekanî hellbjardnewe, bebê fermandarîy mayewe û wek wllatî bebê fermandarîy, rîkordî cîhanî şkand û hemû karubarekanî komellge û guzeranî jyanî rojane û rotîyn berrêwedeçû û bebê ewey ew bêserewbereyye drustibbêt, ke ramyarekan bewe kesanî nahuşyar û birrwabexonebû detrisênin; “eger şwaneyî dewllet û fermandarîy serûxellkî nebêt, jyan naguzerêt”. Hellbete pêş ew hengawane û paş eweş, pêwîste mafî birryardan û raprisîy leser pirse komellayetî û abûrîyekan, leberçawgîrabêt û her nawçe û herêmêk ya gund û şarêk leser birryardanî giştî herewezîyekan û şurakan û rêkixrawe cemawerîyekanî, bepêy bnemakanî dêmokratî rastewxo, mafî cyabûnewe ya yekgirtin ya çonyetî rêkxistinî jyan û xoberrêwebirdnî xoy hebêt.

Bew core detwanîn ber be xwênrriştin û cengî labelayî nêwan nawçekan û êtnîyekan û ayînekan û kultûre cyawazekan bigrîn û le desteberkirdnî azadî û serbexoyî hemuwanda gyanî tebayî û hawpiştî û pêkewejyan behêzbkeyn; wate nasênralîzekirdnî berrêweberayetî û şêwey jyan û rêkxistinî komîwnîtîyekan; wate gêrranewey birryardan û berrêweberayetî bo xudî xellk [gişt endamanî komellge], eger na her hewllêkî ramyarîy le nzîktirîn wêstgeyda, serî le bîrokrasî û tîokrasîyewe dedeçêtewe !

Bellam lebîrman neçêt, ke destbekarbûn bo pêkhênanî herewezîyekan û xoberrêweberayetî karxane û kêllge û xwêndinge û fermange û şarewanîyekan û bûnî rêkixrawe serbexo cemawerîyekan wek berdî bnaxey komellge azadekan, yekemîn hengawî destbekarbûne be amancî gorrînî sîstemî çînayetî. Herweha perwerdekirdnî birrwabexobûnî takekes û serbexoyî le desellatî serwerî û partekan û baykotî ramyarkaran û mşexoran le jyanî komellayetîyda, mercî serbexoyî nêwendekanî xebate.

Ta ewendey min bîstibêtim enarşîstekan bawerrîyan be şorrş nye, ey to çî dellêyt?

Eger wellameke kurtibkemewe, ewa emey lê derdeçêt; enarkîstekan bawerryan be şorrşî komellayetî heye û hîç allugۊrêkî ramyarîy û serûxellkî be şorrş nanasn û qonaxbendîş bo şۊrriş naken û rastewxo xoyan le şorrşî komellayetîyda debînnewe, hellbete şۊrriş bew watayey ke enarkîstekan mebestîyane nek bewatay serkewtinî partêk le hellbjardinî parlemanîda ya kudetayekî serbazî û bedesellatgeyiştnî partêk le şkistî raperrînêkda benawî prrollîtaryawe, ya hellçûnêkî satekî narrazîyanî komellge û gorrînî serwerêk be serwerêkî dîke, gorrînî dîktatorrêkî serbazîy be dîktatorrêkî parilmanî, gorrînî tîokrasî be heray parlemanî, gorrînî faşîzmî ayînî be faşîzmî sêkîwlar. Şorrş rewtî gorranî komellayetîyaney komellgey çînayetîye berew komellgey naçînayetî, weha prosêsêkî mêjûîy tewaw pêçewaney allugorre ramyarîy û rwalletîyekane, gorrînî komellgeye be gorrînî rîşeyî bnema û rêkxistne abûrîy û kultûrîy û pêkhateyyekanî!

Le rwangey mnewe, şorrş rûdawêkî ktupirr û katîy nîye, fukirdnî partêk û raberayetî partaêk nîye be cuqeyekî leşkirîyda, bellku prrosêsêkî mêjûyye û lewetey çewsanewe heye, ewîş berdewame û hêşta le hîç şwênêkî goy zemînda serkewtinî yekcarekî bedestnehênawe, ew rûdawe mêjûyyaney ke be “şorrş” nawbrawn û nawdebrên, le raperrîn û hellçûnî satekî şorrşigêrrane bewlawetir nîn. Şorrş wate gorranî komellayetî, ke le bwarî abûrîyda dekate gorranî peywendîyekanî berhemhênan û komellayetîykirdnewey kertekanî berhemhênan û lenêwbirdnî payekanî sîstemî çînayetî [karîkrêgirte û darayî taybet], le bwarî berrêwebirdnî komellgeda dekate hellweşandnewey sîstemî ramyarîy û komellayetîykirdnewey pirse komellayetîye berramyarîykrawekan û rêkxistnewey komellgekan û tewawî cîhan leser bnemay yekgirtnî fêdralîstîyaney azad û piştbestû be hawpiştî û tebayî û pêkewejyanî mrov û bûnewerekanî dîke.

Be boçûnî min, xudî rewtî geşey komellgey çînayetî, le henawî xoyda hellgirî arastey şorrş û djeşorrşe, bellgekan û derkewtekan û locîkî derkewtin û têdaçûnî dyarde komellayetîyekan, selmênerî bûn û berdewamî mlimlanêy nêwan şorrş û djeşorrşin, her le berebeyanî komellgey mroyyewe ta henûke. Eger berawridî sereta û êstay dyardekan bkeyn, ewa locîkî berdewamî şorrişman le jyanî rojaneda bo derdekewêt; bo nmûne tundutîjî û kuştar lenêw eşkewtinşînan û êsta, şêwey pêkewejyanî spîpêst û reşpêst pêş 100 sall û êsta, goştxorî û ajellkujî caran û êsta, rêwşiwênî jnan, caran û êsta zor ştî dîke, debînin, sererray hewllekanî serweran bo modêrnîzekirdnî drrindayetî huşyaraney mrov behoy twanay teknolocî û sertapagîrî sîstemekewe, hêşta hoşyarî û pişttêkirdnî takekan le ceng û nejadpersitî û demargîrî ayînî û êtnîy û regezîy, rû le pêşe û bazarî drrindeyî le çaw caran rû le kzîye. Bo min emane dyardey şorrşin û gewahî bo berdewamî şorrş deden.

Bepêçewaney bîrî baw û zall, hîç yek le gorranekanî sîstemekan [koylayetî be derebegayetî be sermayedarî] her le ewey pêydellên “şorrşî koylan”, “şorrşî gewrey ferense” ta “şorrşî komune” û ta “şorrşî oktoberî 1917” û “şorrşî 1936î îspanya ” û “şorrşî 1979î êran” û azarî 1991î kurdistan, şorrş nebûn, bellku tenya bazneyek û hengawêk bûn le rewtî şorrişda, şorrşêk ke ta jyan hebêt, berdewam debêt û ruxan û drustibûnî hîç sîstemêkî komellayetî natwanêt kotayî ew bêt. Ew rûdawane û hezaran rûdawî dîkey nenasraw û şêwênrawî dîke, tenya hellçûn û teqînewey xêray şepolekanî şorrş bûn û letek têkişkanî raperrîne cemawerîyekanda, djeşorrş serkewtinî bedestihênawe, le sallanî nêwan 1779 – 1793 – 1848 le têkişkanî berey cemawerîy çewsawanda [cutyaran û krêkaranî şarîy], borcwazî ferensî wek djeşorrş û pawangerî xwastekanî şorrş, serkewtinî bedestihêna, le sallanî paş raperrînî cemawerîy oktoberî sallî 1917da, bolşevîzm wek djeşorrş le têkişkandinî komîtey karxanekan û şuray şarekan û herwezîy gundekanda serkewtinî bedestihêna, sallî 1939 le îspanya, leşkirî franko be têkişkandinî mîlîtêryaney herewezîyekan gerrayewe desellat, le têkişkandinî pîlananey raperrînî cemawerîy rêbendanî 1979î êranda, be komekî zilhêzekan, axundekan bedesellaygeyîştin, le têkişkandinî raperrînî cemawerîy azarî 1991da berey kurdistanî û layengranî emerîka serkewtinyan bedestihêna, wek debînîn le têkişkanî raperrînekanî em dû salley dwayîşda [2011-2012] le wllatanî bakûrî efrîka, îslamîyekan û nasîwnalîst û prro-emerîkîyekan serkewtinyan bedestihênawe û dehênin, bellam hîç kat û le hîç şwênêk şorrş newestawe û berdewame û beramber hewllekanî djeşorrş kardanewey nîşandawe û dedatewe, çunke şorrş hîwa û handerî jyane û jyan bebê şorrş ne bûnî heye û ne detwanêt drêjey hebêt!

Şorrş wek allogorrî komellayetî û gorranî şêwazî rêkxistinî abûrî û kotayî serwerî çînayetî û çêkirdnî komellgey azadî û yeksan û dadperwer, le hîç yek lew cêyaneda, ke raperrînekanyan be “şorrş” nawdebrên, serkewtinî yekcarekî bedestnehênawe û berdewam le hellkişan û dakşanda buwe û heye. Bellam hîç kat newestawe û hîç katîş xudî şorrş têknaşkêt, bellku ewey têkdeşkêt, tenya rûda û hellçûnêkî xêray nêw rewtî şorrş û hêze ramyarîyekanî nêw rewtî rûdawekanin. Her boye katêk ke împratorî bolşevîkî paş 70 sall têkdeşkêt, derkewtnewey xêray şepolekanî şorrş hem lewê û lem le derewey ew berçawtir debin û xebat peredesênêtewe !

Ewey ke ew waje û destewajane [hellpey ramyarîy, raperrîn û şorrş] be helle bekardebrên û cêgorrkêyan pêdekrêt, le nahuşyarî ême û lêzanî dujimnaneweye, taweku lew rêgewe le awez û huşyarîy êmeda qufll le rewtî şorrş bden. Katêk ke koyle le djî koylayetî radeperrêt û le têkişkanîda corî serwerî degۊrrêt û ew serwerîye xoy dekate berhemî raperrînî koylan û morî kotayî şorrş lêdedat û xoyşî dekate dwaamancî çewsawan. Her awa katêk ke le ewrupada raperrînî cutyaran û krêkaranî şarîy têkdeşkêt û komellêkî dîke [dewlletmendekan] cêgey serwerekanî pêşû (fîodallekan) degirnewe û bedesellatgeyiştînî xoyan dekene amancî bedîhatûy raperrînî “şorrşî” cutyaran. Eme destawdestkirdnî desellate le destî fîodallekanewe bo destî borcwakanî şar. Katêk ke krêkaran û serbazan le rusye radeperrn û le têkişkanî herewezîyekan û şura û komîtey karxanekanda bolşevîkekan desellatî qereqûşyaneyan desepênin û eme dekene kotayî mêjû û berhemî şorrşî prrollîtarya û her bew nawewe serkutî hemû raperrînewe û yaxîbûnêkî prrollîtêrî deken, ewe têkişkanî raperrînî çewsawane be serkewtinî djeşorrş. Bem core zincîrey têkişkanekan berdewam benawî şorrşewe debne serkutgerî şorrşî çewsawan û ew naumêdîye berhemdehênêt, ke lem rojgareda beser mrovaytîda zallbuwe; bewatayekî dîke katêk dellêyn “raperrîn” têkişkawe, wate têkişkanî hewllêk le kat û şwên û bar û doxêkî dyarîkrawda, hîç kat eme le awez û hoşî takî çewsaweda nabête naumêdkerî, lewey ke beyanî ya le şwênêkî dîke û bar û doxêkî dîkeda, egerî serkewtinî heye. Bellam katêk ke bllêyn “şorrş” têkişkawe, le hoş û awezî takî yaxî têkişkawda ew pucgerayye berhemdehênêt, ke serkewtinî “modêlî bîsmarkî” lelayen bolşevîkekanewe le rusya dekate serencamî “şorrş” û dwatir têkişkanî heman modîl le sallî 1989da dekate berhemhênerî pûçgerayyekî dîke; ” şorrş her ewe bû, ke azadî serkutdekrid, şorrş ruxa wkotayîhat û îdî bo hemîşe sermayedarî dwa qonaxî mêjuwe” !

Beboçûnî min, katî ewe hatuwe, ke be wiryayyewe destewajekan bekarberîn û wajey drust le şwênî guncawda bekarberîn. “Şorrş” brîtîye le xebatî huşyaraney berdewam bo kotayîhênan be çewsanewey mrov û ajell û têkdanî jînke lelayen mrove huşyare drrindekanewe. Em xewne bebê lenêwbirdnî payekanî ragirtnî çewsanewe; serwerî, darayî taybet, karîkrêgirte, mşexorîy, esteme bbête ketwar. Lêrewe detwanîn sernicî ew rûdawane bdeyn, ke le mêjûda be “şorrş” nawbrawn û debrên. Aya ew çwar taybetmendîyey sîstemî çînayetîyan lenêwbirduwe?

Beboçûnî min nexêr û le radîkalltirînyanda, ke raperrînî oktoberî 1917 bû, nek netwanra her çwar payekey sîstemî çînayetî lenêwbibrên, bellku her çwaryan lew sîstemeda manewe û amadeyyan hebû û behêztir kran; partî komunîst serwer bû, dewllet daray amrazekanî berhemhênan û zemîn û samanî komellge bû, krêkaran krêgirtey dewllet bûn, seranî part û dewllet mşexorî rencî berhemhêneranî komellge bûn.

Boçî enarşîstekan hemîşe pena bo tundutîjî deben û xebatî çînayetî û cemawerî retdekenewe ?

Bedaxewe zorbey birryarekanî takî goşkraw be perwerdey partîy, le pêşdawerîyewe serçawedegrin; “madam awa bawe û awa dellên, îdî awaye. Min awam bîstuwe”. “Hemuwan awa dellên” …tid. Berrêzm, min le destewajekanî toda ewendey pêşdawerîy û hejmûnî mîdyay desellat debînim, ewende serincderîy û pirsyar nabînim. Min nazanim zorbey ewaney ke enarkistekan be tundutîj û wêranger debînin, çi serçawe û bellgeyek ya dîtnêkî xudîyan lew dîmenane heye, ke wênayandeken?

Bepêçewanewey pagende bawekanewe, yekem pêkdadanekan bew core nîn, ke kamêray masmîdya nîşanyandeden. Lem barewe detwanîn sernicî ew fîlme dokumênterî û kurte fîlm û wênane bdeyn, ke destey hewallnêrî xopîşanderan le xopîşandanekan deyangrin û le torre komellayetîyekan û le mîdyay serbexo [wwiw.indiymedia.org] deyanxene rû, hêrişkerî yekem hêzekanî desellatin, ke pelamarî xopîşanderan deden û ewey le nîşanderî kanallekanewe nîşandedrêt, kardaneweye be rûy tundutîjî desellatda, bo nmûne sernicî her dû dîwî rûdawekan ewey mîdyay desellat û ewey mîdyay djedesellat le syatil û gutîbêrg û gênêva û ..tid deyxenerrû, bden.

Paşan bepêçewaney ewey ke le dû seda sallî raburdûda lemerr enarkîyekan gutrawe û pagendey bêbnemayan bo krawe, bepêçewaney ewanewe, ke bawerryan be têkoşanî ramyarîy û partayetî û hellpey parlemanî û rêkxistinî quçkeyaney rêkixrawe cemawerîyekan heye, enarkîyekan tenya yek şêwaz le têkoşan be sengerî çînayetî dezanin, ewîş xebatî cemawerîy û rêkxistinî naquçkeyîy bzûtnewe komellayetîyekane, ke rêkxistinêkî weha têkoşanî natundutîj dexwazêt, çunke rêkixraw û rêkxistnekanî ew bzûtnewane, pêkhatey mîlîşyayî nîn û pêwîstîyan be plan û bernamey piştperdey partayetî û destey têror û toqêner nîye. Dekrêt le bzûtneweyekî cîhangirda le xorhellatewe bo xorawa, le başûrewe bo bakûr, çendîn grupî pêkhatû le lawanî xwêngerm û bêezmûn hebin, ke pêkdadan letek polîs û damirkanewey satekî tûrreyî kellekebûy sallaneyan beramber dezge serkutgerekanî polîs û bodîgardekan, ke rojane sûukayetî û tundutîjî beramber take jêrdestekan denwênin û bekardeben, be karêkî şorrşigêrane û sûdmend bzanin. Bellam serpay mêjûy bzûtnewey enarkîstî tijyetî le bzûtnewey komellayetîy û bîryaran û tîorî natundutîj, lewane detwanîn nawî mahatma gandî [Mahatma Gandhi] û klara vîşman [Clara Wichmanin] û tolistoy û çendînî dîke berîn.

Paşan, mebest le xebatî çînayetî çîye, aya hewll û çenebazîy parlemanî, xebatî çînayetîye? Aya wajokokirdnewe û parranewe le desellat û berey hawbeş letek parte ramyarîyekan, xebatî çînayetîye? Aya pêkhênanî rêkixrawey quçkeyî, ke kemayetîyek tyayanda bo zorîne birryardeden, rêkxistinî çînayetîye? Aya cullanewe û xopîşadan le çwarçêwey yasa û çawdêrî û serperşitî hêzekanî dewllet û berizkirdnewey lafîtey spî û druşmî şerimnokaney neteweyî û nîştmanî û tawanbarkirdnî desellatdaran bewey ke neyantwanîwe neteweperwer û nîştmanparêzbin, xebatî dje-sermayedarîy çewsawane?

Bedaxewe, lem barewe, soşyalîstekanî kurd û nawçeke lelayek serçawey bellge û birryardanekanyan nîşanderî telefzyonekanyane û lelayekî dîkewe hênde be xebatî serbexoy cemawerîy û komellayetî namobûn, ke her bzûtneweyek lejêr fermanî seranî partekan nebêt û hewsarî desellat le mlîda nebêt, be ajawe û tundutîjîy dezanin, eme le katêkda hîç dezge û rêkxistinêkî qûçkeyî çi le desellatda û çi le derewey desellat bûnî nîye, ke rojane tundetîjîy beramber endamanî û kesanî jêrdestey bekarnebat. Hellbete mebest le tundutîjîy, tenya tundutîjîy cesteyî nîye, bellku ferman û fşar û tengetawkirdnî derûnî û tîrorî hoşîy û kesayetîş degrêtewe, ke le hemû dezgeyekî çînayetîda bekardebrêt û bnemay karkirdin û manewey pêkdehênêt. Bellam leberewey ke le hoşîy takî jêrdesteda weha reftar û bekarbirdnêk rewayetî pêdrawe û wek beşêk le kultûr û şêwazî bîrkirdnewe û cîhanbînîy giştî cêgîrkrawe, kesanî nahuşyar û xoşbawerr be pagende û yasakanî serwerîy, naderbestane û destemoyane paşrewîy lêdeken û hîç kardaneweyekî serbexo nîşannaden, le beramberda katêk ke debînin, kesêk beranber polîs kutek berizdekatewe ya berdêk degrête camxaney bankêk, îdî tûşî naaramîy debêt û twananî xwêndnewey ewey nîye, ke ewey ew lew sateda kamêrakan boy degwazinnewe, tenya kardaneweyekî sruştîy katî hellçûn û parêzgarîy lexokirdnî xopîşanderane !

Ew hemuwe ball û liq û popaney ke benawî enarşîsmewe hen, meger nîşaney siktarîstibûn nîn, ey çîn ?

Sereta pêwîste ddan bew ketwareda bnêm, ke araste ya têrrwanîne enarkîstîyekan lemerr pirse komellayetîyekan berew ball û likgerîy çûn, emeş lejêr karayî paşekşêy paş têkişkanî raperrînekan û cenge cîhanîyekan û karayî dananî destegerîy markisîstî buwe, betaybet rûkirdnî çepekan le enarkîzm û parastinî ferhenge partîy û siktarîstîyekeyan le bar û doxî lawazîy bzavekeda. Min be dyarîkrawî û be aşkra le wllatanî xorhellatî nawîn, eme dyardeye debînim û zorêk lewaney waz le çep dehênin û rû le enarkîzm deken, beheman sûnetî pêşû û kardeken û têrramane enarkîstîyekan be rewtî cya werdegrin û xoyan bew core rêkdexen û deykene şunasî grupekanyan. Çunke le sunetêkî awa hatûn û beasanî natwanin û herweha zemîney komellayetîy lebarîş bo xoderbazkirdinyan lew raburduwe, le arada nîye ya zor lawaze. Leberewe lewaneye maweyekî zorî bwêt, ta destberdarî karayî rêkixrawî ramyarîy û pêkhatey qûçkeyî û kirdar û guftarî siktarîstî û xudinmayî ramyarîy bbin. Her lebereweşe ke ew kesane fretir wek platformîst kardeken û lew bareda hest be aramî deken.

Be boçûnî min le raburdûda hîç yek le bîryaranî enarkîzm nehatuwe têrramanî lemerr pirsêkî dyarîkraw wek rewtêkî cyay enarkî bnasênêt. Bo nmûne êma golldman [Emma Goldman] neygutuwe jnanî hellgirî aydyay enarko-fêmînîstî debêt cya le pyawan û dabrraw le têramane enarkîstîyekanî dîke xoyan rêkbxen û karbken, ya rodollf roker [Rudolf Rocker] nehatuwe bllêt hellgranî aydyay enarko-sendîkalîstî be cya le hellgranî rewtekanî dîke xoyan rêkbxen û herwa pîter kropotkîn û ewanî dîkeş herwa ne xoyan û ne têrranîn û têzekanyan cya le giştîyetî bzûtnewe, nexustuwete rû.

Nexêr, aydya enarkîstîyekan û têrramanekan tenya ellternatîvî enarkîstekan bûn le beranber hejmûn û karî çep û rastda, bewatayekî dîke enarko-sendîkalîzm şêwazî rêkxistinî rêkixrawey cemawerîy enarkîstîye, wate katêk ême rêkixrawêkî jnanman hebêt û arastey enarkîstî hebêt, xobexo xorrêkxistinî le xwarewera û asoyî debêt, wate pêkhatey quçkeyî rêkxistin û rêkixraw retdekenewe, emeş ellternatîvî enarkîstîye le bwarî rêkxistinda, ke dekate [enarkosendîkalîzm], ya eger rêkixrawêk, herewerzîyek, sendîkayekî krêkarîman hebêt, ewa enarko fênmînîstekan leser bnemay xebatî hawbeş bo lenêwbirdnî hellawardnekan lew rêkixraweda, leser bnemay têrramane enarko fêmînîstîyekan, djayetî hemû dûberekîyek û her hellawardinêk leser bnemay regezîy deken. Bem core herwa têrramanî enarkîzmî takgera û komunîstî û jîngeparêz û ajelldost û bwarekanî dîke tewawkerî bzavî enarkîstîn, nek ballêk û rewtêkî dabrraw û xorrêkxistû becya lewanî dîke, bellku be hemû ellternatîvekan û têrramanekanewe, bzûtneweyekî komellayetîy frerrehend pêkdehênin [bzûtnewey enarkîstî]. Her kat bzavî enarkîstî bew arasteye çû, ke wek çend ballêk xebatbkat, ewa ew kate îdî tenya brîtî debêt le çend komelleyekî mezhebî û siktarîstî wek part û grupe markisîst û lîbrall û nasîwnalîst û ayînîyekan.

***********************************************************

Bo xwêndnewey beşî yekem, kirte leser em besterey xwarewe bke

Beşî yekem : http://wp.me/ppHbY-HN

Beşî duwem : http://wp.me/ppHbY-HY

Beşî sêyem : http://wp.me/ppHbY-If

Beşî çwarem: http://wp.me/ppHbY-IH

Beşî pêncem:http://wp.me/ppHbY-IK

Beşî şeşem: http://wp.me/ppHbY-Jb

Beşî hewtem : http://wp.me/ppHbY-Jm

Beşî heştem : http://wp.me/ppHbY-Jt

Beşî nohem: http://wp.me/ppHbY-JM

Beşî dehem : http://wp.me/ppHbY-JR